Brieven van de koningin

Aanstaande vrijdag verschijnt Liefs van Annie, met ongepubliceerde brieven van de populairste naoorlogse schrijfster van Nederland. De aanstekelijke bewijzen dat haar geest altijd sprankelde.

ARJAN PETERS en ANNIE MG SCHMIDT

'Er zijn twee motieven van waaruit u moet schrijven', luidde de goede raad die Annie M.G. Schmidt (1911- 1995) gaf in een brief uit 1959 aan de Friese kinderboekenschrijfster Diet Barkey: '1. geld 2. plezier in schrijven. Wilt u de rangorde omdraaien, mij best, wanneer uw heimelijke hoofdmotief maar NIET is: erkenning. Ik kan het weten, want ik lijd aan overerkenning en de roem komt me de neus uit.' (Zie brief op pagina 4.)

Al had het even geduurd voordat de Zeeuwse domineesdochter en bibliothecaresse haar eigen schrijftalent durfde te demonstreren, in 1959 was Annie M.G. Schmidt al zeer gevierd vanwege haar originele liedteksten en kinderboeken. De waardering daarvoor zou alleen nog maar toenemen, en met de jaren leerde 'de schaduwkoningin van Nederland' haar afkeer van de roem om te buigen in een wrevelige geamuseerdheid.

Vrijdag 20 mei is het honderd jaar geleden dat ze werd geboren in Kapelle. Dan verschijnt Liefs van Annie, een bloemlezing uit haar mooiste brieven, waarvoor Annejet van der Zijl de voorselectie maakte. Voor haar biografie Anna (2002) mocht Van der Zijl gebruik maken van honderden brieven uit het privé-archief. Maar ze kon er toen 'slechts beperkt en functioneel' uit citeren, teneinde haar boek handzaam te houden. Nu is Van der Zijl eindelijk in de gelegenheid om Schmidts epistolaire talent voluit te tonen. 'Ze beschreef haar lotgevallen, hoe alledaags, gênant of ronduit treurig ook, met zo'n aanstekelijke mengeling van zelfspot en overdrijving dat er bijna altijd een vermakelijk of op z'n minst boeiend verhaal ontstond.'

Het blijft nog altijd een keuze; Schmidt schreef gemiddeld drie tot vier brieven per week. Het leeuwendeel daarvan is gericht aan haar moeder Truida Schmidt-Bouhuijs (tot wie ze zich richtte als 'Zus'), haar levensgezel de chemicus Dick van Duijn en haar zoon Flip van Duijn. In Liefs van Annie is haar leven te volgen zoals we dat hebben leren kennen door Van der Zijls biografie en door de tv-serie Annie M.G. die op basis daarvan werd gemaakt. De tv-serie leidde weer tot een luisterboekversie (zojuist is daarvan Anna-deel drie verschenen, met de stem van actrice Annemarie Prins).

Schmidts brieven uit Kapelle, Schiedam, Amsterdam, Vlissingen, Berkel en Rodenrijs en Le Rouret brengen een leven in beeld, maar ook een geest: haar observaties krijgen nooit een obligate verwoording maar sprankelen altijd. Zodra ze ging schrijven werd het leuk - zelfs als de aanleiding voor een brief helemaal zo leuk niet was.

In februari 1974 schrijft ze zoon Flip getergd over de razende bulldozer die haar Franse paradijsje komt verpesten. 'Achmed is OOK nog aan 't herrie maken op mijn terrasje van mijn kleine huisje. Zo meteen ga ik 'm slaan met de ijzeren pook van de mazoutkachel.' Achmed was een Tunesiër die klusjes aan en om het huis verrichte. 'We hebben een stukje derde-wereld in de tuin', schreef Annie in diezelfde periode aan vriendin Liesbeth Montagne: 'Ook met de regen werkt hij door. En wij maar schuldgevoel hebben. In mijn jeugd was er in Kapelle een dame, Bets, die zat te huilen bij het haardvuur uit medelijden omdat er buiten een arme bedelaar in de vrieskou zat. Dat bleef in onze familie een steeds aangehaalde anekdote. Maar nu zijn we in het Westen allemaal Bets.'

Liefs van Annie- De mooiste brieven van Annie M.G. Schmidt. Ingeleid door Annejet van der Zijl. Querido; 362 pagina's; € 19,95. ISBN 978 90 214 3958 7.

