Bouwwerk dat staat als een huis

Lijken het losstaande gebeurtenissen, uiteindelijk worden ze onderdeel van een geheel

KARIN VERAART

MINIATUREN VAN COURTELINE, CAMI, CHARMS. DOOR BURGTHEATER WIEN. REGIE: ANDREA BRETH. - Het café was het laboratorium waar hij de vele facetten van de menselijke stupiditeit kon observeren. Zo zag hij het zelf in ieder geval, Georges Courteline, pseudoniem van Georges Moinaux. Ambtenaar te Parijs, totdat hij met zijn toneelwerk genoeg verdiende om ervan te kunnen leven.

Satirische schetsen schreef Courteline, met als onderwerp het openbare leven van Parijs laat in de 19de eeuw. Voor wie ze niet meer duidelijk voor de geest krijgt: bij Zwischenfälle van de gelauwerde Duitse regisseur Andrea Breth kun je je laven aan die miniatuurtjes. Van Courteline (1858-1929), maar ook van zijn landgenoot Pierre Henri Cami (1884-1958) en, niet in de laatste plaats, van de Rus Daniil Charms (1905-1942). Charms is de held van het 'anti-verhaal'.

Breth zet de drie niet zomaar bij elkaar. Hun werk sluit wonderwel op elkaar aan - al duurt het een tijdje eer je de voorstelling als een geheel ervaart. In totaal bestaat Zwischenfälle uit 54 'gebeurtenissen': absurdistische voorvalletjes, surrealistische ontmoetingen, raadselachtige teksten, merkwaardige, woordenloze eenakters. Ze komen voorbij in een tempo waaraan je even moet wennen. Daarna groei je erin en realiseer je je dat je ook wel eens in de vette kuit van je bovenbuurvrouw had willen bijten. Of een moord had willen plegen om niet naar je stomme werk te hoeven. Toch?

Hier begint het mee: een zekere herkenbaarheid, vervormd, overtrokken. Geestig vaak, maar op enig moment sijpelt er ook een droefheid door, van een besef van onvermogen, vergeefsheid, eindigheid.

Geleidelijk manifesteert zich de kracht van de enscenering: Breth bouwt aan een eigen sfeer in een ouderwets bruinige tint, met veelal eenvoudige decorstukken en rekwisieten die steeds terugkeren en scènes die je - misschien net even anders - al eerder zag, personages die al eerder opdoken en muziekfragmenten.

Er is een ritme ontstaan dat je meeneemt op een manier die in de verte doet denken aan de voorstellingen van de Zwitser Christoph Marthaler: alle genoemde elementen grijpen in elkaar en vormen een sterke eenheid.

Een jonggehuwde die tijdens de huwelijksnacht liever met haar moeder telefoneert dan de liefde bedrijft, het echtpaar dat verticaal in bed ligt en praat over de vraag waarom eilanden niet wegdrijven, de twee mannen van wie er een tijdens een gezamenlijk etentje stikt in zijn spaghetti, terwijl de andere blijft doorpraten over iets dat het publiek net niet kan verstaan.

Lijken het eerst losstaande gebeurtenissen, uiteindelijk worden ze onderdeel van een geheel. De regisseur voegt daar ten slotte een eigen scène aan toe: die van wachtende reizigers. Geen enkele trein stopt op hun perron. Dan is Breths bouwwerk af. Het staat als een huis.

undefined

Meer over