Breuk VS en Caïro zou ook Israëlisch vredesproces raken

De Verenigde Staten geven jaarlijks meer dan een miljard euro hulp aan Egypte. Kan Washington dat gebruiken om de situatie te beïnvloeden?

MARK LANDLER

De Amerikaanse regering loopt op eieren met haar beleid ten aanzien van Egypte. Niet alleen de Amerikaanse invloed op het Egyptische leger staat op het spel, ook het vredesverdrag uit 1979 tussen Egypte en Israël. De Amerikaanse hulp aan Caïro is daarvan een belangrijke hoeksteen.

In vier weken van stille maar intensieve diplomatie, sinds het afzetten van president Mohammed Morsi, moesten de Amerikanen zorgvuldig het evenwicht bewaren. Het streven was en is de Egyptische generaals te bewegen geweld te vermijden en de democratie te herstellen, zonder de veiligheidsafspraken te ondermijnen die de kern vormen van de drie decennia oude betrekkingen tussen Washington en Caïro.

Minister van Defensie Chuck Hagel heeft in telefoongesprekken met de Egyptische legerleider, generaal Abdul-Fattah al-Sisi, gepleit voor een andere koers. Tegelijk gingen juristen in Washington op zoek naar een rechtvaardiging voor het handhaven van de steun aan Egypte van 1,5 miljard dollar per jaar (ruim 1,1 miljard euro). Volgens de eigen regels mogen de VS geen geld geven aan landen waar een staatsgreep is gepleegd.

Het Witte Huis deelde maandag mee de Egyptische regering te zullen houden aan haar 'morele en wettelijke verplichtingen'. Plannen om de hulp te stoppen zijn er niet, werd gezegd, op het al aangekondigde uitstel na van de levering van vier F-16's.

Israëlische officials hebben de Verenigde Staten openlijk en achter de schermen opgeroepen de hulp niet te staken. Israël is afhankelijk van Egyptische troepen om islamitische extremisten te verjagen uit de Sinaï, net over de grens. De veiligheid van de Israëliërs telt ook voor Washington des te zwaarder nu Israël en de Palestijnen met Amerikaanse bemiddeling opnieuw onderhandelen over vrede.

De Egyptische generaals lijken zich vooralsnog weinig aan te trekken van de Amerikanen. Het geweld van het leger tegen de Moslimbroederschap heeft al aan tientallen mensen het leven gekost. Zo wordt het voor president Obama steeds moeilijker het evenwicht te bewaren tussen veiligheid en democratie, volgens diverse analisten.

'Als alles gericht is op het handhaven van de relatie, ondermijn je het bereiken van je doel', zegt Tamara Cofman Wittes, Midden-Oostenexpert van het Brookings Institution. 'Je kunt het niet allebei hebben.'

Ambtenaren in Washington zeggen te betwijfelen of, gegeven de bitterheid van de strijd in Egypte, de telefoontjes van minister Hagel, minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en ambassadeur Anne Patterson enig verschil maken. De regering-Obama zegt nog steeds invloed te hebben op de militairen. Generaal al-Sisi zou Hagel herhaaldelijk om 'verbale steun' hebben gevraagd.

De gesprekken draaien echter in kringetjes rond, met Hagel die aandrong op de vrijlating van Morsi en al-Sisi die antwoordde te vrezen voor Morsi's leven als hij dat zou doen. Of met Hagel die al-Sisi vroeg een gebaar te maken naar de Moslimbroederschap en de generaal die herhaalde dat de Moslimbroeders zulke openingen hadden afgewezen.

Hoe de Egyptische legerleiding zou reageren op het stopzetten van de hulp is niet te voorspellen. Volgens sommigen zou het leger de Sinaï blijven controleren, om de politie niet tegen zich in het harnas te jagen. Die is vaak doelwit van extremisten. Maar misschien zou het leger claimen zonder Amerikaanse hulp niet langer in staat te zijn de Sinaï te beveiligen.

In dat geval, zeggen analisten, zou de Israëlische premier Benjamin Netanyahu in eigen land onder enorme druk komen te staan om geen enkele concessie te doen aan de Palestijnen.

Tot nu toe staat de relatie tussen de VS en Israël nog niet onder spanning. Maar als meer Egyptische betogers worden gedood de komende dagen 'zal het echt moeilijk worden een oogje dicht te doen', zegt Daniel C. Ketzer, die voor de VS ambassadeur was in Egypte en Israël.

Diverse waarnemers menen dat de VS, indien de hulp aan Egypte wordt gestaakt, een invloedrijk instrument in de regio zullen kwijtraken. 'Er zal onvermijdelijk een terugslag komen tegen ons, zodanig dat we geen invloed zullen overhouden', zegt Dennis B. Ross, een vroegere adviseur van Obama voor het Midden-Oosten. 'We moeten onszelf, gezien wat op het spel staat, niet in een positie brengen dat we irrelevant worden.'

Volgens Ross zou de regering de Egyptische leiders duidelijk moeten maken dat er rode lijnen zijn die, als ze worden overschreden, het schrappen van de hulp tot gevolg hebben. Ook moet volgens hem aan Saoedi-Arabië en de kleine Golfstaten, die nog grotere donoren zijn dan de VS, gevraagd worden Caïro onder druk te zetten. 'Zij kunnen hun invloed op de Egyptische militairen gebruiken om het ons gemakkelijker te maken.'

MARK LANDLER

©The New York Times

undefined

Meer over