Nieuws

Bolsonaro zoekt opnieuw de grens op: verleent gratie aan omstreden bondgenoot

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro heeft zijn getroebleerde relatie met de rechtsstaat verder op de spits gedreven. Donderdag verleende hij gratie aan een bondgenoot die door het Hooggerechtshof tot bijna negen jaar cel was veroordeeld vanwege diens aanvallen op de rechtspraak.

Joost de Vries
Parlementariër Daniel Lucio da Silveira en president Jair Bolsonaro zijn politieke geestverwanten. Beeld Adriano Machado / Reuters
Parlementariër Daniel Lucio da Silveira en president Jair Bolsonaro zijn politieke geestverwanten.Beeld Adriano Machado / Reuters

Parlementariër en voormalig politieagent Daniel Lucio da Silveira (39), een man die lijkt te zijn weggelopen uit de Fast & Furious-filmreeks, is zo mogelijk een nog grotere houwdegen dan zijn politieke geestverwant, president Jair Bolsonaro. Vorig jaar riep hij in een YouTube-video mensen op het Hooggerechtshof binnen te vallen, ‘rechter Alexandre de Moraes bij zijn kraag te grijpen, door elkaar te schudden en hem bij het afval te gooien’. Bolsonaro’s (enigszins) verkapte dreigementen richting de hoogste rechters kwamen als expliciete aanvallen uit de mond van Silveira.

Het elfkoppige Hooggerechtshof reageerde vastberaden: tien van de elf leden stemden woensdag voor een gevangenisstraf van acht jaar en negen maanden. Dit ging niet alleen over Silveira, stelden de rechters, dit was een kwestie van het verdedigen van de democratie en haar instituties. Rechter Moraes haalde Einstein aan: ‘Twee dingen zijn oneindig: het universum en de menselijke stupiditeit. Wat het universum betreft heb ik nog geen absolute zekerheid.’

Nieuwe rel

Het leek haast een voorzet voor president Bolsonaro, die een dag later zijn presidentiële gratie verleende aan Silveira. Daar waar het Hooggerechtshof met de veroordeling een statement wilden maken over de kwetsbaarheid van het gehele Braziliaanse systeem, besloot Bolsonaro onmiddellijk een volgende bom los te laten. De parlementariër had slechts gebruikgemaakt van zijn vrijheid van meningsuiting, een grondrecht, stelde de president. Kort nadat hij de gratie had aankondigd, verscheen het besluit in het staatsbulletin.

De nieuwe rel tussen het Hooggerechtshof en de president komt op een precair moment, zes maanden voor de presidentsverkiezingen begin oktober. Vorig najaar dreigde Bolsonaro ten overstaan van tienduizenden aanhangers dat de hoogste rechters ‘iets kan overkomen wat we niet willen’. Ook beloofde hij zijn achterban dat ‘alleen God’ hem zou kunnen wegkrijgen uit het presidentieel paleis. ‘Ik ga nooit naar de gevangenis!’, riep hij tijdens demonstraties op 7 september, de Braziliaanse onafhankelijkheidsdag.

Controverse

Kort daarop bond hij in toen vrachtwagenchauffeurs zijn woorden zo serieus namen dat ze grote delen van het land dreigden plat te leggen. Hij was groot voorstander van de scheiding der machten, schreef de president in een zeldzame mea culpa. Die brief bleek een uitzondering in een verder ononderbroken reeks aanvallen op de rechtsstaat, met de gratie van donderdag als jongste controversiële daad. Volgens critici en juristen is de gratie in strijd met de Braziliaanse grondwet, die enkel ruimte laat voor een collectief pardon voor een groep personen. Bolsonaro’s actie is ‘zonder precedent’ en de gevolgen zijn ongewis, schrijft de krant Folha de São Paulo.

In oktober neemt de zittende president het tijdens de verkiezingen op tegen de linkse oud-president Luiz Inácio Lula da Silva. De mogelijkheid van een ‘derde kandidaat’ die de tweestrijd kan voorkomen, lijkt te zijn vervlogen doordat meerdere rechtse uitdagers van Bolsonaro de afgelopen tijd de handdoek in de ring gooiden. Lula kondigde deze week aan dat hij in mei officieel zijn campagne lanceert. In peilingen gaat de voorman van de arbeiderspartij al een jaar op kop, al wist Bolsonaro in de afgelopen weken het gat iets te dichten.

Meer over