Analyse

Biles, Dumoulin en Osaka leken alles aan te kunnen. Tot ze het níét meer aankonden. Is topsport te veeleisend?

De Amerikaanse turnster Simone Biles concentreert zich voor een sprong over het paard, afgelopen dinsdag in Tokio. Diezelfde dag maakte ze bekend dat ze zich terugtrok uit de teamfinale.  Beeld Gregory Bull / AP
De Amerikaanse turnster Simone Biles concentreert zich voor een sprong over het paard, afgelopen dinsdag in Tokio. Diezelfde dag maakte ze bekend dat ze zich terugtrok uit de teamfinale.Beeld Gregory Bull / AP

Zonder schroom erkenden turnster Simone Biles en tennisster Naomi Osaka dat ze een stap terug moesten doen door de mentale druk van de topsport. Dat je daarna toch weer terug kan komen, bewees Tom Dumoulin met zijn zilveren medaille in Tokio.

De schok was groot, dinsdagavond in de Ariake Arena van Tokio. De Amerikaanse turnster Simone Biles, de superster van de Olympische Spelen, verliet na één onderdeel van de teamfinale de zaal. Even later ging coach Laurent Landi met een briefje rond. De opstelling van de VS moest worden veranderd. Biles was ‘out’.

Het bleek een mentale blessure. Biles kwam zelf vertellen dat ze deze avond voor haar eigen geestelijke gezondheid had gekozen en daarom de wedstrijd had verlaten. Wie het hoofd niet helder heeft, kan op het paard, de pegasus, geen Joertsjenko-tweeënhalve schroef aan. Die breekt mogelijk haar nek.

Woensdag kwam het vervolgbericht: Biles zou ook de meerkamp laten schieten. Amerika, land van no guts, no glory, reageerde op onverwachte wijze. Zeker het gymnastiekdeel van het land verklaarde dat het goed was dat de arme Simone voor zichzelf had gekozen en niet voor het sportieve belang van haar land. ‘Het is oké om te zeggen dat je niet oké bent’, schreef USA Today. Je kwetsbaar tonen, dat mag.

Biles was nooit kwetsbaar. Zij kon alles aan. Ze is een speling van de natuur. Biles was, zoals de Nederlandse sportpsycholoog Rico Schuijers dat beschrijft, ‘de taakgerichte, hardwerkende sporter’. Dat kan ook nauwelijks anders in het turnen, waar kinderen vanaf 10 jaar trainingsweken van dertig uur maken. Dat taakgerichte staat tegenover de luie, ‘competitie- en egogerichte’ sporter die het met minder inspanning doet voor de aandacht van de buitenwereld.

Fast lane

Daar is het Biles allemaal niet om begonnen. Maar de wereld om haar heen ging de 1.42 kleine Afro-Amerikaanse als hoogst bijzonder aanmerken en liet haar reclamedeals van miljoenen tekenen. Zij dreigde te belanden in de fast lane van de professionele sport.

In 2016 was ze al een ster, met vier gouden medailles bij de Spelen van Rio. Maar daar was zwemmer Michael Phelps, een man die verschillende depressies overwon, nog de man die alle schijnwerpers aantrok. Na 2016 werd Biles in dat scherpe studiolicht getrokken.

Enkele weken na die Spelen barstte het misbruikschandaal door de turnarts Larry Nassar los. Biles was ook inwendig betast door de osteopaat die honderden meisjes had verkracht en daarom voor 175 jaar de gevangenis in draaide. Biles sloot laat aan bij de beweging die op Nassar joeg. De woorden van ‘America’s sweetheart’ bleken echter van grote invloed.

Zo werd ze opgenomen in de #MeToo-beweging. Ze had een moeilijke tijd, was een depressie nabij en nam een sabbatsjaar. Ze bleef daarna keurig winnen. Niemand had het idee dat zij leed onder haar sport. Vorig jaar was ze de vrouw die zich krachtig uitsprak voor #BLM, Black Lives Matter. Ze leek het allemaal te kunnen.

Het zat allemaal anders. Tegen The New York Times zei Biles een week voor de Spelen dat ze vooral uitzag naar de dag ná de Spelen. Het 24-jarige fenomeen zei zich oud te voelen. Na een moeilijke periode, waarin de Spelen vanwege corona een jaar werden uigesteld en bovendien moesten worden afgewerkt zonder de steun van geliefden en publiek, werd ze opgezadeld met extreem hoge verwachtingen. Biles zou in Tokio het goudenmedaillerecord van de Russin Larissa Latinina (negen stuks) kunnen evenaren. De vier van Rio, plus de vijf van Tokio.

Wie te veel met die verwachtingen bezig is, kan niet meer presteren, zegt psycholoog Schuijers. Hij rekent in cirkels. Cirkel 1 is de sporter en zijn taak. Hoger genummerde cirkels gaan over afleiding die de taak bemoeilijken. ‘Als je je met cirkel 4 of 5 bezighoudt, wat de buitenwereld van jou verwacht, dan raak je het kwijt. Vallen is gezichtsverlies. Je titel niet succesvol verdedigen een schande.’

Tom Dumoulin

Het gaat erom terug te keren naar de kern, van wat sport voor jou betekent. ‘Zoals Tom Dumoulin nu heeft ervaren. Hij zat in de winter van zijn sportbeleving. Wat deed hem dat nog? Nu is hij via de lente alweer op weg naar de zomer. Hij houdt weer van zijn fiets. Het is de cyclus uit ‘de Reis van de Held’, zoals we die bij NOCNSF hebben gehanteerd. Je moet je sport echt voor jezelf doen.’

Dumoulin zal het beamen. Hij laste in januari een zelfgekozen pauze in om zich te bezinnen op de vraag of hij nog wel wielrenner wilde zijn. In mei keerde hij terug, en woensdag gaf hij in Tokio zelf het overtuigende antwoord met zijn zilveren medaille op de tijdrit. ‘Het voelde alsof ik de regie weer had’, zei hij.

Naomi Osaka

Simone Biles is een kind van deze tijd, met de druk van de sociale media waardoor de wereld een dorp geworden is. Biles verklaarde dat zij te veel stress ervaart, dat haar geestelijke gezondheid in gevaar is en dat zij daarvoor durfde uit te komen. Net als eerder dit jaar haar generatiegenoot tennisster Naomi Osaka, ’s werelds best betaalde sportvrouw. Het onderwerp lijkt daarmee niet langer taboe in de topsport.

Osaka trok zich eerder dit jaar terug van Roland Garros nadat ze een persboycot had aangekondigd om een lans te breken voor de geestelijke gezondheid van atleten. ‘We krijgen vaak vragen die ons aan onszelf doen twijfelen. Ik ga mijzelf niet meer onderwerpen aan mensen die aan mij twijfelen.’

De topsport, zegt Rico Schuijers, begint in deze veeleisende tijd uiteen te vallen in drie categorieën, the good, the bad and the ugly. Goed is plezier hebben en je doelen halen. Slecht zijn blessures en omgaan met tegenslagen. ‘Ugly is de enorme mediadruk, het misbruik en de mogelijke invaliditeit na een mislukte sprong.’

De laatste van die drie factoren lijkt Simone Biles nu parten te spelen. Het ligt niet voor de hand dat zij zondag, maandag en dinsdag nog uitkomt in de toestelfinales. Al kan een recentelijk geplaatste tattoo op haar sleutelbeen, een dichtregel van Maya Angelou, anders doen vermoeden: And still I rise.

Meer over