Brinkhorst kan leren van Adam Smith

Minister Brinkhorst geeft te kennen dat hij streeft naar meer vraagsturing in het onderwijs (de Volkskrant, 1 maart). Met staatssecretaris Rutte en het kabinet, zo zegt hij, werkt hij toe naar een hoger-onderwijsmarkt....

Jonathan Mijs

Het is een trend die ik de laatste tijd vaak zie: hoe gevenwe een extra impuls aan de energievoorziening? Hoe regelen we dattreinen zonder vertraging rijden? Hoe garanderen we goedemedische zorg voor alle burgers?

Het antwoord: we laten het over aan de markt. Toegepast op hetonderwijs leidt dit tot: onderwijs als markt, de school alsonderwijsfabriek of leerwinkel, de student als consument.

Ook ik heb mijn portie Adam Smith gehad. Ik heb het over zijnstandaardwerk An Inquiry into the Nature And Causes of the Wealthof Nations uit 1776). De bakker bakt, de boer boert, de slagerslacht. Waarom? Niet omdat ze jou willen voeden, maar omdat zegeld willen verdienen. Zij realiseren het aanbod, zij voorzienin de vraag.

Adam Smith had natuurlijk gelijk: we leven niet in een wereldvol met menslievende altruïsten. Zijn mensbeeld is cynisch, maarwaar. Deze gedachte is thans zo wijdverbreid dat de overheid haarbeleid ervan afleidt. Voor een deel gaat dat goed: neembijvoorbeeld de privatisering van de posterijen of de telefonie.Voor een deel gaat dat niet zo goed: werp een blik op jezorgpolis. Willen we niet blind beleid maken, dan moeten welering trekken uit onze ervaringen. En wat leren die ons? Sommigezaken kan je maar beter niet overlaten aan de markt.

Ook het hoger onderwijs valt ten prooi aan dit marktdenken.Onder het mom van een 'terugtredende overheid' draagt de staatzo veel mogelijk over aan de markt. De bekostiging vanhogescholen en universiteiten wordt gekoppeld aan het aantalingeschreven studenten. Om het hoofd te bieden aan deze onzekerefinanciële situatie, zetten de onderwijsinstellingen alles opalles om studenten binnen te halen.

In de ogen van de staatssecretaris van Onderwijs zal dezeconcurrentie ertoe leiden dat instellingen elkaar aftroeven opbasis van de kwaliteit van het geboden onderwijs: de een heeftzijn zaakjes nóg beter op orde dan de ander.

Helaas, de praktijk is anders. Wie de jaarlijkse studiebeurs,gehouden in de jaarbeurs te Utrecht, binnenloopt, krijgt hier eenduidelijk beeld van. De circa 88duizend bezoekers van deze beursworden overgoten met neonlicht, overspoeld met gratis prullariaen overdonderd door hitsige promotiemedewerkers. De werkelijkheidvan concurrentie is er geen van kwaliteit maar van reclame,marketing en propaganda. Het kabinet spreekt over een'terugtredende overheid', ik noem het weglopen. Het wordt tijddat de overheid haar verantwoordelijkheid neemt.

Meer over