PROFIELKatalin Novák

Boegbeeld van ‘gezinsvriendelijk Hongarije’ kan de eerste vrouwelijke president worden

Katalin Novák, minister voor Familiezaken van Hongarije en een vertrouweling van premier Viktor Orbán, is door regeringspartij Fidesz genomineerd voor het presidentschap. Daarmee zou het Centraal-Europese land een politica als president krijgen die zich sterk maakt voor traditionele gezinspolitiek en zich afzet tegen migratie en gelijke rechten voor lhbti’ers.

Arnout le Clercq
Katalin Novák opent in 2018 samen met priester Zoltan Lendvai een skatepark in Rédics, een dorp 270 kilometer ten zuidwesten van hoofdstad Boedapest.  Beeld AP
Katalin Novák opent in 2018 samen met priester Zoltan Lendvai een skatepark in Rédics, een dorp 270 kilometer ten zuidwesten van hoofdstad Boedapest.Beeld AP

‘Geloof niet dat vrouwen constant moeten concurreren met mannen’, zegt de Hongaarse minister voor Familiezaken Katalin Novák in een filmpje met de titel ‘Hoe kan een vrouw succesvol zijn?’. ‘Geloof niet dat we per se op dezelfde positie moeten werken, voor hetzelfde loon.’

Haar uitspraken zorgden eind 2020 voor ophef in een land waar vrouwen dat jaar 16 procent minder verdienden dan mannen. ‘Geloof niet dat een vrouw geen voldoening kan vinden als moeder met veel kinderen, door alleen voor haar gezin te leven’, vervolgt Novák in het suikerige spotje (‘Ik houd van bakken’) van het conservatieve Hongaarse platform Axióma.

Boegbeeld van het Hongaarse pro-gezinsbeleid

De 44-jarige Novák, moeder van drie kinderen, leeft voor haar gezin én voor Hongarije. Ze ligt op koers om de eerste vrouwelijke president van het land te worden. Dinsdag maakte premier Viktor Orbán bekend dat zijn regeringspartij Fidesz Novák nomineert voor het presidentschap. De afgelopen jaren ontpopte de politica zich tot boegbeeld van het Hongaarse pro-familiebeleid, een hoeksteen van Orbáns politiek.

Novák, die bekendstaat als zeer loyaal aan Orbán, maakte politiek carrière als staatssecretaris en later minister voor Familiezaken. Haar taken: het opkrikken van het Hongaarse geboortecijfer, het beschermen van het ‘traditionele gezin’ en het voeren van ‘gezinsvriendelijk’ beleid in het Centraal-Europese land. Dat houdt vooral in dat Hongaren zoveel mogelijk worden gestimuleerd om (grote) families te stichten. Dit beleid gaat voor de Fidesz-regering hand in hand met een felle stellingname tegen migratie en een nadruk op het traditionele gezin, dat volgens de Hongaarse Grondwet ‘uit een vader en een moeder’ bestaat.

Met de nominatie van Orbán op zak is Nováks presidentschap zo goed als zeker. Het is een goeddeels ceremoniële, maar belangrijke functie. In Hongarije wordt de president gekozen door het parlement, waarin Fidesz nu nog een twee derde meerderheid heeft. De stemming moet plaatsvinden vóór de verkiezingen in april.

Zeven jaar thuis als moeder

De in 1977 in Szeged geboren Novák is een zeldzame verschijning in de Hongaarse politiek: vrouwen zijn notoir ondervertegenwoordigd in zowel het parlement als de regering. Na haar schooltijd studeerde ze rechten en economie. In die periode ontmoette ze haar latere echtgenoot, die nu voor de Hongaarse nationale bank werkt. Novák koos na haar studie voor de politiek. ‘Ik had net als mijn ouders en mijn broer arts kunnen worden, maar ik koos een andere weg’, schrijft ze op haar website.

