Interview

'Bij te veel stress ga je aan zelfmoord denken'

Het robotbestaan in Chinese fabrieken inspireert hem tot aangrijpende gedichten. 'Ik hoop dat de bazen van Apple ze lezen.'

Werknemers van Foxconn in Shenzhen scannen hun pasje om naar binnen te kunnen. Beeld Wang yishu - Imaginechina
Werknemers van Foxconn in Shenzhen scannen hun pasje om naar binnen te kunnen.Beeld Wang yishu - Imaginechina

'Het succes van Apple heeft geen betekenis als de Chinese werknemers er niet in kunnen delen. Daarom hoop ik dat de bazen van Apple mijn gedichten lezen en dat ze beseffen dat de opbouw van hun kapitaal niet ten koste mag gaan van het leven van fabrieksarbeiders.'

De Chinese dichter Guo Jinniu (1966), deze week te gast op het Rotterdamse Poetry International Festival, weet waarover hij praat. Als twintiger verliet hij het platteland om werk te zoeken in Shenzhen, de miljoenenstad aan de grens met Hongkong. Eind vorige eeuw werd hier een 'Speciale Economische Zone' gecreeerd om investeringen uit Hongkong binnen te halen. Inmiddels zijn het vooral de Amerikanen die Shenzhen tot een van de snelst groeiende steden ter wereld hebben gemaakt.

Net tegen zelfmoord

Samen met duizenden andere gelukszoekers zwierf Guo jarenlang rond. Soms vond hij een tijdelijk baantje, dan weer sliep hij onder bruggen en hoopte hij dat een bekende hem wat te eten zou geven. Korte tijd werkte hij bij Foxconn, de Taiwanese elektronicafabrikant met 1,1 miljoen werknemers waar Apple, Dell, Sony, Nokia en Microsoft hun computers en smartphones laten maken. 'Ik was dolblij toen ik dat baantje kreeg, maar ik stond twaalf tot zestien uur aan de lopende band. Blijkbaar werkte ik niet snel genoeg. Na een maand kon ik weer gaan.'

In zijn gedichten spreekt Guo zich feller uit over de slechte werkomstandigheden dan hij nu, te gast op een westers festival, wil doen. In het gedicht Op papier terug naar huis schrijft hij: 'Op de dertiende verdieping wordt een net tegen zelfmoord vast gemaakt, mijn werk/ om het loon van één dag te krijgen.'

Guo verwijst hier naar het grote aantal zelfmoorden bij Foxconn. Alleen al in de eerste helft van 2010 sprongen zeker tien jonge werknemers van het dak van hun slaapzaal. Een van hen liet een briefje achter waarop stond dat hij met zijn daad zijn familie wilde helpen. Een compensatieregeling verschafte de nabestaanden een vergoeding van tien maal zijn jaarsalaris.

Guo Jinniu. Beeld Poetry international
Guo Jinniu.Beeld Poetry international

Nummertje aanvragen

Nadat de netten waren opgehangen, daalde het aantal zelfmoorden, maar nog altijd maakt het zware werk slachtoffers. Onlangs maakte het Amerikaanse blad TIME bekend dat de 23-jarige dichter Xu Lizhi, die ook bij Foxconn werkte, in september 2014 een eind aan zijn leven had gemaakt.

'Xu Lizhi heb ik niet persoonlijk gekend', zegt Guo, 'maar ik ken zijn werk van internet. Hij was een heel goede dichter. In de fabriek moest hij twaalf uur per dag hetzelfde werk doen. Als een robot. Werknemers mogen niet met elkaar praten. Wie naar het toilet wil, moet een nummertje aanvragen.'

Toch wil Guo niet alle schuld bij Foxconn leggen. 'Als je nog geen baan hebt en je bent alleen maar druk met zoeken naar eten en een plek om te slapen, denk je niet aan zelfmoord. De wil om te overleven is sterk. Maar als je eindelijk een baan vindt en die blijkt geestdodend te zijn, is de teleurstelling groot. Sommige mensen krijgen dan zelfmoordgedachten.'

Schroef als metafoor

Guo won twee jaar geleden een belangrijke poëzieprijs en heeft inmiddels een goede baan bij een bedrijf dat arbeidsmigranten registreert. Nu ziet hij het als zijn taak om de verhalen te vertellen van de minder fortuinlijken: 'De elektronicafabriek Helder Licht was hem salaris schuldig./ In het zuiden van de stad/ pakte hij een keukenmes.'

Zowel Guo Jinniu als Xu Lizhi gebruikt de metafoor van de schroef in zijn werk. In een van zijn laatste gedichten vergeleek Xu zichzelf met een schroef die op de grond valt en door niemand wordt opgemerkt. Guo herkent dit beeld. 'De schroef is een metafoor. Je moet 'm vastdraaien, maar je kan 'm ook té vast draaien. Zo is het ook met werknemers. Bij te veel stress wordt de gedachte aan zelfmoord alsmaar sterker.'

Vanavond leest Guo Jinniu voor tijdens het slotprogramma van Poetry International, Rotterdamse Schouwburg, 20.00 uur.

Meer over