AnalyseBlackface

Blackface ligt wereldwijd onder vuur: ‘Zelfs als het gedaan wordt met humor, voelt het vernederend’

Hook Eagle Morris-mannen verzamelen zich buiten een pub om te gaan dansen bij een appelboomgaard in het dorp Hartley, om zo de kwade geesten te verjagen. In het VK komt steeds meer kritiek op deze traditie, vanwege blackface.Beeld Getty Images

De discussie over blackface begon al in de eerste helft van de negentiende eeuw, met de minstrel-shows in Amerika. Nu pas gaat de discussie echt de hele wereld rond en dwingt zo de Canadese premier Trudeau tot een diepe knieval.

De Canadese premier Justin Trudeau had zich geen slechtere start voor zijn verkiezingscampagne kunnen bedenken. De afgelopen dagen doken beelden uit het verleden op waarin hij zwart is geschminkt – ook wel blackface genoemd. Zo deed Trudeau als tiener op de middelbare school een imitatie van de zwarte zanger Harry Belafonte. Als twintiger begaf hij zich als een pikzwart geschminkte Aladdin naar een feestje. Vrijdag bleek er ook nog een filmpje te zijn waarin hij begin jaren negentig met blackface te zien is.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Trudeau ging diep door het stof. ‘Wat ik heb gedaan was pijnlijk voor alle mensen die dagelijks met intolerantie en discriminatie te maken hebben’, zei hij tegen de pers. ‘Het zwart schminken van het gezicht is altijd onaanvaardbaar gezien de racistische geschiedenis achter blackface. Daar had ik destijds bewust van moeten zijn. Ik had het nooit mogen doen’.

De zaak illustreert hoe controversieel het opvoeren van zwarte gezichten is geworden. Vele bekendheden, politici en bedrijven zijn recentelijk in de verlegenheid gebracht door blackface-incidenten. Kledingmerk Gucci bood eerder dit jaar excuses aan voor een trui waarop grote rode lippen waren afgebeeld. De Italiaanse vliegmaatschappij Alitalia verontschuldigde zich voor een spotje waarin een bruin geschminkte Obama te zien was.

Tijdens WOII bereiden twee Amerikaanse soldaten in Noord-Ierland zich voor om in een minstrelshow te spelen, in blackface. Beeld Getty Images

Volgens veel tegenstanders is blackface per definitie racistisch, ongeacht de achterliggende bedoelingen. Daar valt ook niet gemakkelijk meer over te discussiëren. Zo werd de Amerikaanse presentatrice Megyn Kelly vorig jaar door tv-zender NBC ontslagen omdat ze zich in een interview afvroeg waarom witte mensen zich voor een feestje niet bruin mogen schminken, bijvoorbeeld voor het zich verkleden als Michael Jackson. ‘Toen ik een kind was kon je dat gewoon doen, zolang je maar duidelijk een personage uitbeeldde.’

Minstrelshows

De controverse komt voort uit de Amerikaanse geschiedenis achter blackface, die teruggaat tot de eerste helft van de negentiende eeuw. Witte artiesten trokken het land rond met zwartgeschminkte gezichten om karikaturen op te voeren van Afro-Amerikanen. In vele theaters waren zwarte artiesten niet welkom. De minstrelshows groeiden uit tot het populairste theatergenre in de Verenigde Staten. Halverwege de negentiende eeuw stak die ook over naar Europa. De gelijktijdige opkomst van de Zwarte Pietentraditie zou er door zijn beïnvloed, betoogde historica Elisabeth Koning vorig jaar in het Tijdschrift voor Geschiedenis

Kritiek was er altijd al op de minstrels. Frederick Douglass, een van de belangrijkste voorvechters van de afschaffing van de slavernij, noemde de blackface-artiesten in 1848 ‘het vuile uitschot van de witte samenleving’. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw verdwenen de shows onder druk van de burgerrechtenbeweging grotendeels van de Amerikaanse televisie. Op de BBC was nog tot eind jaren zeventig The Black & White Minstrel Show te zien.

