Nieuws

Briefstemmen vooral naar CDA en PvdA, uitslagen sneller naar buiten – de opvallendste bevindingen over het stemgedrag

Ruim een week na de verkiezingen zijn ook de uitslagen per stembureau bekend. De drie opvallendste bevindingen over het stemgedrag.

De Prinsekerk in Rotterdam wordt omgebouwd tot stembureau. Beeld ANP
De Prinsekerk in Rotterdam wordt omgebouwd tot stembureau.Beeld ANP

Conclusie 1: Briefstemmers kiezen voor CDA en PvdA

Briefstemmers stemmen in verhouding vaker op PvdA, CDA en 50Plus. D66, GroenLinks en Forum voor Democratie hebben juist veel minder aanhang onder de 70-plussers die per brief hun voorkeur uitbrachten dan onder de rest van het electoraat. Bij de VVD, PVV en SP maakt het niet heel erg veel verschil. Dat blijkt uit de cijfers per stembureau die de Volkskrant samen met transparantieplatform Open State Foundation en Pointer van KRO-NCRV heeft verzameld.

Vanwege de corona-uitbraak is er bij de Tweede Kamerverkiezingen voor de eerste keer ook binnen Nederland per post gestemd. Nederlanders in het buitenland konden al langer per brief stemmen. Politiek analisten vermoedden al dat vooral de oude gevestigde partijen als CDA en PvdA relatief veel briefstemmen zouden krijgen. De beste uitslagen behaalden de PvdA en het CDA inderdaad per post, zo blijkt uit een analyse van alle gemeenten waar uit de naam van het stembureau duidelijk wordt of het om briefstemmen gaat. Deze partijen krijgen twee keer zoveel stemmen per post als in het stemhokje. Het CDA was de keuze van maar liefst 63 procent van de briefstemmers in Tubbergen, de beste uitslag van die partij. De PvdA kreeg 30 procent van de briefstemmen in de Friese gemeenten Heerenveen en Waadhoeke, de meest succesvolle stembureaus voor de sociaal-democraten.

Bij D66, GroenLinks, maar ook bij Volt en JA21 halveren de resultaten juist per post. De grootste tegenstelling is te zien bij Forum voor Democratie, waar het briefstemmen in verhouding tot het gewone stemmen slechts eenvijfde deel van de stemmen oplevert.

Zo stemde uw buurt

Zelf de uitslag in uw buurt opzoeken? Bekijk hier online de digitale kaart.

Conclusie 2: VVD wint in 42 gemeenten op alle stembureaus.

Binnen een gemeente kunnen er per wijk grote verschillen zijn bij de uitslag van de verkiezingen, zo blijkt uit onze digitale kaart met uitslagen per stembureau. Vooral in grote steden zijn er duidelijke verschillen. In Amsterdam wisselen D66-wijken zich af met winst voor partijen als Denk, BIJ1 maar ook de VVD. GroenLinks is in Amsterdam nog maar bij 5 stembureaus de grootste. In Nijmegen kiezen 17 wijken voor de PVV. In Utrecht kiezen delen van de stad niet voor D66, maar voor VVD of Denk.

In veel middelgrote gemeenten zijn de verschillen een stuk kleiner. Dat is goed zichtbaar bij de uitslagen van de VVD. In 42 gemeenten, waaronder Wassenaar, maar ook Maasdriel, Langedijk en Aalsmeer, is de VVD oppermachtig. Zij is in alle stembureaus van deze gemeenten de grootste partij. De SGP lukt dat ook in Urk. Verder weet geen enkele partij alle stembureaus in een gemeente te winnen.

De SGP is de partij die het sterkst is in enkele specifieke buurten. In 45 stembureaus behaalde de SGP meer dan 50 procent van de stemmen. Tussen deze stembureaus bevinden zich ook enkele verzorgingshuizen waar alleen bewoners met christelijke achtergrond wonen. Maar ook een groot stembureau in Urk in de Johannes Calvijnschool was in handen van de SGP. Van de 1.102 uitgebrachte stemmen, ging 68 procent naar de partij van lijsttrekker Kees van der Staaij.

Ook Denk is sterk in bepaalde wijken. Bij 11 stembureaus in de gemeenten Rotterdam, Den Haag, Harderwijk en Amsterdam behaalde Denk de absolute meerderheid.

Van de gemeenten die hun uitslagen op stembureauniveau bekend hebben gemaakt, zijn er maar 3 waar de VVD niet minstens 1 stembureau wist te winnen. Urk ging dus voor de SGP, Pekela verkoos de PVV en Dantumadiel bleef het CDA trouw.

Conclusie 3: Gemeenten zijn veel sneller met publiceren van cijfers

Gemeenten brengen hun gegevens over de uitslagen van stembureaus nu veel sneller en completer naar buiten, zo komt naar voren uit het onderzoek van de Volkskrant samen met Open State en Pointer. Twee jaar geleden bleek bij de verzameling van uitslagen van de provinciale verkiezingen maar liefst driekwart van de gemeenten de uitslagen nog niet in een behapbaar formaat te publiceren. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken, die verantwoordelijk is voor de verkiezingen, wees de gemeenten nadien nogmaals op hun wettelijke verplichting tot transparantie. Met succes, want bijna alle gemeenten hebben hun cijfers deze keer op orde.

Waar het twee jaar geleden nog twee weken en vele telefoontjes kostte om alle de bestanden te verzamelen, hoefde deze week slechts een handjevol gemeenten te worden nagebeld. Soms zat er een foutje in het bestand of had iemand verzuimd de data online te plaatsen. Van de huidige 355 gemeenten zijn er uiteindelijk 346 gemeenten waarvan de resultaten per stembureau donderdagmiddag bekend waren. De drie eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba ontbraken nog en waren telefonisch niet goed bereikbaar. Bij de andere gemeenten bleken vooral praktische problemen de oorzaak voor het ontbreken van de data; er was niemand die weigerde gegevens te leveren. ‘Verkiezingsuitslagen vormen de kern van onze democratie en moeten goed toegankelijk zijn,’ zegt projectleider Tim Vos-Goedhart van Open State Foundation. ‘We zijn blij dat de informatie sterk is verbeterd en rekenen erop dat de volgende keer ook de ontbrekende gemeenten meedoen.’

COALITIE­WIJ­ZER

Wie kan met wie regeren? Neem plaats aan de formatietafel met onze coalitiewijzer en bekijk welke partijen inhoudelijk door één deur kunnen – of juist niet

Meer over