Aan Flip van Duijn15 oktober 1974

Woensdagmorgen

Het weer is wéér omgeslagen. Stralend. IJskoud één uur geleden, nu kun je al buiten zitten. Schrijfmachine staat in 't grote huis, want Pap moet elke dag kwaje brieven schrijven naar Delta-Lloyd. Hij verdeelt z'n aandacht tussen de drek van de verzekering en de drek van onze riolering.¿ Een langzaam maar zeker groeiende strontstroom dringt het huis binnen, de gootsteen, het bad, alle wastafels, de plee, het bidet, allemaal al vol.

Als je hier met Kerstmis komt, vind je een heuvel. Groen met schapen; daaronder zit het huis, met ons er nog in. Want we durfden helemaal niet naar een hotel. We stonken al te hard.

Ik doe al dagenlang over twee kleine rotliedjes voor die rotkinderen van die rotscholen van Arie Rampen. ¿ Vanmorgen las ik het tweede Club van Rome-rapport ¿ in de krant. Over 20 jaar is iedereen verhongerd. En daarom komt mijn liedje niet verder dan: o wat is het fijn, om een kind te zijn, van rampen rampen rampen iedereen de dampen, niets om je aan vast te klampen, we moeten hun de grond instampen, krijg de zenuwkrampen.

Dag dag liefs,

Mam

1 De riolering van het huisje had het begeven. 'Het grotere knoeisel is begin oktober in tweeën gebroken. Letterlijk. Een grote scheur door de ene zijmuur dwars door de tegelvloer en door de andere zijmuur. Daarvoor zijn de afvoer- en septic tank buizen gebroken die onder het beton waren gelegd. Ik zal je niet vermoeien met een relaas van het vervolg. We moesten naar het kleine knoeisel waar na een dag een scheur in ons huwelijk dreigde'. (Aan schrijver-journalist Frits Bromberg, 17 januari 1975.) Vervolgens zochten ze hun heil in de in de keurige flat van John de Crane in Vence.

2 Onderwijzer die Annie verantwoorde liedjes probeerde te laten schrijven. Ondertussen wilde het met het door haar aan Querido beloofde kinderboek ook niet vlotten. Eind januari 1975 ging ze naar uitgever Reinold Kuipers om te vertellen dat het weer niet gelukt was. Aan Bromberg schreef ze: 'Veel meer verdriet [dan van het gedoe met de serie waaruit de AVRO zich net had teruggetrokken] had ik over mijn kinderboek dat weer hortte en dat ik maar heb weggesmeten, terwijl het verhaal zo goed in elkaar zat.' (Aan Frits Bromberg, 17 januari 1975.)

3 De Club van Rome werd in 1968 opgericht door wetenschappers met als doel het onderzoeken van wereldproblemen (bevolkingsgroei, voedselproductie, industrialisatie, uitputting natuurlijke hulpbronnen etc.) en wereldleiders attenderen op de ernst van de situatie. Haar musical Wat een planeet schreef ze naar aanleiding van het eerste rapport van de Club van Rome. Annie refereerde in haar brieven vaak aan de sombere toestand van de wereld: 'En dan die kranten! Omdat ik geen goed boek heb om te lezen, verslind ik iedere letter van iedere krant plus Haagse Post, plus Time. Uit alles stijgt een geur van total loss. De EEG werkt niet meer, de Nato ook niet, de werkloosheid, de inflatie, de sociale onrust, de energiecrisis, de economische ondergang, de monetaire chaos, dat alles slaat met grote golven over je heen, als je de kranten leest. Zo af en toe komt er nog een allesoverkoepelende rampenprofeet bij met een Overzicht, waarin hij het Eind nabij voorspelt,' schreef ze aan Flip van Duijn. 'Ik moet denken aan 1939, toen we ook allemaal lazen: Dit is het Einde. Oorlog. Bombardementen, nu wordt alles weggevaagd. Ik ging dagelijks naar een Gasmaskercursus in een schuilkelder, om te leren hoe je met kinderen met gasmaskers op leuke spelletjes kon doen om ze af te leiden, terwijl je dan onderwijl de vele fosforbranden moest blussen, spelenderwijs. Welnu, ik heb dat allemaal geleerd maar het nooit in de praktijk hoeven brengen. Dus wie weet gaat het wéér zo.'

