Blind

HANNAH Ahrendt is zonder meer een van de sympathiekste filosofen van deze eeuw. Zij was verlicht-liberaal toen de mode marxistisch was, gaf nooit zomaar 'de maatschappelijke structuren' de schuld en werd bovendien als jong meisje verliefd op Heidegger....

Daarmee zeg ik niets aardigs over Heidegger, maar wel over Ahrendt, die behoorlijk blind was in de liefde, zowel in ideologische als in praktische zin. Want als Heidegger al een nazi was, dan ook nog een onaantrekkelijke.

Ahrendt was deze week even terug, omdat de VPRO een documentaire over het Eichmann-proces uitzond, en haar visie op die zaak de standaardmening is geworden.

Nee, Eichmann was niet het nazi-beest waar de wereld hem voor hield, maar een droomloze uitvoerder van andermans bevelen. Superambtenaar zonder noemenswaardige visie. Vond Ahrendt. Vindt nu zowat de hele wereld.

Martin van Amerongen gelooft daar niets van, en komt in De Groene Amsterdammer met bewijzen van het tegendeel, die overtuigend klinken. Vraag is dan: waarom hield iedereen (inclusief ikzelf) zo lang vast aan de option chic van Eichmann als cleane technocraat?

Antwoord: omdat de on-marxistische Ahrendt in dit geval heel marxistisch dacht. Wat hield zij voor Eichmanns grootste fout? Dat hij zo'n blinde specialist was, die weigerde te zien wat voor een schakelrol hij vervulde. En hier komen we bij een klassiek marxistisch leerstuk: the root of all evil is de arbeidsdeling. De maatschappelijke vervreemding. Dat de arbeider enkel moertjes aandraait, en ondertussen meebouwt aan een tank. Is het dan beter dat die arbeider allenig die tank bouwt? Daarover zwijgt het marxisme.

Het idee van die verschrikkelijke arbeidsdeling is zo'n lekker onbewijsbaar en toch logisch klinkend leerstuk, dat ook niet-marxisten er graag uit mogen putten. Dat deed Ahrendt: zij gebruikte Eichmann als illustratie, en wij zeiden het haar na, in dezelfde blinde bewondering die zij ooit voor Heidegger moet hebben gevoeld.

Meer over