Brave conservatief wordt president Polen

De exitpoll van de tweede ronde was amper binnen of Andrzej Duda, de onverwachte winnaar van de Poolse presidentsverkiezingen, reikte zijn tegenstanders de hand. Zijn presidentschap, beloofde hij zondag tijdens zijn overwinningstoespraak, zou in het teken staan van de dialoog. Hij wil de leider zijn van alle Polen.

Jan Hunin
Andrzej Duda reageert verheugd op de eerste verkiezingsuitslagen. Beeld Bartlomiej Zborowski/EPA
Andrzej Duda reageert verheugd op de eerste verkiezingsuitslagen.Beeld Bartlomiej Zborowski/EPA

Voor iemand die behoort tot de conservatieve oppositie kwamen die woorden als een verrassing. De 43-jarige jurist uit Krakau werd gelanceerd door Jaroslaw Kaczynski, een radicaal die symbool staat voor de polarisatie die Polen al meer dan tien jaar kenmerkt. Maar ze passen wel bij iemand die al vanaf zijn studententijd bekendstaat als een brave jongen, die altijd op het juiste moment weet te glimlachen.

Voor premier Ewa Kopacz en haar centrum-rechtse Burgerplatform zal dat een magere troost zijn. Later dit jaar zijn er parlementsverkiezingen, en verwacht wordt dat oppositiepartij Recht en Gerechtigheid dan haar nieuwe momentum zal benutten. Duda's zege moet de weg vrijmaken voor een terugkeer van Kaczynski aan de macht.

Nog maar pas geleden leek een dergelijk scenario nog onmogelijk. President Bronislaw Komorowski, een partijgenoot van premier Kopacz en haar voorganger Donald Tusk, leek af te stevenen op een tweede ambtstermijn. Met dank aan de economische successen van de regering stegen zijn populariteitscijfers tot boven de 70 procent uit.

Loyale kabinetsmedewerker

Voor Europarlementariër Duda leek hooguit een tweederangsrol weggelegd. Voordat hij door Kaczynski werd vooruitgeschoven als presidentskandidaat was hij vrijwel onbekend.

Zijn keuze had hij te danken aan zijn carrière als loyale kabinetsmedewerker van Lech Kaczynski. Twee dagen voor de toenmalige president in 2010 omkwam bij een vliegramp in het Russische Smolensk zou hij tegen Duda en een andere medewerker gezegd hebben: 'Jullie zijn de toekomst van de Poolse politiek.'

Het moet Jaroslaw Kaczunski overtuigd hebben. Zelf maakte de broer van de omgekomen president vanwege zijn onverzoenlijke imago weinig kans tegen de gematigde Komorowski.

Andrzej Duda onderweg naar het graf van de voormalig president Lech Kaczynski om bloemen te leggen. Beeld epa
Andrzej Duda onderweg naar het graf van de voormalig president Lech Kaczynski om bloemen te leggen.Beeld epa

Radicaal

Maar dat maakte de opdracht van Duda er niet gemakkelijker op. Sinds de dood van Lech Kaczynski is Recht en Gerechtigheid in radicaal vaarwater terechtgekomen. Duda werd betrapt op rabiate uitspraken waarin hij reageerbuisbevruchting een misdaad noemde en de vliegramp van Smolensk een aanslag. Komorowski maakte er handig gebruik van door zijn uitdager als een gevaarlijke radicaal af te schilderen.

Maar het bleek niet genoeg om de kiezers af te schrikken. Tijdens de eerste ronde, twee weken geleden, bleek dat de Polen na acht jaar centrum-rechts bestuur de huidige machthebbers beu zijn. Duda kwam als eerste uit de bus met iets meer dan een derde van de stemmen. In de beslissende tweede ronde kreeg hij 51 procent van de ¬stemmen.

Daarbij konden de conservatieven zoals altijd rekenen op het diepgelovige oosten van het land, de laaggeschoolden en het platteland, waar de vruchten van de aanhoudende groei minder zichtbaar zijn dan in de steden. Maar de doorslag werd gegeven door de jongeren die, bij afwezigheid van een aantrekkelijk links alternatief, in de eerste ronde gecharmeerd werden door het populistische programma van Pawel Kukiz, een voormalige rockster die zich bekeerd heeft tot het patriottisme. Zijn steun moet Kaczynski toelaten om in het najaar tijdens de veel belangrijkere parlementsverkiezingen de bocht naar rechts te voltooien die door de overwinning van Duda is ingezet.

Meer over