Aan John de Crane¿ oktober 1969

Les Beaumêles, Le Rouret

Tel.: 0933-93676135

Lieve John,

We zijn nu automatisch geworden.¿ Met bovenstaand nummer kun je ons krijgen. Aan 't eind van dat hele lange nummer hoor je een hele serie angstaanjagende onderwereldgeluiden van verschillende aard. Dat alles moet je over je heen laten gaan en geduldig afwachten. Na verloop van enkele uren komt dan toch de familie aan de lijn.

Ik heb het in twee dagen gereden, met maar één overnachting. De Spider reed een constante 160 op de snelweg, die wel super-de-lux is en heel stil. 't Nare is, hij is nog niet klaar, telkens word je eraf gelazerd en plotseling een boerenweggetje opgestuurd met een kudde schapen, of ineens zit je midden in Lyon zonder enige aanwijzing, zodat je urenlang door straatjes dwaalt.

Het begin van m'n reis was raar. Ik reed om vijf uur weg in de stromende regen, weggejaagd door Flip, ¿ die zei: 'En nou sportief wezen, gaan!' Toen ik op de pont stond van Vlissingen naar Breskens wou de auto niet starten. Honderd auto's achter me toeteren. 't Ging niet. Drie pontmannen moesten hem in Breskens eraf slepen. Ik weet nog niet wat het was, maar na aanduwen deed-ie het weer. Het resultaat was dat ik niet meer de motor af durfde te zetten en maar doorreed. Maar een mens moet ook wel eens plassen. Dat deed ik hangend uit de auto met een gevoel van hevige penisnijd, zoals dat psychiatrisch heet. Bij de Franse douane aangekomen moest ik de hele auto uitpakken, ieder tasje, ieder plasticje, ieder laken, alles werd uitgeschud. Moest de motor uitzetten en buiten in de kofferruimte duiken. Werd heel zenuwachtig en merkte niet dat m'n broek was uit gevallen want die had ik in de haast niet dichtgemaakt. Stond daar in een mooie witte panty met kantjes tot grote vreugde van de vrachtwagenchauffeurs. Maar 't autootje heeft het verder geweldig gedaan en ik vond het zalig, zo'n reis alleen.

't Is hier schitterend zonnig weer, maar ietsje koud met mistral.

Ik ben erg benieuwd naar de verdere gang van zaken bij Salvation, ¿ laat eens iets horen. Verheug me verder ontzettend op New York. Ik neem aan dat we Salvation toch kunnen zien daar. Of is het opgehouden? Nee toch?

Dick laat je hartelijk groeten. Hij snoeit momenteel spinnend van genot. Flip heeft ons opgebeld en laten weten dat hij een commune heeft geïnstalleerd in Rodenrijs. Twintig zijn het er, plus een boa constrictor van Ronald, die slangen houdt en witte muizen kweekt om er elke dag eentje aan de boa te geven. Wat een lieve gedachte toch maar weer.

Dag, nieuws is hier of course not. Schrijf eens of bel eens, veel liefs van

Annie

1 John de Crane, van de Internationale Concertdirectie Ernst Krauss, was de grote man achter de musical in Nederland. Hij was toen al jaren de zaakbehartiger van artiesten als Wim Sonneveld en Conny Stuart. In 1964 begonnen Annie, Conny en de jonge componist Harry Bannink op initiatief van De Crane aan hun eerste musical, al hadden ze geen van drieën ook maar enige ervaring met het genre. John de Crane werd ook de zaakwaarnemer van Annie.

2 Het intercontinentaal bellen ging toen nog heel moeizaam.

3 Annie en Dick hadden hun zoon geheel in de geest van de tijd een vrije opvoeding gegeven. 'Ik ben ervan overtuigd dat ze hasjisj en marihuana roken, maar ze doen maar. In Rotterdam is dat bovendien allemaal zo versneden, de stuff dat het absoluut geen effect heeft' (aan Liesbeth Montagne, augustus 1969).

4 Salvation was een Amerikaanse rockmusical.De musical zou in 1971 in Nederland worden opgevoerd, met John de Crane als producent.