Na een kortstondige functie bij het ministerie van Buitenlandse Zaken krijgt ze haar eerste van drie kinderen en brengt de zeven jaar daarna thuis door, een gelukkige periode waar ze regelmatig aan refereert bij het uitdragen van het Hongaarse familiebeleid. Na het gewraakte filmpje over werk en gezin kwam een tekst uit 2010 van haar bovendrijven die een meer gelaagd beeld geeft.

Hoewel de jaren thuis een band met haar kinderen creëerden waarvan ze ‘nooit had durven dromen’ blijkt uit de openhartige tekst dat er ook andere kanten aan deze keuze zaten. ‘Ik zou twee zinnen met een volwassene willen uitwisselen zonder onderbroken te worden en graag met de deur dicht plassen. Ik wil gebruik maken van mijn twee diploma’s, de vier vreemde talen die ik ken, mijn levenservaring.’

Die kans kreeg ze kort daarop van Orbán. Sinds Novák in de politiek zit, laat ze minder ruimte voor twijfel. Als staatssecretaris voor Familiezaken ontpopte ze zich tot een eenduidig en actief pleitbezorger voor een conservatieve gezinspolitiek, erop gericht om het financieel aantrekkelijk te maken voor vrouwen om thuis te blijven en kinderen te krijgen.

‘Europa is het continent van lege ledikanten’

De regering introduceerde afgelopen jaren een reeks vooral financiële voordelen voor jonge gezinnen en getrouwde stellen. Het beleid moet het dalende geboortecijfer keren in Hongarije, dat kampt met een krimpende bevolking en tekorten op de arbeidsmarkt - meer migranten toelaten is geen optie. Ondanks kritiek dat de plannen vooral cadeautjes voor de hogere middenklasse bevatten, bestempelde twee derde van de Hongaren het beleid in een onderzoek vorig jaar als het grootste succes van ruim tien jaar Orbán. Dit straalt af op Novák, wat haar relatief populair maakt.

Maar het streven naar ‘demografisch evenwicht’, zoals Novák het zelf noemt, heeft een radicale ondertoon. ‘Europa is het continent van lege ledikanten’, zei ze in 2019 op de World Convention for Families in Verona. ‘Europa pleegt langzaam zelfmoord, omdat Europa zijn christelijke cultuur en steun voor jongeren die een familie stichten opgeeft.’

Als staatssecretaris legde ze contact met verschillende internationale conservatieve organisaties, waaronder toonaangevende evangelisten uit de Verenigde Staten. Sommige van deze groepen liggen onder vuur wegens haatzaaien tegen lhbti’ers. In de periode dat haar politieke ster rees, voerde Hongarije meerdere wetten in die de rechten van lhbti’ers beperken en weigerde het land de Istanbulconventie (afspraken om geweld tegen vrouwen tegen te gaan) te ondertekenen. Hongarije bungelt onderaan het EU-lijstje van de Gender Equality Index.

‘Ik blijf wie ik ben’, schreef Novák op Twitter na haar nominatie. Een bescheiden boodschap die tegelijk een duidelijk signaal afgeeft: de Hongaren weten wat voor vlees ze in de kuip hebben.

3 x Katalin Novák

-Novák is naar eigen zeggen ‘nooit een feminist geweest’. Vrouwen geven in hun strijd voor rechten bepaalde privileges op, vindt ze, zoals ‘het privilege om een kind te dragen en te baren’. Deze gedachte stamt van conservatieven uit de Verenigde Staten die zich in de jaren ’60 tegen het feminisme keerden, zoals de bekende activist Phyllis Schlafly.

-Novák heeft een volle agenda: naast haar ministerschap is ze ook nog parlementariër voor Fidesz en vice-voorzitter van de partij. Vanaf 31 december legt ze haar functies neer om zich voor te bereiden op de taak die voor haar ligt, schrijft ze op Twitter.

- Het geloof speelt een belangrijke rol in haar leven. Novák hangt de Hongaars gereformeerde kerk aan. Haar familie is aangesloten bij de Duitstalige gemeente in het stadsdeel Pest.