Bellen metKees Broere

Bouterse kondigt explosieve informatie aan in zijn laatste woord tijdens rechtszaak

Bijna 39 jaar na de Decembermoorden van 1982 wachten nabestaanden nog steeds op gerechtigheid, maar licht gloort aan het einde van een aardedonkere tunnel. Wel heeft de hoofdverdachte, de 75-jarige oud-president Desi Bouterse, volgens zijn advocaat nog explosief materiaal over de oude kolonisator paraat. Vrijdag krijgt hij het laatste woord in de rechtszaal. We belden correspondent Kees Broere.

De Surinaamse oud-legerleider en ex-president Desi Bouterse geeft zich nog niet gewonnen. Beeld ANP
De Surinaamse oud-legerleider en ex-president Desi Bouterse geeft zich nog niet gewonnen.Beeld ANP

Kees, ‘een paar Nederlanders zullen het vandaag in de broek doen’, als Bouterse vrijdag ‘zal aangeven wie allemaal betrokken zijn bij de zaak’, zei zijn advocaat Irwin Kanhai tegen het Surinaamse medium Starnieuws. Wat bedoelt hij daarmee?

‘Het past in het verdedigingsverhaal dat we al langer horen. Bouterse heeft in dit proces al één keer eerder gesproken, in november 2020. Toen heeft hij een vrij uitgebreide verklaring voorgelezen, waarin hij beweerde dat de vijftien omgekomen mensen bij de Decembermoorden werden aangestuurd door buitenlandse machten. Daarmee doelde hij op Nederland en de Verenigde Staten, die uit zouden zijn geweest op een militaire invasie.

‘Als Kanhai zegt dat Nederlanders ‘het in hun broek moeten doen’, kan het niet anders dan dat Bouterse daarop gaat wijzen. We weten verre van alles over de periode direct na de onafhankelijkheid in Suriname, vanaf 1975, waarin Nederland op allerlei manieren betrokken bleef bij het land. Sommige documenten liggen tot 2060 als staatsgeheim in Den Haag verstopt. Wat nu openbaar is, wijst niet op Nederlandse plannen voor een invasie. Dus los van de vraag of het waar is, wordt het interessant om te zien of Bouterse met nieuwe details komt. Maar Kanhai is een slimme, volgens zijn tegenstanders sluwe advocaat. Die weet hoe hij zo’n zaak moet spinnen.

‘Dit speelt zich overigens pas aan het eind van de dag af. Er staat veel op het programma. Het begint met het requisitoir van de aanklager, gevolgd door het pleidooi van de advocaat van Bouterse. Daarna repliek, dupliek, en tot slot ‘het laatste woord’ van Bouterse.’

Wat heeft Bouterse te winnen bij het geven van meer openheid? In maart maakte hij nog gebruik van zijn zwijgrecht.

‘Dat was heel opvallend. Wellicht was hij toen al bezig met vandaag. Met nieuwe ‘feiten’ zal hij de rechters nog hopen te beïnvloeden. Toch lijkt de kans heel klein, al was het maar omdat dergelijke feiten natuurlijk al veel eerder in de verdediging naar voren gebracht hadden moeten worden.

‘Eigenlijk is deze fase van de rechtszaak een technisch tussenstuk. In 2019 veroordeelde de Krijgsraad Bouterse al tot 20 jaar celstraf, met een zeer uitgebreide argumentatie. Maar Bouterse was toen niet aanwezig in het land: de veroordeling gebeurde ‘bij verstek’. Hij is uiteindelijk niet opgepakt door allerlei juridische trucjes. Een daarvan was door zich tegen die veroordeling ‘bij verstek’ te verzetten. Dat verzet behandelen we nu.’

‘Na deze zitting heeft de Krijgsraad waarschijnlijk een aantal weken nodig om tot een uitspraak te komen. Zijn advocaat heeft al hoger beroep aangekondigd, als de rechter Bouterse weer schuldig acht. Wat dus, herhaal ik, eerder met zeer uitgebreide argumentatie is gebeurd. Veroordeelt de rechter hem, dan wordt het spannend of hij Bouterse direct achter de tralies zet, of eerst het hoger beroep afwacht. Partijen die er verstand van hebben, verschillen van mening over welk juridisch oordeel hier geveld zal worden.’

Zijn de aangekondigde beschuldigingen aan Nederland dan een soort bliksemafleider, om de aandacht van de moorden af te leiden?

‘Misschien in de ogen van zijn tegenstanders. Zelf heeft hij vaker aangegeven dat Nederland een duistere rol heeft gespeeld bij de Decembermoorden. Bouterse vindt dat hij zijn patriottische plicht heeft gedaan door het land uit buitenlandse handen te houden. Dat zal hij ongetwijfeld in zijn laatste woorden naar voren brengen. Vanuit zijn perspectief is dat de kern van de zaak.’

Is er een kans dat we hem moeten geloven, over die invasie?

‘Daarvoor moet hij dingen benoemen die we tot dusver niet hebben gehoord. De eerder gepresenteerde beschuldigingen zijn onvoldoende door de feiten gestaafd. Mij lijkt het onwaarschijnlijk dat we vrijdag wel zo’n betoog horen. Dat er nog feiten onbekend zijn, dat kan. Maar we zijn inmiddels 39 jaar verder. Het zou redelijk miraculeus zijn als er nu ineens onweerlegbare feiten naar boven komen. En dan nog, volgens de kenners doet dit helemaal niets af aan de strafbaarheid van de moorden.’

Hebben Surinamers er begrip voor, dat het proces zo lang duurt?

‘Je hebt in het Engels een uitspraak: justice delayed is justice denied. Dat gevoel leeft zeker in Suriname. Het team van Bouterse heeft veel pogingen gedaan om de zaak te dwarsbomen, zeker tijdens zijn presidentschap tussen 2010 en 2020. Dat mensen die de zaak aanspanden nooit hebben opgegeven, is heel knap.

‘Inmiddels groeide een hele generatie op die de Decembermoorden niet heeft meegemaakt. Die Bouterse vooral als een tweemaal democratisch gekozen president kent. Sommigen denken dan ook: waarom zijn we hier nog mee bezig? Hebben we geen grotere sociaal-economische problemen aan ons hoofd? Het is antwoord daarop is absoluut ja.

‘Maar er zijn nog steeds nabestaanden die gerechtigheid willen voor wat hun geliefden op een gruwelijke manier is aangedaan. Dat zien Surinamers zeker als een maatschappelijke factor van belang. Los daarvan is dit niet zo maar iemand. Bouterse heeft de geschiedenis van dit jonge land tot dusver gedomineerd. In die zin is het een zaak die heel Suriname bezighoudt.’

Meer over