Aan mevrouw Barkey 24 november 1959

Zeer geachte mevrouw Barkey,

Het boekje van Ploegsma¿ heb ik nog niet ontvangen, maar toevallig heb ik mijn zoontje de vorige week De uil met zeven zuurtjes in zijn schoen gegeven. Hij is zeven en gelooft (alleen in de maand december nog) aan Sinterklaas. Uw naam was mij dus helemaal niet onbekend; de kritieken in de kranten hebben ervoor gezorgd dat uw naam dit najaar uitblonk als een zuurtje tussen steentjes.

Ik vind uw boekje enig, ik vind de versjes schattig en de tekeningen heel leuk en het boekje ziet er beeldschoon uit. De reus van Rommelebommelbom en Er was eens een oud mannetje zijn mijn favorieten.

Nog even over uw brief. U bent bedroefd over een kritiek en u vraagt zich af: is die man rancuneus of wangunstig of onbekwaam? Niets van dat alles. Die man vindt het gewoon niet leuk en dat is zijn goed recht. Misschien was hij toevallig ook niet in de goede stemming en hoogstwaarschijnlijk had hij al achtendertig kinderboeken gelezen die week, want recensenten worden overspoeld zo tegen Sinterklaas. Maar afgezien daarvan heeft zo'n man volkomen het recht om iets niet leuk te vinden. Een criticus is namelijk een man. Of een vrouw, maar in elk geval een mens, met een opinie en een smaak en een humeur en een stemming en bepaalde vooroordelen. Hij is niet God. Of het Absolute. En dat is wat wij kunstenaars altijd willen. We willen Het Absolute Oordeel. Maar dat vinden we hier op aarde nooit. U kunt gerust zijn want uw boekje is goed ontvangen. De pers vond het goed, de kinderen vinden het leuk. En langzamerhand zult u de pers ook gaan beschouwen als een soort barometer. Niet één krant maar álle kranten door elkaar geven zo ongeveer de stand aan, het gemiddelde dus van wat ze allemaal schrijven. En wat één vent schrijft... Ach, daar moet u zich niets van aantrekken.

Ik wil u wel bekennen dat ik soms ook een langdurige haat voel jegens iemand die mij heeft afgekraakt, maar ik heb toch geleerd meer afstand te nemen, vooral omdat ik in een milieu verkeer van acteurs en cabaretiers, die op dit punt nog zoveel meer te verduren hebben dan wij en zoveel kwetsbaarder zijn. Niemand krijgt alleen maar goede kritieken, en zelfs al zoudt u uitsluitend goede kritieken krijgen, dan zoudt u ze nog niet geloven en toch nog blijven haken naar het Absolute Oordeel, dat niet bestaat.

Neemt u mij niet kwalijk dat ik zo orakel, maar ik vond uw brief zo aardig en misschien bent u zelf ook aardig en daarom wou ik u een oprecht gemeende waarschuwing geven. Hecht u niet te veel aan erkenning en succes. Ze zijn namelijk helemaal niets waard en het jagen naar erkenning en succes kan uw leven volkomen verpesten. Men wil steeds meer, men kijkt angstig naar links en rechts of A soms beroemder is en of B vaker genoemd wordt. Men kijkt beurtelings het highbrow- en het middlebrowpubliek naar de ogen, men voelt zich altijd door een of andere kritiek of uitlating gekwetst, men krijgt zelfs die nare eigenschap dat men blij is als een collega faalt. U zult nu wel verontwaardigd uitroepen: 'Dat zal mij nooit gebeuren,' maar heus, het is heel moeilijk om eraan te ontkomen. Het wordt een rotleven en men veronachtzaamt om die enge roem nog bovendien het gewone dagelijkse geluk van man en kinderen. Er zijn twee motieven van waaruit u moet schrijven: 1. geld 2. plezier in schrijven. Wilt u de rangorde omdraaien, mij best, wanneer uw heimelijke hoofdmotief maar NIET is: erkenning. Ik kan het weten, want ik lijd aan overerkenning en de roem komt me de neus uit.

