Bos geeft ruim baan aan politici als Wilders

Als politici hun toevlucht zoeken in polariseren zien zij zichzelf niet meer als beheerders van de publieke zaak en zetten zij geen rem meer op de gepassioneerde wensen en verlangens van het volk, betoogt Bas van Stokkom....

Grof verbaal geschut wordt heden ten dage al snel tot vrije meningsuiting verheven. Elke confrontatie zou het proces van collectieve waarheidsvinding dienen. Politici juichen die ontwikkeling regelmatig toe omdat de kwaliteit van de democratie ermee gediend zou zijn. Neem Wouter Bos. Hij wil dat het debat over integratie scherper gevoerd wordt en vindt dat de PvdA terugvalt in haar oude fouten, net als vóór 2002. ‘Polarisatie is de enige manier om zaken verder te brengen’, zei Bos in de Volkskrant van zaterdag (het Vervolg, 1 maart).

Of dat klopt is zeer de vraag. Scherpe discussies over de islam en verwante vraagstukken lopen al te vaak uit op polemische gevechten waarin verschillen op de spits worden gedreven. Natuurlijk, je kunt op die manier publieke bijval oogsten, maar als het debat louter als sportevenement wordt benaderd, worden politici resistent voor goede argumenten.

Bos meent dat als de toon gematigd wordt, we het debat al op voorhand met een streven naar consensus induiken. Dat is bepaald niet overtuigend. Fatsoenlijk spreken hoeft conflicten helemaal niet toe te dekken en is juist een basisvoorwaarde om überhaupt over controversiële onderwerpen te kunnen spreken. Bij fatsoen gaat het niet zozeer om het ‘wat’ maar om het ‘hoe’. Hoe zeggen we dingen. Pas wanneer de toon gematigd is, wordt een gesprek mogelijk met bijvoorbeeld gelovigen die niet snel over de brug komen, zich pantseren of zich snel aangevallen voelen.

Maar belangrijker, als politici hun toevlucht zoeken in polariseren dreigt de klassieke opdracht van politieke representatie teloor te gaan: het herinterpreteren van meningen in rechtstatelijke termen. Volksvertegenwoordigers zien zichzelf niet meer als beheerders van de publieke zaak, noch zetten zij een rem op de gepassioneerde wensen en verlangens van het volk.

Nu luidde de diagnose na de Opstand van het Volk in 2002 dat de politieke elite het contact met het volk zou zijn kwijtgeraakt. Sindsdien spoeden politici zich naar de wijken om te onderhandelen met boze burgers. Zeker, lastige problemen moeten worden benoemd en aangepakt, maar dat is nog geen reden om lokale PvdA-bestuurders alleen maar flinke standpunten te laten innemen zoals Bos wil. Want dan zeg je in feite dat je ontevreden burgers naar de mond moet praten.

Op hun beurt hebben journalisten en tv-presentatoren er alle belang bij de politiek te herleiden tot een vermakelijke kijksport. Zij scheppen er doorgaans veel behagen in controversiële nieuwsitems op te lepelen. Kenmerkend is ook dat de stereotiepe meningen die dagelijks uit de peilingen tevoorschijn worden getoverd, als zoete koek worden geslikt. De tendens om aansluiting te zoeken bij de rauwe opinie van de man in de straat lijkt niet te stuiten.

Enkele voorbeelden. Witteman en Pauw gaven minister Vogelaar – te gast in hun programma – te kennen dat de samenleving ‘nu eenmaal’ harde maatregelen tegen migranten wil. Presentator Thijs van den Brink hield een deskundige voor of schizofrene Marokkaanse jongens niet gewoon ‘keihard’ moesten worden aangepakt. Tal van presentatoren sloven zich uit om maar niet als een softie over te komen. Begrijpelijk dat relativeren voortaan gelijk wordt gesteld aan ‘goedpraten’. En dat nuancering voortaan ‘ontkenning’ betekent.

Het standpunt van Bos illustreert dat de civiliserende rol van politici niet meer uit de verf komt. De beroepsgroep lijkt bang om tot een maatschappelijk keurkorps te worden gerekend. Het is natuurlijk niet meer zo dat de elite voor het volk denkt en dat het volk blindelings slikt wat politici zeggen. Maar dat neemt niet weg dat politici de waarden van de rechtsgemeenschap onder de aandacht zouden moeten brengen. Zolang de politiek de kaart van ‘polariseren’ blijft spelen, loont het om op verontwaardiging in te spelen. De prijs die daarvoor wordt betaald is duidelijk: politici als Wilders wordt ruim baan gegeven.

Meer over