Boliviaanse indianenleider Evo Morales: nachtmerrie van Washington

Evo Morales, de socialistische cocaboer en indianenleider die naar alle waarschijnlijkheid zondag de Boliviaanse presidentsverkiezingen heeft gewonnen, zal de eerste inheemse president in de geschiedenis van Bolivia worden....

AP

Morales had zondagavond zo'n voorsprong op zijn naaste rivalen genomen dat de eindzege hem eigenlijk niet meer kon ontgaan. Hem werd onmiddellijk gelukgewenst door de strijdlustige, anti-Amerikaanse Chavez, die hem meedeelde dat hij contact zou opnemen met Castro. "Hij gaat Fidel het goede nieuws brengen", zei Morales op een feestje te zijner ere in zijn woning in Cochabamba.

Morales heeft laten weten dat hij de staat meer zeggenschap wil geven over de op één na grootste aardgasreserves in Zuid-Amerika en een einde zal maken aan het door de Verenigde Staten gesteunde programma ter vernietiging van cocaplanten. Morales' presidentschap betekent zonder meer een verdere verschuiving naar links in Latijns-Amerika. In Venezuela ging de linkse Chavez hem voor, in Brazilië, Argentinië, Uruguay en Chili kwamen ook centrumlinkse leiders aan de macht.

In veel van de genoemde landen werd gekozen tegen de liberalisering van de markt in het afgelopen decennium. De diep verankerde armoede van ruim vierhonderd miljoen mensen bracht de kiezers ertoe de hoop te vestigen op socialistische of sociaal-democratische volkspartijen en hun leiders. De nieuwgekozen leiders verwierpen Amerikaanse initiatieven voor een brede vrijhandelszone voor het Westelijk halfrond en kozen voor minder vergaande overeenkomsten op gebieden als handel, energie enbedrijfsleven in de naam van Zuid-Amerikaanse eenheid.

De 46-jarige Morales zal niet alleen zijn weg moeten vinden in de slangenkuil van de politiek van het halfrond, hij krijgt ook te maken met afscheidingsbewegingen in de welvarender regio's van Bolivia, waar nieuwe aardgasvondsten het separatisme hebben aangewakkerd.

Morales bedankte zondag in zijn bescheiden woning aan een landweg in Cochabamba zijn aanhang voor zijn "grote triomf", maar temperde de verwachtingen door te stellen dat hij niet gekozen is voordat de einduitslag officieel wordt gemaakt. Hij zei zich "goed" te voelen, maar ook "een beetje nerveus", en bad voor een foto van zijn gestorven vader, een mijnwerker. Daarna voegde hij zich bijeen kleine kring van vrienden voor een barbecue met vlees en gekookte aardappelen. Aanhangers gaven glaasjes rum en cola door.

Morales legde de basis voor zijn politieke carrière door actie te voeren onder de lang achtergestelde inheemse gemeenschap, de meerderheid van de bevolking in het 8,5 miljoen burgers tellende land. Hij heeft beloofd een einde te maken aan de discriminatie van de inheemse indianen.

Wat betreft het beleid ten aanzien van Washington zegt hij de Amerikanen te verwelkomen, maar nee te zeggen tegen "een relatie van onderwerping". Morales is al een doorn in het vlees van Washington sinds hij in de jaren '90 de leiding op zich nam van de cocaboeren in de tropische Chapare-regio. Bolivia is de grootste verbouwer ter wereld van de cocaplant, die de grondstof levert voor cocaïne, maar die onder de inheemse bevolking ook traditionele, legale toepassingen heeft. De inspanningen de cocateelt met sproeivliegtuigen en dergelijke uit te roeien, hebben herhaaldelijk geleid tot gewelddadige confrontaties, waarbij Morales vaak een voortrekkersrol vervulde.

"Ik ben de kandidaat van de achtergestelden in de Boliviaanse geschiedenis, de kandidaat van de meest verachte, gediscrimineerde bevolkingsgroep", aldus Morales tegenover zijn aanhang op een campagnebijeenkomst op een vervallen basketbalplein bij de dorpsschool van Cochabamba.

Morales groeide op in extreme armoede. Slechts twee van zijn zes broers en zusters overleefden hun kindertijd in het Andes-gebergte. "Ik ben blij te zien dat de macht aan het volk komt", zei een van zijn aanhangers, Carols Yang. "Wij laten de hele wereld zien dat met het verstrijken van iedere dag de strijd van het volk voor gelijkheid, vrijheid en rechtvaardigheid belangrijker wordt."

Als Morales er niet in slaagt meer dan 50 procent van de stemmen te behalen, moet het nieuwgekozen parlement beslissen wie president wordt. In de vijf presidentsverkiezingen sinds 1985 is het tweemaal voorgekomen dat het parlement de verkiezingswinnaar passeerde. De vermoedelijke derde kandidaat, Samuel Doria Medina, heeft evenwel toegezegd de winnaar te steunen bij een verschil van minstens 5 procent. Aangezien Morales maandagochtend op net geen 50 procent stond - tegenover de30 procent van de tweede kandidaat, Jorge Quiroga - leek Morales' presidentschap een feit.

De winnaar van de verkiezingen wordt op 22 januari voor een periode van vijf jaar als president beëdigd. Hij wordt de opvolger van waarnemend president Eduardo Rodriguez, die afgelopen 8 juni door het parlement werd benoemd. Rodriguez nam waar voor Carlos Mesa, die na anderhalf jaar presidentschap onder druk van straatprotesten moest aftreden.

Meer over