Ik wens u veel geluk en ik zal uw carrière blijven volgen! Met hartelijke groeten,

Annie Schmidt

Aan Fiep Westendorp¿15 juni 1974

Le Rouret

Lieve Fiep,

Precies vier weken zitten we al hier, en NOG heb ik niets van me laten horen. Wat een rotmens ben ik toch. Jij hoefde niet, want jij hebt het ontzettend druk. Ik ook (eigenlijk) maar ik doe helemaal niets. M'n kinderboek dat voor de helft klaar was, heb ik in de prullenmand gegooid. Het deugde NET niet. Ik moet overnieuw beginnen, maar kom er niet toe. Je kent het. Maar jij MOET nu. En ik hoor van vele kanten dat het je goed gaat. Dat je lekker hard werkt, dat je er uitstekend uitziet, dat je hier en daar komt (Reinolds party, een kinderboekententoonstelling), toe maar, je wordt ook nog een society-personality, overal gesignaleerd voor je 't weet kom je in de rubriek van Henk van der Meyden. ¿

Maar zonder gekheid, lieve Fiep, het doet me zoveel plezier dat er zulke opgewekte berichten over je komen, want ik vond dat je veel te diep was weggezonken in een moedeloze put. Vooral ook door al die narigheid in Laren. ¿ Is de situatie daar nu wat opgeklaard?

Met Dick gaat het niet zo goed. ¿ Of het uitsluitend fysiek of psychosomatisch is, we weten het niet, hij gaat binnenkort naar onze huisarts hier. Hij is aldoor moe, wil niets, heeft geen zin om zich te bewegen (terwijl hij hier altijd zo driftig bezig is) en zit in een diepe depressie. Ik probeer hem eruit te trekken, maar je weet, niemand kan iemand uit een depressie halen en zelf kan hij het ook niet, dus maar wachten tot het overgaat. Ik geloof dat het iets te maken heeft met Flip. Natuurlijk wordt die jongen volwassen en onafhankelijk en raakt (hoewel hij schrijft en belt) toch vervreemd van ons. C'est la vie. Maar Dick heeft eerst z'n twee andere jongens van zich zien vervreemden en nu deze laatste oogappel nog, dat is net iets te veel. En als er dan geen werk is dat per se afmoet, dan is het vooral voor zo'n kluizenaar als Dick toch erg moeilijk om ouder wordend, nog iets ervan te maken. Ik heb zo met 'm te doen.

Gisteren hadden we EEN dag regen. Ineens erg koud, we moesten het houtvuur aanmaken. Uit een van de houtblokken kwam een schorpioen die dreigde te verbranden. Met een tang en veel moeite heeft Dick 'm gered en liefdevol buiten onder een steen gezet. Dat vind ik dan zo fijn.

De volgende week komt er een Belgische filmploeg om mij op te nemen voor een tv-programma. De presentator, ¿ een soort Belgische Willem Duys, is al een keer hier geweest voor een inleidend gesprek. Hij heeft gezegd dat ik de herder moet waarschuwen als de filmploeg komt, opdat hij z'n schaapjes laat gaan. Over ons land dan. Zodat het allemaal fijn ruraal wordt. We hèbben het al aan Foucq de herder gezegd en sindsdien is hij niet meer van ons weg te beuken, z'n kudde vreet ieder bloemetje tot het tandvlees weg en graast zelfs de jeneverbes kaal.

Marjolein¿ schreef me: Wat moeten we Wim op haar verjaardag geven. Zullen we het haar maar vragen?

Ben je ook al bezig aan de Huisman en de Timmervrouw? Is daar illustratief gesproken een koek van te bakken? Je plaatjes voor Marjoleins boek zijn beeldschoon, schrijft Wim.

Behalve die ene dag regen is het hier lekker, veel zon en zo geweldig mooi. Alle plannen die we hadden, voor tripje zus of uitje zo, gaan niet door omdat het hier om het huis zo schitterend is. Weliswaar veel bouwgesodemieter met betonmolens en de boule-dauzerre, maar dat valt te dragen.

Onze poes in Rodenrijs is dood. Je moet weten dat ik voor 't eerst mevrouw Van Leeuwen¿ had ingeschakeld om voor het beest te zorgen. Ik had zevenenveertig grote blikken kittekat ingeslagen en ze vroeg me duizend dingen over melk en runderhart en hoe moest dit en hoe moest dat, heel bezorgd en schattig, en ze vond het geloof ik een hele eer dat ze voor mijn kat mocht zorgen en Flats op de eerste dag Rengg onder 'n auto. Je mag het NOOIT aan Wim vertellen maar ik kreeg de slappe lach toen ik de brief ontving. Erg hè?