Chinese actor Lou Naiming speelt in een sketch tijdens een nieuwjaarsgala in Beijing. De blackface riep veel protesten op.Beeld Reuters

Mede dankzij de sociale media is de bewustwording van de blackface-context in de afgelopen jaren internationaal toegenomen. Gemarginaliseerde groepen en activisten zijn beter dan voorheen in staat hun stem te laten horen en zich te verzetten tegen stereotypes. Media besteden er veel aandacht aan. 

Zwarte Piet

De Nederlandse Zwarte Pietendiscussie is daar een goed voorbeeld van. Die begon in 2011 met de ‘Zwarte Piet is racisme’-campagne. Het persbureau Associated Press pikte het debat op, waarna een internationale mediastorm ontstond. In 2013 liet de Jamaicaanse Verene Shepherd zich namens de Verenigde Naties kritisch uit over de traditie. Mede daardoor barstte het maatschappelijk debat volop los. Vorige week nam de NTR definitief afscheid van Zwarte Piet. Hij wordt vervangen door de veegpiet. 

De discussie verspreidt zich ook over de niet-westerse wereld. Naar de Arabische entertainmentindustrie bijvoorbeeld. Daar wordt blackface regelmatig opgevoerd om Soedanezen te persifleren, inclusief accent en ‘luie’ kenmerken. Maar sinds kort kunnen acteurs rekenen op kritiek via sociale media. De Koeweitse acteur Hasan al-Ballam bood vorig jaar op Twitter zijn excuses aan voor het schminken van zijn gezicht.

In veel gevallen is de kritiek aan dovemansoren gericht. Zo ontstond vorig jaar op sociale media veel ophef over een racistische sketch in een Libische comedy. Daarin vroeg een zwart geschminkte actrice met verborgen camera aan voorbijgangers of die even op haar baby’s konden letten. Als die vervolgens in de buggy keken, sprongen er apen uit. Tv-zender Al Ahrar weigerde te reageren op de commotie.

De Canadese premier Justin Trudeau poseert in 2001 als Aladdin met blackface tijdens een Arabian Nights-party. Beeld Reuters

'Lui’ en losbandig

Ook in Aziatische entertainmentindustrieën is het gebruik van blackface ter discussie komen te staan. Zo is het in Nepal gebruikelijk om de Madhesi-gemeenschap, die oorspronkelijk uit India komt, in zwartgeschminkte gezichten op te voeren. Ook hier hebben typetjes een sterk accent en stereotype kenmerken als ‘lui’ en ‘losbandig’.

Deze zomer verscheen een groot artikel in The Kathmandu Post: ‘Behoort blackface nog wel thuis in de Nepalese komedies?’ Het stuk verwijst expliciet naar de minstrelshows. ‘Het dragen van zwarte schmink en het nabootsen van een zuidelijk accent maakt een personage nog geen Madhesi’, aldus de Madhesi-acteur Ramesh Ranjan Jha. ‘Zelfs als het gedaan wordt met goede humor, voelt het vernederend.’

Voor tegenstanders van blackface is het nog lang geen gelopen race. Het debat kan dan wereldwijd in de media zijn intrede hebben gedaan, de mars naar mentaliteitsverandering is een ander verhaal. ‘Het is gewoon komedie’, reageerde Shaimaa Seif, de populairste Egyptische komiek, nadat ze via sociale media kritiek kreeg op haar blackface in een show.

Het is de vraag in hoeverre de Canadese bevolking Trudeau volgende maand tijdens de verkiezingen afrekent op de opgedoken beelden. De BBC maakte naar aanleiding van de ophef een rondgang bij Canadezen in de steden Toronto en Ottowa. De meeste mensen op straat deden de zaak af als een non-issue.

Meer over