Boerenzoon werd rode bisschop

Hij prikkelde en daagde uit en geldt als de laatste progressieve bisschop. Tiny Muskens was een buitenbeentje met een hart voor de armen.

Hij wordt wel bestempeld als de laatste progressieve bisschop die Nederland heeft gehad. Of de dapperste bisschop, de sociale bisschop of zelfs rode bisschop. Tiny Muskens, de oud-bisschop van Breda die in de nacht van dinsdag op woensdag op 77-jarige leeftijd overleed in een zorgcentrum in het Brabantse Teteringen, was zeker 'een buitenbeentje in de Nederlandse bisschoppenconferentie', zoals kerkhistoricus Peter Nissen hem omschrijft.

Het mag al een wonder heten dat hij in 1994 door Rome tot bisschop werd benoemd. Want de laatste decennia heeft het Vaticaan vooral conservatieve geestelijken in Nederland aangesteld om de opstandige kerkprovincie te beteugelen. Vermoedelijk hebben zijn voorgaande baan en contacten - Muskens was jarenlang rector van het Nederlands college in Rome - in zijn voordeel gewerkt. 'Als hij zich toen al zo had geprofileerd zoals hij later heeft gedaan, dan was de kans klein geweest dat hij ooit als bisschop was benoemd', aldus Nissen.

Want Muskens pleitte voor de wijding van gehuwde mannen tot priester, voor een grotere rol van vrijwilligers en vrouwen in de katholieke kerk, voor het gebruik van condooms in Afrika om de ziekte aids te voorkomen. Zijn bekendste uitspraak was over de arme, die wel een brood mocht stelen als hij honger had. 'De katholieke moraal heeft altijd al duidelijk gemaakt dat als je zo arm bent dat je niet meer kunt leven, je een brood mag weghalen uit de winkel', zei hij in 1996 in een televisieprogramma. Diverse politici en vooral de bakkerijbranche stonden op hun achterste benen. 'Bisschop zet aan tot stelen', kopte De Telegraaf.

Formeel verkondigde de bisschop slechts de moraalleer van de katholieke kerk die zegt dat een klein kwaad is toegestaan om een groter kwaad te voorkomen. Het is beter dat een hongerig kind een brood steelt dan dat hij sterft van de honger, net zoals het beter is een condoom te gebruiken dan iemand te besmetten met het aids-virus. Maar Muskens durfde het ook te zeggen, in een tijd dat armoede in Nederland een actueel politiek thema was. Later dat jaar werd hij zelfs door premier Kok in het Torentje uitgenodigd voor een gesprek.

'Monseigneur Muskens was een man met een grote bewogenheid voor de armen', zei de Bredase bisschop Jan Liesen woensdag in een verklaring. 'Hij wordt door veel mensen vooral herinnerd als de bisschop vanwege zijn uitspraak over het stelen van een broodje door een arme. Dat is een uitspraak die terug te vinden is in de moraal van de kerk. Het ging hem niet zozeer om dat broodje, maar hij wilde onder de aandacht brengen dat er gezinnen waren in Nederland die niet te eten hebben. Hij heeft het thema van armoede in Nederland bespreekbaar willen maken.'

De boerenzoon uit het Brabantse dorp Elshout communiceerde graag met mensen. Hij prikkelde en daagde uit, en haakte vaak aan bij de actualiteit. Hij vond een boerkaverbod overbodig en stelde vlak voor zijn ontslag als bisschop in 2007 voor 'om God voortaan Allah te noemen'.

In 1999 werd Muskens getroffen door twee (lichte) herseninfarcten. Zijn kwakkelende gezondheid leidde ook tot zijn vervroegde aftreden. In 2008 verhuisde hij naar het kloosterbejaardenoord Zuiderhout in Teteringen, waar hij zich eerst aansloot bij de contemplatieve Benedictijnse Sint Pauluscommuniteit en later bij de Missionarissen van Scheut.

Na zijn afscheid zei Muskens in een interview met de Volkskrant zich vaak eenzaam te hebben gevoeld in de bisschoppenconferentie: 'Ja, ik heb vaak gevoeld dat de andere bisschoppen mij zagen als iemand die zijn eigen weg gaat. Als je een andere mening hebt, word je niet geacht die naar buiten te brengen.'

undefined

Meer over