ANALYSEbrexitdeal

Brexitdeal is overwinning voor oer-Brexiteers

Boris Johnson tijdens de persconferentie in Downing Steet, waar hij de uitkomst van de onderhandelingen bekendmaakte.  Beeld REUTERS
Boris Johnson tijdens de persconferentie in Downing Steet, waar hij de uitkomst van de onderhandelingen bekendmaakte.Beeld REUTERS

Toen 1.645 dagen na het Brexit-referendum een handelsdeal op tafel lag, twitterde 10 Downing Street een foto van een juichende Johnson. ‘The deal is done’, luidde het onderschrift. Johnson verklaarde dat alle beloften aan de kiezers stand hebben gehouden.

Deadlines en Boris Johnson. Dat is nooit een gemakkelijke combinatie geweest. Als Daily Telegraph-columnist wekte de eeuwige twijfelaar bij menig hoofd- en eindredacteur wanhoop door zijn achthonderd woorden ruim na de deadline te leveren. Met de Brexitdeal is het niet anders geweest. Menig deadline is afgelopen maanden gepasseerd. Wat dat betreft is het tijdrekken op de dag voor kerst een passende afsluiting geweest van het Brexitproces. Maar eindelijk ligt het ‘Kerstakkoord’ er, tweeduizend pagina’s dik.

Merry Brexmas

De Engelse pers had Boris Johnson reeds tot winnaar bestempeld. ‘Hallelujah! It’s a Merry Brexmas,’ kopte The Daily Mail. The Sun had de premier afgebeeld als Kerstman die een Union Jack-zak vol cadeautjes leegt in een schoorsteen. De Britse regering had bij wijze van propaganda een analyse naar de pers gelekt waarin stond dat de Britten 43 procent van onderhandelingspunten had gewonnen, tegenover 17 procent voor de Europese Unie, terwijl de resterende 40 procent in een compromis was geëindigd.

Zodra donderdagmiddag het nieuws arriveerde dat er 1.645 dagen na het referendum een deal was bereikt twitterde 10 Downing Street een foto van een juichende Johnson. ‘The deal is done,’ luidde de tekst. Johnson verklaarde dat alle beloften aan de kiezers stand hebben gehouden. Tevens stuurde hij een foto op waarop hij de duim opsteekt naar een scherm waarop een opgeluchte Ursula von der Leyen de wereld toespreekt. ‘We have got Brexit done,’ zei Johnson tijdens een persconferentie, zijn succesvolle verkiezingsleuze herhalend.

Geflankeerd door vier enorme Union Jacks legde Johnson uit dat er uiteindelijk toch een Canada-achtig akkoord is bereikt. Iets dat hij altijd al wilde. ‘We hebben elke punt en komma van de regels in eigen beheer genomen,’ verzekerde hij, eraan toevoegend dat Britse bedrijven nu zelfs meer kunnen handelen. De bijzonder goedgehumeurde Conservatief benadrukte dat het Verenigd Koninkrijk voor altijd op emotionele, historische, culturele, geologische en strategische wijze aan de rest van Europa verbonden zal blijven.

Tussen Kerstmis en Oud & Nieuw zal het Britse parlement zich over het akkoord buigen, al zullen weinig kamerleden het helemaal hebben gelezen. Johnson hoeft zich weinig zorgen te maken. Zelfs wanneer de die-hards van de European Research Group na diep kerstberaad tegen stemmen, zal de deal het halen omdat de Labour Partij voor zal stemmen, of zich van stemming gaat onthouden. Voor de sociaal-democraten is het akkoord lastig. Wanneer ze het steunen kunnen ze er geen kritiek op geven, terwijl onthouden als laf zal worden gezien.

Gematigd positief

De eerste geluiden bij de Brexiteers zijn gematigd positief. Oer-Brexiteer Nigel Farage noemde de deal verre van perfect, maar beweerde ermee te kunnen leven. ‘De Brexit-oorlogen zijn voorbij.’ Er is geen rol meer voor het Europese Hof van Justitie en de Britten kunnen vrijuit handelsakkoorden sluiten, terwijl ze toegang tot ‘s werelds grootste markt behouden. Dat het een harde Brexit geworden is – dus zonder lidmaatschap van de gemeenschappelijke markt en de douane – kan worden gezien als een overwinning voor de Brexiteers.

