Analyse

Boris Johnson overleeft ‘Partygate-verkiezingen’

Boris Johnson heeft de ‘Partygate’-verkiezingen vooralsnog overleefd. Niet zozeer de lockdownborrels, alswel de Brexit vormde de scheidslijn bij de gang naar de stembus voor het plaatselijke bestuur. Hoofdstad Londen is roder dan ooit, terwijl de ‘Leave’-gebieden trouw bleven aan de Conservatieven.

Patrick van IJzendoorn
Aanhangers van de Britse Labourpartij vieren de overwinning bij de raadsverkiezingen in een district in Londen.  Beeld Reuters
Aanhangers van de Britse Labourpartij vieren de overwinning bij de raadsverkiezingen in een district in Londen.Beeld Reuters

In het holst van de nacht van donderdag op vrijdag zonken twee Conservatieve vlaggenschepen in de Theems. Na vele decennia kleurden Wandsworth en Westminster rood. Het eerstgenoemde stadsdeel, gelegen aan de zuidoever, stond decennia bekend om zijn thatcheriaanse beleid: weinig uitgaven, lage belastingen, zoveel mogelijk privatiseren. Aan de noordoever waren de Conservatieven bestuurspartij in het stadsdeel waar het parlement gevestigd is en waar Johnson, in gezelschap van zijn hond, had gestemd. Elders in Londen viel ook het welvarende Barnet in handen van Labour.

Hiermee werd de hoofdstad, waar Johnson tussen 2008 en 2016 burgemeester was, meer dan ooit een rood bolwerk. Daarbij gaat het niet alleen om kiezers in de armere wijken. Integendeel, Labour is definitief de partij geworden van de grootstedelijke universitair geschoolde middenklasse. Het is dan ook geen toeval dat vier van de vijf recente Labour-leiders – Sir Tony Blair, Ed Miliband, Jeremy Corbyn en Sir Keir Starmer – allen uit het progressieve noorden van Londen komen. In de metropool werd tijdens het Brexitreferendum zes jaar geleden vooral Remain gestemd (in de EU blijven).

Rode Muur

Bij veel hoofdstedelijke kiezers heeft Partygate de afkeer van Johnson vooral vergroot, maar ook de harde taal over illegale immigratie en de gestegen kosten van levensonderhoud doen de zittende premier geen goed. De laatste dagen heeft het schandaal over de lockdownborrels ook Labour bereikt. Partijleider Starmer en tientallen partijgenoten zouden tijdens de laatste lockdown gezellig aan het bier en de curry hebben gezeten in een oude mijnwerkersclub in Durham. Dat was ter gelegenheid van een tussentijdse verkiezing in Hartlepool, een rode stad die voor het eerst sinds mensenheugenis Conservatief zou stemmen.

Hartlepool is deel van de Rode Muur waar de Brexit grote electorale gevolgen had. In de aanloop naar de plaatselijke verkiezingen was de vraag of kiezers daar, teleurgesteld in Johnsons premierschap, weer terug zouden keren op het oude nest. Die angst was ongegrond. Sterker, Labour verloor daar zelfs wat terrein. Dit is de redding voor Johnson. Een desastreus resultaat in het midden en noorden zou hebben geleid tot de komst van verhuiswagens bij Downing Street 10. Johnson had de afgelopen weken dan ook vooral campagne gevoerd in het noorden, de Teeside per ongeluk verwarrend met de nabijgelegen Tyneside.

Waar Labour amper vooruitgang boekte, deden de Liberaal-Democraten goede zaken. ’s Lands derde partij haalde vooral stemmen weg in de Blauwe Muur, welvarende gebieden in het zuiden en westen van Engeland waar de Conservatieven jarenlang de dienst uitmaakten. Zo’n gebied is het platteland nabij Oxford, waar David Cameron resideert. Kiezers daar zijn teleurgesteld in de Brexit en in de semi-anarchistische stijl van regeren die onder Johnson ontstaan is. Ook The Greens haalden daar stemmen weg bij de Conservatieven. Verkiezingsgoeroe John Curtice noemde de LibDems ‘de verrassing van de verkiezingsnacht’.

Politieke barometer

De plaatselijke verkiezingen, die in een deel van Engeland plaatsvonden, zijn daarmee vooral een politieke barometer geworden, een bevestiging dat de electorale kaart van Engeland fundamenteel aan het veranderen is. Tevens is het een waarschuwing voor Johnson, een man die gewend is verkiezingen te winnen. Het is zijn taak orde op zaken te stellen in zijn fractie, die door het ene na het andere schandaal wordt getroffen. Onlangs nog zat een Conservatieve afgevaardigde naar een pornosite kijken in het Lagerhuis, al beweerde hij met zijn gsm op zoek te zijn geweest naar een oogstmachine van het merk Dominator.

Een ander probleem zijn de snel stijgende kosten van levensonderhoud. Groot zal de druk op de premier worden om energieproducenten, die momenteel veel winst maken, een eenmalige voordeelbelasting op te leggen. De hoge energieprijzen zijn voor de meeste kiezers van groter belang dan het leiderschap dat Johnson toont bij de Oekraïnecrisis. Onlangs was hij de eerste buitenlandse leider die het parlement in Kyiv via een videoverbinding toesprak. Johnson stak zijn Oekraïense gehoor een hart onder de riem met de opmerking dat de zich dapper verdedigende natie zijn ‘finest hour’ beleeft.

Iets dergelijks kan niet worden gezegd van Johnsons politieke lot in eigen land, al bewijst hij vooralsnog zijn faam als De Grote Overlever.

Kandidaat met nikab

Tijdens zijn verkiezingstournee door het noorden van Engeland kwam Boris Johnson vorige week een van zijn grootste fans binnen de partij tegen: Tiger Patel, een gemeenteraadslid in Blackburn. Mede door zijn wat surrealistische verkiezingsvideo’s, die viraal gingen, was de deze Britse moslim een jaar geleden gekozen tot de gemeenteraad van de oude textielstad. Hij verwierf zelfs de bijnaam ‘the Bojo of Blackburn’. In een andere wijk van stad stond deze keer zijn vrouw Fajila Patel kandidaat. Zij viel op vanwege haar nikab, een zwarte sluier waarbij alleen haar ogen zichtbaar zijn. Dat was precies het soort kledingstuk dat Johnson enkele jaren geleden in een krantencolumn belachelijk had gemaakt. Hij vergeleek dragers ervan met brievenbussen en bankovervallers, wat hem op de beschuldiging van islamofobie kwam te staan. In hetzelfde stuk, evenwel, nam hij het op voor het recht van vrouwen om zo’n sluier te dragen. De 36 jaar oude Patel was niet blij met de spottende opmerkingen van de premier, maar voegde eraan toe dat elke politicus weleens domme dingen zegt. Door haar kandidatuur hoopte het imago van conservatieve moslimvrouwen te verbeteren. Positieve aandacht kreeg ze genoeg, maar in het stadsdeel Bastwell & Daisyfield moest ze het afleggen tegen haar sociaal-democratische rivaal Parwaiz Akhtar (1713 - 529 stemmen).

Meer over