Brazilië en Argentinië blijven elkaars rivalen

BRAZILIAANSE wagons passen niet op de Argentijnse spoorwegen en omgekeerd. Dat hebben ze in de vorige eeuw bedacht om een invasie van de vijand per spoor te voorkomen....

INEKE HOLTWIJK

Tegenwoordig is integratie het parool. Argentinië en Brazilië vormen de ruggengraat van de Mercosul, een soort Europese Unie in de zuidpunt van het continent. Argentijnen drinken Braziliaans bier en Brazilianen rijden in Argentijnse auto's. De centrale banken overleggen met elkaar van tevoren over devaluatie. De president noemen elkaar bij de voornaam en de legers houden zelfs gezamenlijke oefeningen.

Maar daarmee is de rivaliteit niet verdwenen. Brazilianen vinden een voetbalnederlaag tegen Argentinië vele malen erger dan een tegen Colombia of Uruguay. En omgekeerd geldt dat net zo voor de Argentijnen. Maradona's definitieve afscheid werd in Brazilië met ironische ondertoon ontvangen. 'Hoe nu verder, Argentinië?' vroeg een tv-journaal.

Er zijn groteske, maar veelzeggende incidenten, zoals die bij de watervallen van Foz do Iguacu, een drielandenpunt. Maanden geleden eiste de Argentijnse minister van Milieu met veel tamtam dat de Brazilianen de toeristische rondvluchten per helikopter boven de watervallen zouden staken. De Brazilianen hangen dan ook even boven Argentijns water en dat is een bedreiging voor de (Argentijnse) fauna. De werkelijke reden is dat de Argentijnen met lede ogen aanzien dat de meeste toeristen de watervallen van Braziliaanse kant bekijken, waar meer hotels, bussen en de helikoptervlucht zijn.

De Olympische kandidatuur voor 2004 stelde de betrekkingen ook fors op de proef. Buenos Aires werd kandidaat en Rio de Janeiro bedankte. De Brazilianen beloofden daarna dat ze zij aan zij met de Argentijnen zouden strijden om de spelen naar Buenos Aires en dus naar Latijns Amerika te halen. Maar het tegendeel is waar: de Brazilianen hopen met heel hun hart dat de Argentijnen verliezen zodat Rio opnieuw gepousseerd kan worden voor 2008.

Nu staan Argentinië en Brazilië elkaar opnieuw op de tenen. De inzet is de zetel in de nog uit te breiden Veiligheidsraad. Er wordt gepraat over vijf nieuwe vaste leden. Japan, Duitsland en drie ontwikkelingslanden. Let wel: gepraat. Of de Veiligheidsraad nieuwe vaste leden krijgt, staat niet vast.

Maar Brazilië loopt zich desalniettemin meer dan een jaar warm voor een zetel. Die zetel komt Brazilië toe vanwege de omvang van het land, vinden de Brazilianen. Daar is weinig tegen in te brengen. Maar politiek blijft politiek en dus reist de president als een bezetene de wereld over om stemmen te verzamelen. En ondertekende en ratificeerde Brazilië een ongekend aantal verdragen. Daaronder het Non-Proliferatieverdrag over kernwapens, waar de Braziliaanse militairen zich altijd tegen hebben verzet.

Terwijl oefenvluchten van de luchtmacht worden geschrapt omdat er geen geld is voor brandstof, bood de Braziliaanse regering militairen aan voor een vredesmissie in Angola. Ook de Braziliaanse bemiddeling in de bliksemoorlog tussen Peru en Ecuador en de interventie in Paraguay toen er een staatsgreep dreigde, zijn een teken van Braziliës intenties.

Oorlog en vrede zijn een zwak punt in Braziliës kandidatuur. Want daar besteedde de Veiligheidsraad de afgelopen jaren nu net haar meeste tijd aan. Brazilianen zijn geen grote vechtersbazen. Het is een land van pappen en nathouden dat graag de hele wereld te vriend wil houden vooral om geen investeringen mis te lopen.

Nee, dan de Argentijnen, die zeggen in ieder buitenland meteen dat het in Argentinië veel beter geregeld is. Zij achten zichzelf mijlenver verheven boven de rest van het continent. Het Argentijnse buitenlandbeleid weerspiegelt dat: Buenos Aires committeert zich onvoorwaardelijk aan Washington.

Argentinië zond fregatten naar de Perzische Golf tijdens de Golfoorlog, terwijl de rest van Latijns Amerika de Amerikaanse militaire actie afkeurde of er kritisch tegenover stond. En Argentinië deed in tegenstelling tot de regio ook mee aan de boycot van Haïti. De Amerikanen hebben Argentiniës status aparte beloond: enkele weken geleden bevestigden zij dat het land van de pampa's hun speciale 'non-NAVO' bondgenoot zal worden. Een kwalificatie die niets om het lijf heeft en die in de rest van het continent afgedaan werd als een 'ijdelheidsprijs' voor president Menem. Strijdlust kun je de Argentijnen evenmin ontzeggen. Zelfs nu, vijftien jaar na hun smartelijke nederlaag, hebben ze de Falklands nog niet hebben opgegeven.

Het kon dus niet uitblijven: de Argentijnen hebben zich tegen Braziliës kandidatuur uitgesproken. De nog niet gecreëerde zetel is door hen als een Latijns-Amerikaanse zetel geklassificeerd. En een regionale zetel is pas echt regionaal als hij rouleert. Dat is dan ook het Argentijnse voorstel.

Na een bittere woordenstrijd - een vaste zetel rouleert niet, houden de Brazilianen vol - is er een compromis gevonden. Argentinië en Brazilië zullen bij de Verenigde Naties bepleiten dat er twee zetels voor Latijns Amerika komen. Een voor Brazilië en een die rouleert tussen de overige landen, te beginnen met Argentinië. Niemand die dat voorstel serieus neemt, maar het is een zeer Latijns-Amerikaanse wijze van het probleem oplossen. Niemand heeft zijn gezicht verloren.

Ineke Holtwijk

Meer over