Analyse

Blijft de veroordeling van Wilders in stand, of moet het ‘Minder Marokkanen’-proces over?

De Hoge Raad doet vandaag uitspraak in de ‘Minder Marokkanen’-zaak tegen Geert Wilders. De hoogste rechter zal oordelen of de veroordeling van de PVV-voorman wegens groepsbelediging in stand blijft, of dat de al jaren slepende rechtszaak overnieuw moet.

Elsbeth Stoker
Geert Wilders, politiek leider PVV, arriveert in september 2020 in de rechtbank vlak voor vonnis.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Geert Wilders, politiek leider PVV, arriveert in september 2020 in de rechtbank vlak voor vonnis.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wat staat er op het spel?

Geert Wilders stapte vorig jaar naar de hoogste rechter, omdat hij het oneens was met zijn veroordeling door het gerechtshof. Volgens hem was het arrest van het hof ‘totaal onacceptabel’, en is Nederland een ‘corrupt land’.

Het hof oordeelde in september 2020 dat Wilders zich met zijn ‘minder Marokkanen’-oproep zes jaar eerder schuldig heeft gemaakt aan groepsbelediging. De raadsheren legden hem geen straf op, maar vonden wel dat hij zich ‘onnodig grievend’ had uitgelaten op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014. Volgens het hof overschreed Wilders een grens toen de PVV-leider − voor het oog van tal van draaiende camera’s − aan zijn aanhangers vroeg of zij ‘meer of minder Marokkanen’ wilden. Toen zijn toehoorders - zoals geïnstrueerd - ‘minder minder minder’ riepen, beloofde de PVV-voorman dat te regelen.

Het argument van Wilders dat hij het slachtoffer is van een politiek proces, veegden de raadsheren destijds van tafel. Volgens Wilders hebben toenmalig justitieminister Opstelten (VVD) en diens ambtenaren in 2014 aangestuurd op zijn vervolging. Maar volgens het gerechtshof was er van politieke bemoeienis geen sprake, dat oordeel baseerden ze op basis van honderden documenten die door het Openbaar Ministerie en het ministerie van Justitie en Veiligheid waren verstrekt.

De Hoge Raad beoordeelt de strafzaak niet opnieuw inhoudelijk. De hoogste rechter kijkt alleen of het gerechtshof het recht goed heeft toegepast, en goed heeft uitgelegd. Als de Hoge Raad tot de conclusie komt dat de zaak over moet, dan zal het proces tegen Geert Wilders opnieuw inhoudelijk behandeld worden bij een van de gerechtshoven.

Hoe groot is de kans dat het Wilders-proces overnieuw moet?

Die kans lijkt niet zo groot. In mei oordeelde de procureur-generaal al in een advies dat de veroordeling wegens groepsbelediging, in stand kan blijven. De procureur-generaal is de belangrijkste, onafhankelijke, adviseur van de Hoge Raad. De hoogste rechter neemt dit advies vaak - maar niet altijd - over.

Als de veroordeling van Wilders in stand blijft, wat betekent dit voor de vrijheid van meningsuiting van politici?

Tijdens eerdere zittingen in de rechtbank en bij het gerechtshof hebben de advocaten van Wilders bepleit dat de vrijheid van meningsuiting van een politicus groter moeten zijn dan die van een willekeurige burger, vooral vanwege de bijzondere positie die een politicus inneemt in een democratie.

De rechtbank en het gerechtshof hebben echter - op basis van wetgeving en internationale verdragen - geoordeeld dat er ook voor politici grenzen zijn, en dat ook zij zich aan de wet moeten houden. Volgens de rechters uit het Wilders-proces mogen politici veel zeggen, heel veel zelfs. Maar, stellen zij: de vrijheid van meningsuiting stopt als rechten en vrijheden van anderen in het geding zijn. Politici mogen geen intolerantie aanwakkeren.

In zijn advies aan de Hoge Raad schrijft de procureur-generaal dat dit een juiste interpretatie van de wet is. Volgens hem heeft een politicus ‘een grote marge van vrijheid van meningsuiting om zich in het publieke debat scherp uit te laten. Uitlatingen mogen provocerend zijn, maar zij mogen bepaalde grenzen niet overschrijden, vooral waar het gaat om het respect voor de eer en goede naam en de rechten van anderen’.

Waar ligt de grens van wat je wel en wat je niet mag zeggen?

Wel een veroordeling, maar geen straf. Lees hier de overwegingen van de Haagse rechtbank in 2016. Wat mag je als politicus wel en niet zeggen?

Het hoger beroep tegen Geert Wilders startte in 2018. Toen wraakte hij - met resultaat - de raadsheren van het Haagse gerechtshof. Er zou sprake zijn van willekeur.

In 2019 werd de inhoudelijke behandeling hervat. Al snel ging het toen om een andere vraag: was er sprake van politieke bemoeienis?

Meer over