Lieve Fiep, ik hou op want iets interessants is hier niet te melden. Ik kan nou wel eindeloos door ouwehoeren over de krekels, de boomkikkers en de wilde lathyrus, maar absoluut niets zinnigs. Jij, die in het Volle Leven staat, je zult heel wat meer te vertellen hebben. Maar het hoeft niet, want je hebt het te druk. Je haat brievenschrijven ook nog 's een keer. Ik weet het.

Dag. Doe Margot de groeten. Liefs

Annie

1 Fiep Westendorp illustreerde onder meer de Jip en Janneke-boeken van Schmidt.

2 Henk van der Meyden had een showbizzpagina onder de titel Privé.

3 Margot had een huis in Laren, en er waren problemen met de bewoners, die bij haar afwezigheid de dieren in en rondom haar huis verzorgden.

4 Dick was aanvankelijk uitermate gelukkig in zijn geliefde Frankrijk.'Hij is zeer happy, heeft een doe-het-zelfwinkel ontdekt die alles op maat voor hem zaagt, met een zó aardige verkoopster die zó alles weet van doe-het-zelven dat hij er vast nog 's een doe-het-zelfverhouding mee zal krijgen' (Aan Liesbeth Montagne, 2 november 1973) Nu, op z'n 65ste, kwam zijn depressieve aard toch weer boven. Aanvankelijk hield Annie de moed erin. Aan Flip schreef ze: 'We hebben het steeds heel lekker en je vader is een ondankbare hond, om nog steeds niet juichend langs de heuvels te dartelen maar sombertjes z'n pensioenverzekering uit te rekenen'. (Aan Flip van Duijn, 8 juni 1974) En aan Liesbeth: 'Ik geloof dat AOW, hoe goed en zoet ook, een fikse lap betekent voor mensen die bang zijn voor ouderdom, aftakeling en - bij mannen - impotentie. Hoe treuriger hij is, hoe zachter en moederlijker ik word, en dat is juist niet goed, geloof ik. Maar wat doe je daar nou weer tegen.' (Aan Liesbeth Montagne, 3 juli 1974)

5 Joos Florquin, was bij het brede publiek vooral bekend als programmamaker bij de Belgische Radio en Televisie. Vanaf 1957 maakte hij het programma Ten huize van, waar telkens een bekende Vlaming of Nederlander werd geïnterviewd. Aan Frits Bromberg schreef Annie later over de opnames: 'De professor kreeg honger en begon te vragen waar men lekker kon eten. Langoustes. Of gebraad. De camera ging weer zoemen en hij moest z'n volgende claus zeggen. Daar ging hij dan weer: een van de meest lyrische kindergedichten van Annie M.G. Schmidt is Speenvarkentjes wiegelied [moet zijn: Stekelvarkentje]. Zwakjes heb ik nog geprotesteerd maar het is speenvarken gebleven.' (Aan Tine van Buul en Reinold Kuipers, 1974.)

6 Marjolein de Vos-Heijermans, lid van de vrouwenclub, ze schreef kinderboeken.

7 Echtgenote van taxichauffeur Gerard van Leeuwen

Aan Truida Schmidt september 1934

Schiedam, zaterdagavond

Liefste Moeder,

Onze brieven hebben elkaar weer gekruist. Dank voor je ontharingsapparaat (je kon 't haast een aperaad noemen). Ik was werkelijk al heel dicht tot het stadium genaderd waarop ze me naar de diergaarde zouden brengen. Prachtsituatie zou dat zijn: nieuw soort orang-oetan ontdekt in Schiedam, wonderlijk begaafde apensoort kunnende pianospelen.

Is het bij jullie ook zo smoorheet? Vandaag was 't op de fiets haast niet uit te houden, ik smolt weg. Vandaag mijn vrije middag. Fijn hoor, ik geniet er echt van en heb nog niets uitgevoerd. Nou, nieuws heb ik eigenlijk niet. Op 't leeskabinet¿ is 't iedere dag hetzelfde, altijd boeken opzoeken of kaarten schrijven. Om 12 uur eet ik mijn boterham op met of zonder koffie, om half 4 krijgen we een kopje thee voor 10 cent in de maand met koekje. De meisjes vallen wel mee. Alleen is 't nog altijd 'u' en 'juffrouw'. Wat ik ellendig vind, is dat 't altijd kil is, zelfs met die hitte. Er komt nooit een zonnetje, er zijn zelfs geen ramen. Altijd is 't licht erop. Dat werkt een beetje deprimerend maar alles went, en ik vind het nou al veel prettiger.

