Brave, ze komen je ballen breken

Het was een enerverende dag. Een dag van extremen. 's Middags woonden we ver buiten Paramaribo een 'feestelijk hoogtepunt' bij....

Onder auspiciën van dezelfde regering werd die morgen een kloof geslagen in de rechterlijke macht door de omstreden installatie van een nieuwe hoogste rechter bij het Hof van Justitie. President Wijdenbosch had hem eerder benoemd zonder dat hij vooraf advies bij het Hof had ingewonnen. Vrijwel alle rechters en advocaten waren fel gekant tegen deze aantasting van de rechterlijke onafhankelijkheid. Er zouden ook acht plaatsvervangende rechters worden geïnstalleerd. Op een na kregen zij last van hun geweten en trokken ze zich een dag ervoor terug.

Het was een droevig dieptepunt. Buiten keken juristen machteloos toe hoe een eveneens machteloze groep van voornamelijk vrouwen op de hoge stoep de Hofdeuren trachtte open te houden. Aan de andere kant duwden ME'ers. Het was een oneerlijke krachtmeting. Het mocht niet baten. Even daarvoor hadden de vrouwen nog vastberaden het Hof bezet gehouden en het volkslied staan zingen.

Ik besloot als toeschouwer en buitenstaander naar het schouwspel te kijken. Staande op het Onafhankelijkheidsplein, in een verslagen menigte, liet ik het bizarre tafereel op me inwerken: ME'ers die voorkwamen dat burgers de rechtsstaat redden. 'Geeft u door wat hier gebeurt', zei een vrouw geëmotioneerd tegen een Nederlandse diplomaat, die verslag uitbracht via zijn mobiele telefoon. Wat zich voltrok, was de zoveelste fase van een geplande coup. 'Jullie zijn 1980 vergeten', riep een betoger woest tegen de ME'ers. Hij refereerde aan de staatsgreep in dat jaar, toen militairen het hoofdbureau van politie in brand schoten en agenten vernederden door hen urenlang op de grond op hun buik te laten liggen.

Die avond besprak ik het dilemma van onze Nederlandse nationaliteit met andere ge(r)emigreerde Surinamers. 'Hoe lang moeten wij nog afzijdig blijven?', vroegen wij ons af. 'Komen wij wel genoeg voor Suriname op?' We zagen de installatie op tv. Omdat andere rechters niet bereid waren, installeerde de nieuwe hoogste rechter zichzelf. Alsof hij bang was zich te bedenken, zei hij rap: 'Ik verklaar mij hierbij voor geïnstalleerd.' Het was schaamteloos en lachwekkend. Een rechter die zichzelf installeert, je reinste juridische masturbatie.

Een jurist die ik interviewde in verband met de komende rechtszaak tegen Bouterse, vertelde dat de basis voor het moreel-politieke verval in 1977 werd gelegd. Als officier van justitie had hij toen de Javaanse KTPI-leider Willy Soemita vervolgd wegens fraude met de uitgifte van gronden. Soemita werd veroordeeld tot anderhalf jaar gevangenisstraf. Maar de creoolse NPS-leider Henk Arron haalde hem uit 'politieke noodzaak' weer uit het gevang. 'Waarvoor heb ik het gedaan?', vroeg de jurist zich af, toen hij vanaf het balkon toekeek hoe Soemita 'rechtstreeks uit de gevangenis naar het kabinet werd vervoerd voor formatiebesprekingen'.

Deze cruciale gebeurtenis heeft bijgedragen aan de vervorming van de politieke moraal, waardoor er een bodem ontstond voor een staatsgreep. 'Hoe konden politieke tegenstanders nog respect opbrengen voor zulke figuren. Men heeft zich te weinig gerealiseerd dat doodslag en moord nog de enige uitweg was.' Om nog even duidelijk te maken hoe diep de Surinaamse politiek gezonken is: de KTPI vormt nu een coalitie met de NDP van ex-dictator Bouterse, terwijl Soemita tijdens het militaire bewind is gemarteld.

De geschiedenis lijkt zich te herhalen. Onheilspellend waren de uitspraken van Frank Playfair - vakbondsman en parlementslid - op de staatstelevisie. Met verve sprak Playfair van 'zuiveringen' en 'disciplinaire maatregelen' tegen advocaten en rechters die zich hebben verzet tegen de zelfinstallatie. 'Zodat het nooit meer gebeurt', zei hij zo onversneden dat je welhaast zou denken: 'Ze moeten tegen de muur.' Zijn DP heeft zich afgesplitst van de NDP. Desondanks schaart Playfair zich regelmatig achter de coalitie. Vermoed wordt dat hij daar flink aan verdient. Het versplinterde Suriname telt meer van zulke lucratieve eenmansfracties.

Playfairs optreden deed denken aan Bishop, de toenmalige dictator van Grenada, die tijdens een bezoek in 1982 aan Suriname de militaire revolutie 'te vriendelijk' vond. De vakbond had de elektriciteit afgesneden, waardoor zijn bezoek zich 's avonds bij kaarslicht voltrok. 'Je moet hen die tegen je zijn, elimineren', adviseerde hij collega-dictator Bouterse tijdens een rede, daags voor de executie van vijftien critici.

De dictatuur is bijna weer een feit. De hoogste rechter werd geflankeerd door twee militaire officieren van de krijgsraad. Nu is het geen ver-van-mijn-bed-show, maar ben ik onvermijdelijk een actor. 'Brave, je komt net op tijd; ze komen je ballen breken!', riep een NDP'er van het lagere echelon mij enthousiast toe, toen ik gelijktijdig met de loeiende ME-wagen aankwam bij het Hof. Hoever ga ik hierin mee? Vooralsnog beperk ik me tot het versturen van signalen via dit venstertje. Niet veel misschien, maar hopelijk genoeg om een steentje bij te dragen aan een krachtige veroordeling van de wereldgemeenschap, op voorspraak van Nederland. En hopelijk nog voor CNN er is.

Meer over