AnalyseCDA lijsttrekker

‘Bloedstollende’ ontknoping nadert: wie wordt de lijsttrekker van het CDA?

Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt aan tafel voor aanvang van de uitzending bij Op1 in Amsterdam.Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Om 12 uur vandaag wordt bekend wie de nieuwe lijsttrekker van het CDA wordt. Hugo de Jonge blijft favoriet, maar Pieter Omtzigt toonde zich een taaiere tegenstander dan gedacht. 

Zo had het niet moeten gaan. Hugo de Jonge kwam zaterdag zo’n 300 stemmen tekort om zich de nieuwe CDA-leider te mogen noemen. De vicepremier kreeg 48,7 procent van de leden achter zich, net te weinig voor de absolute meerderheid. Zijn enig overgebleven rivaal, Kamerlid Pieter Omtzigt, moest het doen met 39,7 procent.

Zo blijft De Jonge ook voor de tweede ronde de grote favoriet, maar in afwachting van de definitieve uitslag woensdag groeit de nervositeit bij het partijkader. Lokale bestuurders, (ex-)-bewindslieden, Kamerleden: ze spreken zich nog altijd overwegend uit voor de beoogde kroonprins. Ex-minister Marja van Bijsterveldt benadrukte in haar steunbetuiging nog maar eens dat de minister van  Volksgezondheid annex CDA-kroonprins kan bogen op ‘bewezen leiderschap’. ‘Juist in deze tijd is dat zo belangrijk.’

Wakker worden

Een zevental jonge wethouders verspreidde maandag een filmpje op sociale media waarin CDA-leden worden gemaand ‘wakker te worden’. De uitkomst van de ‘titanenstrijd’ met Omtzigt is volgens de gemeentebestuurders van cruciaal belang voor ‘de toekomst van de partij’. ‘Wij willen Hugo de Jonge als nieuwe aanvoerder.’

Vooral bij de meer bestuurlijk ingestelde CDA’er roept Omtzigt, die naam maakte als kritische controleur van de macht, twijfels op. Lang niet iedereen ziet er heil in om het ‘model Omtzigt’ aan de rest van het CDA op te dringen. ‘Worden we dan voortaan een soort oppositiepartij binnen de coalitie?’, vraagt een CDA'er die anoniem wil blijven zich af.

Omtzigt blijkt een nog taaiere tegenstander dan gedacht. De bezwaren tegen hem zijn bekend, ook al worden ze nog zelden hardop uitgesproken: Omtzigt staat te boek als een solist, een doordrammer, een moeilijk persoon in de omgang. Ook ontbreekt het hem aan leiderschapservaring. Een prima Kamerlid, geen partijleider, menen aanhangers van De Jonge.

Beeld kantelt

Toch is Omtzigt er in geslaagd om dat beeld in een paar weken tijd enigszins te kantelen. De Jonge presenteert zich als de man van het midden die tegenstellingen kan overbruggen, ondertussen slaagt Omtzigt erin voormalige tegenstanders aan zijn team te binden. CDA-Kamerlid Martijn van Helvert, die kortstondig in de race was, steunt nu de Twentse ‘pitbull’ en ook staatssecretaris Mona Keijzer schaart zich bij ‘team Omtzigt’. 

Het pijnlijkst voor De Jonge is de houding van Wopke Hoekstra. De minister van Financiën is nog steeds uiterst populair bij de achterban. Als de ex-McKinsey-topman zich had uitgesproken voor zijn partijgenoot in het kabinet, was De Jonge zo goed als zeker geweest van de winst. Maar Hoekstra weigert en heeft inmiddels zelfs laten weten dat hij als minister eventueel ook beschikbaar is voor outsider Omtzigt. 

Tandenknarsend

De manoeuvres van Hoekstra worden tandenknarsend gadegeslagen door medestanders van De Jonge. De minister van Financiën zou van twee walletjes willen eten.

De Jonge zelf kon het afgelopen weekend niet laten om een sneer uit te delen naar zijn partijgenoten. Hoekstra en Omtzigt verdelen volgens de vicepremier ‘nu al de banen voor na de verkiezingen’. ‘Dat is wel een beetje van vroeger, jongens. Het moet er over gaan welke partij we willen zijn.’

In het kamp van Omtzigt heeft de verkapte steun van Hoekstra juist tot nieuw optimisme geleid. Het weerspreekt het beeld van Omtzigt als solist, meent bijvoorbeeld oud-Kinderombudsman Marc Dullaert, die als CDA-voorzitter in Overijssel een vertrouweling is van Omtzigt. ‘Pieter is niet meer de eenzaat, maar de leider van een nieuwe beweging. Ik zie hem als een soort Ombudsman die de burger voorop stelt, dat spreekt enorm aan.’

Moreel leiderschap

Het verwijt dat Omtzigt geen bestuurlijke ervaring heeft, neemt Dullaert minder serieus. ‘Leiderschap moet niet verward worden met bestuurlijke ervaring. Wat heeft een leider nodig? Visie, inhoud en moreel leiderschap. Dat heeft Pieter. Daarom krijgt hij ook steun uit allerlei hoeken.’

Dat bestuurlijke ervaring ook een last kan zijn, merkte De Jonge het afgelopen weekend. Ic-specialist Diederik Gommers vertelde in de Volkskrant dat het ministerie van Volksgezondheid hem onder druk zette om te beloven dat er 1.600 ic-bedden beschikbaar zouden komen, hoewel hij dat helemaal niet zeker wist. Dankzij die afgedwongen toezegging kon De Jonge zich in een Kamerdebat de boze oppositie van het lijf houden. ‘Ik stond perplex’,  aldus Gommers.

De Jonge ontkent dat het zo is gegaan. De ic-specialist zou niet onder druk zijn gezet. 

Bij het grote publiek krijgt de vicepremier nog altijd het voordeel van de twijfel, blijkt uit opiniepeilingen: zijn waarderingscijfers zijn sinds de coronacrisis omhooggeschoten. Zijn aanhangers geloven ook nog steeds dat de CDA-leden uiteindelijk zullen kiezen voor de man die verantwoordelijkheid nam. ‘Dat hij er keihard voor moet vechten, is ook karaktervormend’, meent een CDA’er.

Het kamp van Omtzigt blijft juist geloven in de ultieme verrassing. ‘Het verschil in de eerste ronde was niet overtuigend’, meent Dullaert. ‘Het wordt bloedstollend.’ 

De bekendmaking is te volgen op de site van het CDA en via Politiek24, het politieke kanaal van de NPO.

Ook interessant


Omtzigt ziet weinig in migratieplan van De Jonge tijdens debat met verder weinig meningsverschillen

Meer over