Borges wees Bioy de juiste weg

De Argentijnse schrijver Adolfo Bioy Casares is maandag in een ziekenhuis in Buenos Aires overleden. Bioy Casares, die 84 jaar werd, geldt als een van de grote Latijns-Amerikaanse schrijvers van deze eeuw en de meester van de 'fantastische' literatuur....

MISSCHIEN nog meer dan door zijn eigen werk kreeg Bioy Casares bekendheid door zijn vriendschap en samenwerking met zijn veel beroemder landgenoot Jorge Luis Borges. Onder het pseudoniem H. Bustos Domecq schreef het tweetal een aantal verhalenbundels die het grensgebied van literatuur, detective en het fantastische verkennen.

Het meeste succes boekte het duo met Zes raadsels van Don Isidro Parodi en Kronieken van Bustos Domeqc. Samen redigeerden zij ook een Argentijns fonds voor detectiveverhalen.

Bioy Casares heeft een groot deel van zijn leven moeten leven in de schaduw van Borges, die over de hele wereld erkend werd als een van de grootste schrijvers. Maar Bioy had het daar niet moeilijk mee: Borges was niet alleen zijn alter ego, hij had hem ook de juiste weg gewezen in zijn schrijverschap. Ook sinds de dood van Borges in 1986 gaf Bioy geen enkel interview dat niet hoofdzakelijk over zijn vriend ging.

Hij wist de aandacht pas volledig op zichzelf te richten toen hem in 1990 in Spanje de Cervantesprijs werd toegekend, die ook wel onder de naam Nobelprijs voor het Spaanse taalgebied door het leven gaat. Van een schrijver voor de elite werd hij plotseling een publieksschrijver: 'Niet dat ze me vóór die prijs bespuwden of me verafschuwden, maar het is alsof ze meer van me hadden gewild. Ze grepen me vast en lieten me niet meer los.'

Adolfo Bioy Casares werd geboren als een telg van de klasse der grootgrondbezitters, die de eerste helft van de eeuw in Argentinië de dienst uitmaakte. Zijn vader bracht het tot minister van Buitenlandse Zaken. Bioy studeerde letteren en filosofie, maar bracht die studies niet ten einde.

Hij heeft altijd de reputatie genoten van bon vivant, een levensgenieter en een man die van het versieren van vrouwen een dagtaak maakte. Desondanks was Bioy ruim vijftig jaar getrouwd met met de kunstenares Silvina Ocampo.

Zijn naam als schrijver vestigde hij in 1940 met de roman Morels uitvinding, die nog altijd als zijn beste werk wordt beschouwd. Schrijven deed hij voor dat boek ook al: zijn eerste roman schreef hij op zijn elfde, een werk dat hij schonk aan een nichtje op wie hij smoorverliefd was. Maar voor Morels uitvinding stelde het niet veel voor: 'Ik heb daarvoor zes boeken geschreven, maar ik denk dat dat de zes slechtste boeken van de wereld zijn.'

Borges redde Bioy Casares uit de klauwen van het surrealisme, zei hij ooit: 'Ik dacht dat de absolute vrijheid van schrijven ook de mogelijkheid inhield van het schrijven van onzin.' Morels uitvinding was het beginstuk van een oeuvre waarin het spelen met fantasie en werkelijkheid een rode draad is. De metafysische ondertoon in zijn werk maakte geleidelijk aan plaats voor een meer humoristische en ironische kijk op de werkelijkheid.

Zijn boeken zijn in meer dan twintig talen vertaald en de prijzen die hij ermee won maakten hem de meest bekroonde Argentijnse schrijver. In Nederlandse vertaling verschenen naast Morels uitvinding onder meer Ontsnapping van het duivelseiland, Slapen in de zon, en De droom van de helden. Dat laatste boek beschouwde hij als zijn beste, om een heel simpele reden: 'Omdat ik heb gemerkt dat intelligente mensen tegen mij zeggen dat het mijn beste boek is.'

Meer over