Blair ziet betrouwbare Kok als ideale opvolger van Santer

Voor een Britse premier met minder politiek gevoel dan Tony Blair zou de crisis in de Europese Unie een niet te overziene ramp zijn geweest....

De mooiste strik om dat geschenk zou in Blairs ogen de benoeming van zijn Nederlandse collega Wim Kok tot opvolger van Santer zijn. Maar ook als dat niet gebeurt, blijft er in zijn ogen reden tot vreugde, voor Europa, voor Groot-Brittannië en niet in de laatste plaats voor hemzelf. Dat de Britse eurosceptici na publicatie van het vernietigende onderzoeksrapport triomfantelijk hun gelijk kwamen halen, liet hem koud: domme Pavlov-reacties, vond Blair.

'Verstandig bekeken', zei hij dinsdag in het Lagerhuis, 'is dit in feite een kans om de veranderingen door te voeren waarvoor velen van ons al zo lang hebben gepleit.' Hij prees het rapport, dat de 'al veel te lang getolereerde systematische tekortkomingen in de Commissie' boven water had gebracht, de hemel in, pleitte voor de aanstelling van een sterke nieuwe voorzitter ('The top jobs should go to the top people') en deed onmiddellijk een aantal hervormingsvoorstellen.

Blair gaf de hardste, de snelste en de duidelijkste reactie van alle Europese leiders. 'Hij besefte onmiddellijk dat hij deze ontwikkeling in zijn eigen voordeel kon ombuigen', zegt Ben Hall, directeur onderzoek van het Centre for European Reform, een denktank met contacten tot in Downing Street 10 en grote invloed op Blairs Europees beleid. 'Hij wist dat hij, door zich te associëren met verandering en hervorming van de Europese Unie, en door voorop te gaan lopen in de hervormingsgezinde beweging, electoraal voordeel kan behalen.'

Maar de kiezersgunst was niet de enige reden voor snelle actie. Volgens Hall is Blair er echt heilig van overtuigd dat de crisis een katalysator kan zijn voor hervorming van de EU tot een unie die dichter bij de Europeanen staat, met een afgeslankte bureaucratie en aangedikt democratisch gehalte. Hervormingen die Blair nodig heeft om het Britse volk er binnen drie jaar van te overtuigen dat Groot-Brittannië moet toetreden tot de EMU.

De crisis gaf Blair nóg een kans. Doordat zijn land buiten de EMU staat, en vanwege de moeilijke relatie met de Unie onder de Conservatieven, zijn er niet veel terreinen waarop Groot-Brittannië binnen Europa een leidende rol speelt. Hall: 'Tot dusver was dat eigenlijk alleen op defensiegebied het geval. Dit is een nieuwe kans. Blair zal, als leider van de hervormingsgezinde beweging, meer opschuiven naar het centrum van Europa.'

De crisis geeft Blair de kans zich ook in Europa te afficheren als de politicus met het aura van moderniteit, vernieuwing en hervorming. Als tomorrow's man, die met de erfenis van bureaucratie en inefficiëntie binnen de EU niets van doen heeft, zegt Hall.

Maar tomorrow's man kan geen yesterday's man als EU-voorzitter gebruiken. Wat Blair nodig heeft, is een EU-voorzitter die past in het beeld van een frisse en helemaal opnieuw begonnen Europese Unie, zoals hij dat zo graag aan zijn landgenoten zou presenteren. Blair weet wel hoe die ideale voorzitter zou moeten heten: Wim Kok.

Dinsdagavond schoof hij de naam van Kok voor de eerste keer naar voren. Bij die gelegenheid bleek ook Blairs verbeterde band met bondskanselier Schröder, op bezoek in Downing Street, die zijn collega bijviel in de keuze voor Kok.

Dat de Nederlandse premier direct te kennen gaf weinig voor de baan te voelen, wordt in Groot-Brittannië niet echt serieus genomen. 'Dat is de enige juiste reactie voor iemand die deze baan graag wil', zegt Hall. 'En zo denkt Downing Street er ook over. De druk op Kok vanuit Londen zal aanhouden.'

Met geen van zijn collega's in Europa heeft Blair zo'n hechte band als met Wim Kok. Hij beschouwt de Nederlandse regeringsleider als een soort wijze oudere broer, wiens politieke en vooral economische opvattingen naadloos bij de zijne aansluiten. Tijdens de laatste verkiezingscampagne hing in Labours zenuwcentrum aan de Londense Millbank zelfs een grote poster van de Nederlandse premier, met wie Blair in de weken vóór 1 mei 1997 zeer intensief contact onderhield. Recentelijk was Kok nog even in Engeland, om Blair te steunen bij diens pro-eurocampagne.

Blair kent zijn pappenheimers: met Kok aan het roer zouden Europa en de euro gemakkelijker aan de Britse kiezer zijn te verkopen. Gemakkelijker in elk geval dan met een voorzitter die Prodi, González, Solana of Guterres heet, namen die bij de gemiddelde Brit - niet van vreemde vooroordelen vrij - geheel onbekend zijn en vooral reminiscenties oproepen aan spaghetti, paella en mediterraan gesjoemel.

'Voor Blair zou Kok de ideale persoon zijn om de EU te gaan leiden', zegt Hall. 'Blair ziet een Europa voor zich dat efficiënt, technocratisch en bovenal eerlijk wordt geleid. Voor hem is Wim Kok de man die bewezen heeft al die kenmerken in zich te verenigen. Zo'n man kan hij krachtig steun verlenen, daarmee kan hij zich associëren.'

Meer over