Commentator Tom McTague merkte op dat de Brexiteers tot 2015 een kleine minderheid in het Lagerhuis vormden. ‘In vijf jaar tijd wonnen ze een referendum, blokkeerden ze een ‘zachte Brexit’, stuurden ze een kabinet weg, namen ze de Conservatieve Partij over, wonnen ze een meerderheid en kregen ze een harde Brexit voor elkaar.’ Een van hen, Douglas Carswell, tweette zijn tevredenheid. ‘Terwijl we feestvieren, is het nodig om de vraag te stellen waarom onze politieke elite en intelligentsia het zo fout hebben gezien.’

Voor Britse werkgevers, de autoindustrie voorop, zal het een opluchting zijn dat er geen akkoordloos vertrek komt. De eilandbewoners zullen echter een prijs betalen voor hun onafhankelijkheid. Wonen en werken op het vasteland zal niet langer meer vanzelfsprekend zijn, en zelfs het reizen ernaar wordt duurder en moeilijker. Er komt meer bureaucratie aan de grens en de eenheid van het Verenigd Koninkrijk zal verder onder druk komen te staan. Vanuit Schotland herhaalde Nicola Sturgeon dat de Brexit tegen de wil van het Schotse volk plaatsvindt.

Geslachtofferd

Vissers zullen zich geslachtofferd voelen. Londen had de vangst van Europese vissers met 80 procent willen verminderen, maar dat is niet meer dan 25 geworden. Britse vissers zitten vooral aan de Schotse oostkust. Voor de landbouw is er ook slecht nieuws. De handel van pootaardappelen is niet in het akkoord is opgenomen, die worden met name in Schotland geteeld. Wat dit betreft is het geen geweldige Fish & Chips Deal, al krijgen de vissers honderd miljoen pond om hun verouderde vloot te moderniseren.

Boris Johnson zal ongetwijfeld onder vuur komen te liggen, met name van Remainers die ervan overtuigd zijn dat het lidmaatschap met de Europese Unie de best denkbare deal was. De Office of Budget Responsibility had eerder dit jaar berekend dat het Britse Bruto Nationaal Product met deze deal de komende vijftien jaar met 5.2 procent gaat krimpen. Er zal kritiek komen op de Britse beslissing niet langer deel te nemen aan Erasmus, het populaire uitwisselingsprogramma voor Europese studenten.

Gevraagd hoe zijn landgenoten deze historische overeenkomst moeten vieren, antwoordde Johnson dat hij ‘mensen al genoeg heeft lopen commanderen’, doelend op zijn lockdownbeleid in de strijd tegen Covid. Tijdens de persconferentie was de oude, strijdvaardige Johnson te zien. Een duidelijk verschil met zijn sombere optredens bij de corona verklaringen. De premier zelf kan met zorgeloos en een gerust hart Kerstmis gaan vieren. In zijn eigen woorden: ‘Dat was het goede nieuws uit Brussel - op naar de spruitjes!’

Meer lezen

Eindelijk is een deal bereikt om de Brexit af te ronden. Hoe kijken de Britten, zo vlak voor Kerstmis, naar de laatste onderhandelingen die werden gevoerd over het handelsakkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU? We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn.

In 2018 nog vond een kleine zeeslag plaats tussen Franse en Britse schelpvissers. Komt het opnieuw zover als de Brexitonderhandelingen stranden? In de Franse havenstad Granville klinkt het al strijdbaar: ‘We laten ze nergens meer aanmeren en blokkeren iedere ferryterminal.’ Lees de reportage hier terug.

De Brexit en het coronavirus botsen op elkaar in Dover, waar vrachtwagens stuiten op gesloten Franse grenzen. ‘Please turn around!’ Een voorbode van een no deal-brexit? Lees de reportage hier.

Meer over