Het fietsen valt ook mee, 't is helemaal niet ver, nog niet zo ver als naar Goes en de weg is prachtig en kalm. Je hoeft heus niet ongerust te zijn. Ik heb nog niet auto gereden. ¿ Misschien volgende week weer. Vandaag zijn Mia en Bob hier tot maandag. Voor 't laatst voor ze naar Polen gaan. Zaterdagavond.

Ik ben alleen thuis, de familie is visites gaan maken, zit nog in de tuin te schrijven. Heb je al nieuws over de recette van de bazaar? ¿ Hierbij een stukje uit de Schiedamsche Courant, die man schrijft altijd zo alleraardigst. Ik voel er niets voor om van de damesclub lid te worden, ik doe trouwens voorlopig nergens aan mee. Ik ben 's avonds blij als ik doen kan wat ik wil en nergens aan ben gebonden. Heb Jo Zwartendijk¿ nog niet gezien. Zij moeten iedere bezoeker van 't leeskabinet kennen bij naam, voor telefonische oproepen en zo. Dat is erg moeilijk: al die ouwe kerels¿ lijken op elkaar.

Leuk dat je naar de bloemententoonstelling bent geweest.

Als je die zwarte ceintuur van me tegenkomt met die mooie nikkelen sluiting, breng je hem maar mee in oktober, hoor. Heb hem niet nodig.

Donderdagavond na half 10 is Annet nog even bij me geweest vanuit de Leeszaal. Je hebt de groeten. Op de leeszaal hier hebben ze nu een mannelijke volontair gekregen.

Ze hebben daar nu ook 3 harige poesjes die in de binderij in een kartonnen babyloge ronddartelen. Engelachtig.

En nu ga ik sluiten. Schrijf je weer gauw. Daag, doe de groeten aan Pa, ¿ veel liefs en kussen van je

Zus

1 Niettegenstaande haar sombere verwachtingen was Annie geslaagd voor haar examen en had ze een volontairschap weten te regelen bij het Rotterdams Leeskabinet.

2 Die zomer had Annie haar moeder vol zelfvertrouwen bericht over haar vorderingen: 'Met rijden gaat het ook best, zoo nu en dan rijd ik eens een vrijend paartje van de sokken maar dan moeten ze ook maar uitkijken.' Toch stopten de lessen snel hierna.

3 Liefdadigheidsverkoop die Truida als domineesvrouw had moeten organiseren. 'Stakker, dat je donderdag die kudde kamelen moet ontvangen,' had Annie haar moeder een week ervoor meelevend geschreven.

4 Kennis uit het bibliotheekwezen, die ook bij het Leeskabinet werkte.

5 Het Leeskabinet werd vooral door oudere heren bezocht, die door Annie weinig respectvol werden beschreven. Een van de vaste bezoekers was 'een hele ouwe drakerige mummie' en 'Ja moeder als je nog eens een sfeer wilt zien van 100 jaar terug moet je in 't Leeskabinet komen. Zo uit Dickens. Al die oude plechtige heertjes en alles even ouderwets. Maar ik heb 't er ondanks alles best naar mijn zin. Het werk is heerlijk en als je zin voor humor hebt zijn al die eigenaardigheden zeer bekoorlijk.' (Aan Truida Schmidt, eind september 1934.)

6 Over of aan haar vader schreef Annie zelden of nooit, op de plichtmatige groeten aan het einde van de brieven na. In een interview met Cisca Dresselhuys zegt ze later dat hij door haar overheersende moeder eigenlijk altijd bij haar was weggehouden: 'Het is vreselijk jammer dat het tussen ons zo faliekant is misgelopen.' (De Tijd, 1985)

Veel aandacht in de media deze week voor Annie M.G. Schmidt. De Avonden besteedt vanavond van 21.00 tot 23.00 uur op Radio 6 aandacht aan de radiomusical Heerlijk duurt het langst van Annie M.G. Schmidt. Die is zondag om 9.00 uur op Radio 2 te horen. Andermans Veren blikt deze week dagelijks om 11.30 uur op Radio 5 terug. Themakanaal Best 24 zendt gedurende de gehele maand tv-series van en programma's over Schmidt uit. Van 20 tot en met 22 mei is er de Amsterdam Anniversary met tal van activiteiten (waaldorp.nl).

undefined

Meer over