Bijna alle politieke partijen willen opeens gratis crèches

Hoe veel het de overheid gaat kosten, is nog niet helemaal duidelijk. Maar in navolging van de VVD is plotsklaps een meerderheid van de Tweede Kamer voor gratis kinderopvang....

Van onze verslaggeefster Yvonne Doorduyn

Opeens – uit het niets, zo lijkt – staat het in maar liefst vijf verkiezingsprogramma’s: gratis kinderopvang. Hoewel in verschillende varianten, kiezen zowel PvdA, VVD, SP, GroenLinks als D66 ervoor ouders te verlossen van de kosten voor kinderopvang, die in veel gevallen een groot deel van het tweede salaris opslokken. Of het de overheid nu 400 miljoen euro kost (VVD) of 2,3 miljard (PvdA), over een ding zijn de partijen het eens: door gratis kinderopvang gaan meer moeders aan het werk en gaan moeders die al werken, meer uren maken.

En laat nu net die stelling donderdag door twee wetenschappers met de grond gelijk zijn gemaakt. Volgens de Amsterdamse sociologe Christien Brinkgreve en oud-hoogleraar voortplantingstechnologie Egbert te Velde werkt gratis kinderopvang in Nederland niet. De overheid jaagt een illusie na, zei Te Velde donderdag in de Volkskrant. De man wil niet stofzuigen, de vrouw wil geen carrière. ‘Dat is cultureel bepaald.’

Net als op verjaardagsfeestjes, waar oudere generaties maar niet kunnen begrijpen dat de jonge generatie haar kinderen in de opvang ‘dumpt’, kijven ook de deskundigen er op los. Tegenover Brinkgreve en Te Velde staan bijvoorbeeld Louis Tavecchio, hoogleraar pedagogiek in Amsterdam, en Janneke Plantenga, econome aan de Universiteit Utrecht. Volgens Tavecchio is het met ‘gericht dubbelbeleid’ heel wel mogelijk de mentaliteit van de Nederlandse vrouw te veranderen, en daardoor de arbeidsparticipatie te verhogen. ‘Een kostenverlaging moet samengaan met een kwaliteitsverbetering’, stelt Tavecchio. ‘Dan trek je zowel ouders over de streep die twijfels hebben over de kwaliteit, als ouders die het nu te duur vinden.’

Gjalt Jellesma van de Belangenvereniging voor Ouders in de Kinderopvang (BOinK), heeft geen goed woord over voor de redenering van Brinkgreve en Te Velde. ‘Waarom zou de Nederlandse vrouw volstrekt afwijken van vrouwen in Scandinavië, Frankrijk, Duitsland of de VS? We lopen hooguit wat achter.’

Of het nu wel of niet werkt, feit is dat gratis kinderopvang in de aanloop naar de verkiezingen van 2006 opeens een issue is. De VVD begon, zo veel is duidelijk. Waar andere partijen het nog hadden over goedkopere kinderopvang, verklaarde de VVD in haar verkiezingskrant kort maar krachtig: gratis. Daar ‘gratis’ in een verkiezingscampagne beter scoort dan ‘goedkoper’, gingen ook de andere partijen door de bocht.

Volgens VVD-Kamerlid Fadime Örgü ligt de motivatie van de liberalen vooral in de vraag vanuit de samenleving. ‘Kinderopvang is de laatste tien jaar verdubbeld, het aantal werkende moeders verdrievoudigd. Mensen werken en hebben kinderen, en worstelen met die combinatie. Dat moet beter.’

Iedereen in politiek Den Haag ziet in dat vrouwen hard nodig zijn op de arbeidsmarkt. Om de economie in tijden van vergrijzing draaiende te houden, moeten nieuwe arbeidskrachten worden aangeboord. Gratis kinderopvang kan daar volgens de partijen bij helpen. Örgü: ‘Een cultuuromslag bereik je misschien niet in een jaar. Maar de belemmeringen voor toekomstige moeders halen we weg.’

PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer heeft nog een derde drijfveer. Ze vreest dat steeds minder vrouwen voor het moederschap kiezen als betere kinderopvang uitblijft. ‘Veel jonge vrouwen zijn bang met kinderen hun carrière te vergooien. We willen toch niet uitsterven?’

Meer over