Bombarderen Serviërs brengt vrede niet dichterbij

WAAR is in hemelsnaam het vredesplan? Waar is het document met de beste, stoutmoedigste en voor alle partijen in Bosnië meest rechtvaardige voorstellen van het Westen en waarin alleen steun wordt beloofd aan degenen die de voorstellen accepteren na eerlijke onderhandelingen?...

Waar is de lijst met doeleinden die president Clinton aan het volk heeft voorgelegd om uit te leggen waarom hij nu van plan is Amerikaanse bommenwerpers te sturen om de Bosnische Serviërs te bestoken? Zo'n lijst bestaat niet.

Bombarderen is oorlog. Waar is dus, zoals ooit is afgesproken tussen Clinton en de Republikeinen, de verklaring die vooraf zou gaan aan een eventuele Amerikaanse betrokkenheid, en waarin staat onder welke voorwaarden het land aan de oorlog deelneemt, op welke manier en wanneer we ons weer terugtrekken? Die is er niet.

Clinton, die steeds verder in de problemen komt door de uitvluchten en bangmakerijen van de eigentijdse haviken in zijn regering, weet nu niets anders te doen dan steun te betuigen aan de bombardementen die hij eerder had verworpen.

De Amerikaanse regering weet dat bombardementen de vrede niet dichterbij brengen. De beslissing is een wanhopige poging te ontkomen aan wat nog erger zou zijn - tegemoetkomen aan het Franse verzoek Amerikaanse helikopters ter beschikking te stellen om extra militairen te kunnen overbrengen, in het Pentagon bekend als 'Dienbienphu West'.

De bombardementen moeten de geloofwaardigheid van Clinton redden. Van alle redenen om mensen te doden, is die om de geloofwaardigheid van een politicus te redden de slechtste, zowel in moreel als in praktisch opzicht.

Senator Bob Dole wil de Bosnische Moslims bewapenen zodat ze langer en harder kunnen vechten. Als hij tot president wordt gekozen, ja zelfs als hij alleen nog maar kandidaat is, hoe lang zal hij dan kunnen blijven vertellen dat dit alles is wat hij heeft te bieden - meer wapens om de oorlog gaande te kunnen houden, zonder een plan om die te beëindigen?

Aan die bombardementen zal ooit een einde komen. Tenzij het Westen een bezettingsmacht stuurt, zullen de Bosnische Serviërs de oorlog weer hervatten, precies zoals ook andere volken na bombardementen deden, van de Slag om Engeland tot de evacuatie van Saigon.

De Bosniërs zelf hebben geen echt vredesplan. In 1991 werd door de Moslims en Kroaten in het deel van Joegoslavië dat bekend staat als Bosnië-Herzegowina, een onafhankelijke Bosnische staat, de eerste in de geschiedenis, uitgeroepen. Ze wisten dat de christelijke Bosnische Serviërs zich tot hun dood zouden verzetten tegen het opgaan in een nieuwe, in hun ogen door de Moslims bestuurde natie. Sindsdien stelt de Bosnische regering alles in het werk om haar gezag over Bosnië door de rest van de wereld te laten veiligstellen. Wat betreft de Serviërs: met het verdrijven van Moslim-vrouwen en kinderen uit hun huizen gooien zij hun eigen glazen in, want op zich stonden zij sterk in het opeisen van hun recht op zelfbeschikking.

Bosnië is geen herhaling van de holocaust, zoals aanhangers van de Moslims vaak zeggen. De joden in Europa konden er bepaald niet van worden beschuldigd dat zij de Duitsers dwongen in een door hen bestuurde staat te leven, en de Bosnische Serviërs proberen niet alle Moslims in de wereld te verbranden. De 'etnische zuiveringen' zijn al erg genoeg zonder de analogie met de holocaust. Het brengt verschrikkingen met zich mee waarvoor het Westen niet kan weglopen.

Henry Kissinger heeft onder president Nixon jarenlang de wereld afgereisd in een poging een vredesakkoord met Vietnam te bereiken - voorstellen, tijdschema's, geheime gezanten, codes, stille diplomatie. Hij en president Nixon werden voor deze pogingen slechts beloond met de haat van de tegenstanders van de Vietnam-oorlog, waaronder dezelfde personen die nu pleiten voor Amerikaans ingrijpen in Bosnië. Deze personen zwijgen over het schandaal dat de regering-Clinton heeft meegewerkt aan het om zeep helpen van het werkbare Vance-Owenplan en daarvoor niets in de plaats stelde.

Wat de ingrediënten van een uitvoerbaar vredesplan zouden moeten zijn, is niet moeilijk te bedenken. De Bosnische Serviërs zouden moeten instemmen met de terugkeer of schadeloosstelling van de Moslims die uit hun huizen zijn verdreven. Bij de verdeling van Bosnië zouden de Serviërs niet de 70 procent moeten krijgen die ze nu hebben veroverd, maar wel meer dan ze voor de oorlog hadden.

Maar wil het plan ook maar een schijn van kans hebben door de Bosnische Serviërs te worden aanvaard, dan moet het meer zijn dan een kaart. Het Servische deel van Bosnië zou het recht moeten krijgen om een federatie te vormen met Servië, zoals de Bosnische Moslims en Kroaten het recht hebben een federatie te vormen met Kroatië. Op den duur zouden de Bosnische Serviërs zich zelfs met Servië kunnen herenigen.

Dit zou betekenen dat het Westen en de Bosnische Moslims moeten toegeven dat hun poging een Bosnische staat door de strot van de Bosnische Serviërs te duwen, een vergissing is geweest. Als het toegeven van fouten om vrede te bereiken, schadelijk is voor de 'geloofwaardigheid' van de westerse diplomaten en politici, dan lijkt dat een alleszins acceptabele prijs om een eind te maken aan een oorlog die nooit had mogen beginnen.

Zijn er mensen in Washington die de moed kunnen opbrengen dat aan president Clinton te vertellen? Of aan senator Dole?

A.M. Rosenthal

De auteur is columnist van The New York Times.

The New York Times/de Volkskrant

Meer over