Reportage

Bijles op je eigen school, maar wel door een commercieel bureau

Op het Kaj Munk College in Hoofddorp zou de rector het liefst het hele jaar gratis huiswerkbegeleiding aanbieden, maar met het lerarentekort is dat simpelweg niet mogelijk. Om de corona-achterstanden in te halen, maakt de school dankbaar gebruik van een private onderwijsaanbieder.

Irene de Zwaan en Iris Koppe
Leerlingen van het Kaj Munk College in Hoofddorp krijgen na de reguliere lessen huiswerkbegeleiding van een commercieel bureau.
 Beeld Marcel van den Bergh/VK
Leerlingen van het Kaj Munk College in Hoofddorp krijgen na de reguliere lessen huiswerkbegeleiding van een commercieel bureau.Beeld Marcel van den Bergh/VK

In opperste concentratie zit Sara boven haar werkboek biologie gebogen, haar pen in de aanslag om de antwoorden op de stippellijntjes te noteren. Nog drie opdrachten en ze mag naar huis. Op de achtergrond klinkt het gefluister van de huiswerkbegeleider, die de antwoorden van een andere leerling nakijkt.

Sara is 13 jaar en zit in de tweede klas mavo van het Kaj Munk College in Hoofddorp. Ze wil later ‘iets in de handel’ doen. Op aandringen van haar ouders neemt ze sinds september twee keer per week deel aan de huiswerkklas op school. ‘M’n ouders zeiden: jij staat er niet goed voor met je zeven tekorten, je mag weer stoppen als ze weggewerkt zijn.’

Ze is blij dat ze haar schoolwerk hier kan maken, want thuis is haar motivatie ver te zoeken. ‘Dan lig ik het liefst op bed’, zegt ze. ‘Hier ben ik verplicht om iets te doen.’

Huiswerkbegeleiding is al jaren een vast onderdeel van het aanbod van het Kaj Munk College. De school (1.400 leerlingen, mavo, havo en vwo) heeft hiervoor de private onderwijsaanbieder Het Studielokaal in de arm genomen. De organisatie biedt kleinschalige huiswerkbegeleiding, bijlessen en examentrainingen aan, buiten schooltijd, en mag hiervoor gebruik maken van de klaslokalen op school.

Kritiek van de Onderwijsraad

De Onderwijsraad liet zich deze week kritisch uit over deze verstrengeling van publiek en privaat onderwijs. Het leidt volgens de raad af van de kerntaak van scholen: het verzorgen van toegankelijk en kwalitatief goed onderwijs voor alle leerlingen. Om te voorkomen dat alleen draagkrachtige ouders hun kind aanvullend onderwijs kunnen geven, adviseert de raad om bijlessen en huiswerkbegeleiding gratis toegankelijk te maken.

Met dank aan de subsidiepot van 8,5 miljard euro van het Rijk, om de door de coronacrisis ontstane leerachterstanden in te halen, zijn bijlessen op sommige scholen nu tijdelijk gratis. Scholen mogen het subsidiegeld – zo’n 700 euro per leerling voor dit jaar – naar eigen inzicht besteden. De extra bijscholing kan zodoende worden uitbesteed aan externe partijen.

Het Kaj Munk College besloot een deel van de gelden te gebruiken voor gratis huiswerkbegeleiding. Het was de snelste en effectiefste manier, zo redeneerde de school, om leerlingen na alle ontberingen van de coronapandemie weer aan het leren te krijgen.

Van die extra ondersteuning maken nu 160 leerlingen gebruik. Hoeveel er overblijven als er weer betaald moet worden, blijkt in januari. Dan is de pot leeg en kost de bijscholing weer 210 euro per maand, voor twee middagen per week (drie uur per keer).

Kansenongelijkheid groter?

Dat dit kan bijdragen aan kansenongelijkheid, zal rector Iris Eshel niet ontkennen. Maar er is volgens haar op dit moment geen andere mogelijkheid. Bij het eigen personeel, dat vanaf januari zoveel mogelijk zal bijspringen om leerlingen individueel bij te spijkeren en te ondersteunen, ‘is de rek er grotendeels uit’.

