REPORTAGEbrexit

Bloemen- en groentenhandelaren worden noodgedwongen Brexit-proefkonijn

Gestrande vrachtwagenchauffeurs in Dover beginnen hun geduld te verliezen. Tientallen vrachtwagenchauffeurs keerden zich bij de gesloten haven tegen de politie en bewaking. Ondertussen proberen Nederlandse transporteurs te voorkomen dat hier straks hetzelfde gebeurt als gevolg van de Brexit. Bloemen- en fruithandelaren moeten na 1 januari als eerste de grens over.

Vrachtwagens wachten op de landingsbaan van Manston Airport bij Ramsgate tot ze naar Frankrijk kunnen. Beeld AFP
Vrachtwagens wachten op de landingsbaan van Manston Airport bij Ramsgate tot ze naar Frankrijk kunnen.Beeld AFP

De eenbaans rotonde tussen de Haakweg en de Hoeksebaan is het epicentrum van een rampenplan dat haar gelijke niet kent in deze regio. Mochten er na 1 januari catastrofale vertragingen in het vrachtvervoer ontstaan –het Verenigd Koninkrijk zelf denkt aan een worst case scenario van 7.000 vrachtwagens in de file naar Dover – dan moet Hoek van Holland gespaard blijven.

Wie de juiste papieren mist, wordt na de jaarwisseling subiet door een verkeersregelaar op de rotonde linksaf geleid, richting een binnenkort te openen ‘bufferparkeerlocatie’. Zo kan een onvoorbereide vrachtwagenchauffeur niet de ferryterminal van Stenaline oprijden, om er daar achter te komen dat hij of zij niet naar het Verenigd Koninkrijk mag, om vervolgens tientallen toeterende collega’s de weg te versperren in een poging terug te keren.

De lokale bloementelers, hier in de kassen van het Westland, die worden samen met de rest van de verssector proefkonijn. Exporteurs van lang houdbare goederen, zoals CV-ketels, kleding, en verf, hebben de afgelopen weken enorme voorraden in Engeland opgebouwd. Maar tomaten, paprika’s, chrysanten of tulpen kunnen niet maanden in een warenhuis blijven liggen. Wie beperkt houdbare waar naar ‘de overkant’ exporteert, moet daarom na 1 januari als eerste de nieuwe grens trotseren. Zonder vrijhandelsverdrag, maar met formulieren, regels, bureaucratie, controle en beambten.

Luizen en schimmels

‘Als iemand nu voor vier uur ’s middags een lading bloemen of planten bestelt bij een Nederlandse handelaar, dan is het de volgende dag voor twaalf uur in Londen of Manchester’, zegt Matthijs Mesken, directeur van de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijprodukten (VGB). ‘Kwestie van inladen en wegrijden. Dat is voorbij, deal of no deal. Een van onze leden heeft uitgerekend hoeveel extra stappen hij vanaf januari moet nemen om planten te leveren: 57 stuks.’

Meskens beschrijft de bureaucratische route van een vrachtwagen vol kamerplanten na 1 januari: ‘eerst moet ik de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, red.) bellen om een keurmeester voor de fytosanitaire keuring. Bloemen en planten moeten geleverd worden zonder ziekten en plagen zoals schimmels en luizen. Nu zijn de eisen in de EU hetzelfde, vanaf 1 januari voert het VK zijn eigen beleid. Dit moet voor elke zending, en de NWVA heeft daartoe veel extra mensen aangenomen.

‘De klant in het VK doet – via een broker – hetzelfde bij de Britse NVWA, en meldt de te importeren zending aan bij de Britse douane. Ik meld ondertussen zelf de export aan bij de Nederlandse douane, en bij de haven via het systeem Portbase. Want het vervelende is: de digitale systemen van de EU en het VK communiceren onderling niet. Bovendien zeggen onze leden dat veel van hun Britse klanten geen idee hebben dat er inmiddels een systeem is waarin ze zendingen moeten aanmelden.’

Is de procedure rond, dan kan de vrachtwagen in de meeste gevallen – er zijn uiteraard productgroepen waarbij extra controles gelden – op weg. Britse controles worden vanaf 1 januari in drie fasen opgebouwd. De fytosanitaire keuring van planten moet vanaf 1 januari gebeuren, meestal op de plek van bestemming. Voor die tijd mogen de kamerplanten de vrachtwagen niet uit. Voor snijbloemen en voor groente en fruit van Europese bodem gelden vergelijkbare fytosanitaire regels, maar controles worden daar tot 1 april uitgesteld. Vanaf 1 juli worden alle douane-, fytosanitaire en andere controles uitgevoerd direct bij binnenkomst van het VK.

Zo zal het gaan, ook als de Britse premier Boris Johnson en EU-leider Ursula von der Leyen te elfder ure nog een handelsdeal sluiten. Zo’n deal zou voorkomen dat er 8 procent importtarief op snijbloemen komt. Meskens: ‘dan zouden ze flink duurder worden, bovenop alle extra keuringskosten’. Maar een deal doet vooralsnog niets af aan de bureaucratie. Al wordt er wel gesproken over toekomstige wederzijdse acceptatie van fytosanitaire keuringen in het land van herkomst.

‘Vrachtwagens zullen stranden’

De douane waarschuwde vorige week donderdag dat die bureaucratie – vrij vertaald – een helse klus wordt in de eerste weken na januari. ‘Een op de vier vervoerders naar het Verenigd Koninkrijk beschikt niet over alle juiste documenten,’ aldus het persbericht. ‘Tientallen busjes en vrachtwagens zullen stranden. De douane werkt in de eerste weken van januari in crisismodus en heeft ruim negenhonderd nieuwe douaniers aangetrokken.’

In Calais lobbyen exporteurs van beperkt houdbare producten om een voorrangsroute waarover zij versneld de tunnel naar Groot-Brittannië door kunnen. Tot nu toe zonder succes. En in het VK zelf? Wel, daar is het nog even afwachten hoe de afhandeling van importen vanaf 1 januari geschiedt. Sommige Nederlandse exporteurs wijzen smalend op het feit dat een parkeerterrein voor 1.200 vrachtwagens nabij Dover niet voor januari af is, volgens de Britse autoriteiten wegens ‘nat weer’ in december.

Daar hebben ze dan vooral zichzelf mee, concludeert Niels Dekker, commercieel coördinator van Van Vliet Flower Group. ‘Ze importeren meer uit de EU dan ze ernaar exporteren. Als je alle producten van het Europese vasteland uit een Tesco-supermarkt haalt, dan blijft er heel weinig winkel over. Dus als we straks een week of twee bezig zijn dan zullen ze het uiteindelijk wel moeten gaan snappen.’

Voor het bloemenbedrijf is dat te hopen ook, zegt hij: ‘januari is voor ons de rustigste maand, dus wat dat betreft is het geen slechte timing. Maar tegen Valentijnsdag moet de boel echt weer goed functioneren.’

Verslaggever Remco Andersen brengt voor en na 1 januari in kaart hoe in Nederland de grens met Groot-Brittannië tot stand komt. Lees hier aflevering 1: Hamsteren in het groot, Nederlandse bedrijven verschepen massaal spullen naar VK vóór 1 januari.

Meer over