Boetes voor financiële delicten fors omhoog

De boetes voor personen en instellingen – bijvoorbeeld banken en verzekeraars – die financiële toezichtswetten overtreden, gaan fors omhoog. Minister Zalm van Financiën heeft hiertoe donderdag voorstellen ingediend....

De betrokken toezichthouders, de Autoriteit Financiële markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB), moeten in de toekomst veel harder kunnen optreden dan nu het geval is. Onder het huidige boeteregime wordt vooral de AFM amper gevreesd in financiële kringen.

De bekendste zaak in dit verband draait om Dexia, waarnaar ook het ministerie van Financiën verwijst in zijn nota. De bank is verwikkeld in de beruchte Legio Lease-zaak, waarbij duizenden beleggers in totaal vele tientallen miljoenen euro's verloren. Dexia werd meermalen berispt vanwege onder meer misleiding en het tekortschieten in zijn zorgplicht. De AFM legde zes boetes op. Totaalbedrag: nog geen 55 duizend euro.

Een andere zaak, eveneens aangehaald door Financiën, betreft Fortis Bank. Deze bank misleidde beleggers bij de beursgang van de firma Via Networks, wat een boete opleverde van negenduizend euro. Dat is 0,8 procent van het voordeel dat Fortis genoot: ruim 1,1 miljoen euro.

Als het aan Zalm ligt, worden ernstige overtredingen voortaan bestraft met een flexibele boete in plaats van een gemaximeerd bedrag. De hoogte van de boete kan oplopen tot tweemaal het genoten voordeel. In bovenstaand voorbeeld zou Fortis dan een boete van 2,2 miljoen euro hebben moeten betalen. Als alternatieve maatstaf kan volgens Financiën ook de geleden schade door derden dienen.

Hiermee kan volgens het ministerie worden afgerekend met het fenomeen van de 'calculerende overtreder', die exact weet welke boete hem boven het hoofd hangt als hij wordt gepakt, en zodoende eenvoudig kan uitrekenen of de kosten opwegen tegen de baten.

De maximumboete die nu bijvoorbeeld kan worden opgelegd aan personen die zonder vergunning een financiële instelling runnen – hetgeen als 'zware overtreding' geldt – bedraagt slechts 87 duizend euro.

Nieuw is ook dat bestuurders en commissarissen voortaan persoonlijk kunnen worden beboet. Alle boetes worden onmiddellijk opeisbaar, ook indien bezwaar of beroep wordt ingesteld. In plaats van een versnipperd stelsel met boeteregelingen, komt er een nieuwe 'boetewet'. Hieronder vallen onder meer banken, verzekeraars, pensioen-en beleggingsfondsen, beursgenoteerde bedrijven, accountants en tussenpersonen.

De boetes moeten volgens Financiën een 'afschrikwekkend effect' krijgen. 'De huidige boetes zijn bespottelijk laag', zegt Gilles Hooft Graafland van het Haagse advocatenkantoor Barents & Krans. 'Een boete is pas effectief als hij pijn doet. Dat lijkt me nogal een open deur.' Hooft Graafland heeft veel ervaring met het procederen tegen financiële instellingen.

Maar Pim Rank, hoogleraar bank-en effectenrecht te Nijmegen en advocaat bij Nauta Dutilh, betwijfelt of hoge boetes een wondermiddel zijn. 'De toezichthouders moeten vooral een zeker respect genieten in de markt. Dat is nu niet altijd het geval.'

De AFM is echter opgetogen. 'Dit zal onze effectiviteit en geloofwaardigheid ten goede komen', zegt een woordvoerder. Dat zal echter nog even duren. Volgens Financiën kan het nog anderhalf jaar duren voordat de nota is getransformeerd tot wet.

De AFM legde in 2004 veertien boetes op. Een totaalbedrag kon de AFM gisteren niet noemen. In 2003 legde de instantie negentien boetes en dwangsommen op, van gemiddeld zestienduizend euro.

De Nederlandsche Bank legde afgelopen jaar drie boetes op. DNB wil geen bedragen of namen noemen; dit is wettelijk niet toegestaan. Insiders menen echter dat de preventieve werking van het DNB-toezicht erbij zou zijn gebaat als meer openheid wordt betracht. Instellingen zijn immers zeer beducht voor reputatieschade.

Meer over