Eshel: ‘Docenten hebben hun handen vol aan het herstellen van de stabiele basis. Ze hebben door de schoolsluiting vorig jaar en de coronamaatregelen steeds vaker te maken met gefrustreerde, sombere en ongemotiveerde leerlingen die zijn verleerd hoe ze moeten leren.’

Daar komt bij dat er onder personeel en leerlingen veel uitval is, vanwege coronabesmettingen of het recent aangescherpte snottebellenprotocol. En dan zijn er ook nog openstaande vacatures. Kortom: de aanwezigheid van Het Studielokaal, dat de extra handjes levert die de school momenteel niet in huis heeft, is volgens Eshel ‘a blessing in disguise’.

Dat geluid klinkt op meer scholen. ‘Met het gebrek aan leerkrachten zijn de achterstanden die in de coronatijd zijn ontstaan niet op te vangen’, zegt Jan-Matthijs Heinemeijer, rector van het Mendelcollege in Haarlem. ‘Daardoor is huiswerkondersteuning fijn en prima, alleen wel als het voor elk kind toegankelijk is.’

Andere scholen wijzen erop dat er vaak toch mogelijkheden zijn voor kinderen van ouders die extra begeleiding niet kunnen betalen. ‘Ik heb niet het idee dat er kansenongelijkheid speelt wat betreft de huiswerkbegeleiding’, zegt Eugène Kramer, voorzitter van het College van Bestuur van RSG Enkhuizen. ‘Een enkele keer, als een leerling de huiswerkklas écht nodig heeft, maar dit om financiële redenen niet gaat, kopen we als school wat plekken in.’

Externe bureau’s in het schoolgebouw

In zijn advies wijst de Onderwijsraad op het gevaar van ‘een stapeling van belangen’ als private onderwijsaanbieders zich binnen de schoolmuren begeven. Voor ouders is dan niet altijd meer duidelijk wat bij het noodzakelijke aanbod van de school hoort en wat daarbuiten valt als ‘extraatje’.

Volgens Ton Chong, directeur van Het Studielokaal, is het juist gunstig dat zijn organisatie op een school als het Kaj Munk College is gevestigd. ‘We hoeven geen huur te betalen en kunnen onze begeleiding dus tegen een gereduceerd tarief aanbieden. Op die manier wordt de begeleiding voor een grotere groep beschikbaar en gaan we de kansenongelijkheid juist tegen.’ Er is nog een voordeel, zegt Chong: de school heeft zicht op wat er geleverd wordt.

In een van de vier huiswerklokalen loopt begeleider Edo Willemse met kaarsrechte rug rond. Soms zakt hij even door zijn knieën, om een vraag te beantwoorden of om huiswerk na te kijken. Kan hij altijd de gevraagde hulp bieden? ‘Nee’, grijnst hij. ‘Wiskunde eerste klas vind ik nog leuk, en bij Frans heb ik soms een aha-erlebnis, maar ik heb eindexamen gedaan in 1984.’ Kan hij de leerling zelf niet op weg helpen, dan vraagt hij hulp bij een van zijn collega’s.

Willemse behoort als oud-docent maatschappijleer tot een groeiende groep docenten die het onderwijs de rug toekeert om voor een commerciële aanbieder aan de slag te gaan. Dat komt het lerarentekort niet ten goede, maar voor Willemse voelt de overstap als een opluchting. ‘In de klas komt er van alles op je af’, zegt hij. ‘Hier kan ik me richten op de inhoud, en de leerlingen echt aandacht geven.’

Een paar lokalen verderop is Sara afgeleid van haar huiswerk. Een vriendin is haar komen opzoeken met een vraag over wiskunde. Het antwoord blijft uit. Vervolgens besluiten de dames een potje te huppelen door de gangen. De huiswerkklas is soms best saai, verzucht Sara. Om er met een uitgestreken gezicht aan toe te voegen: ‘Weet je wat het is: als ik huiswerk maak, dan begrijp ik de helft van de les. En als ik geen huiswerk maak, begrijp ik de les helemaal niet. Dus het is toch goed dat ik het doe.’

Meer over