AdviezenCoronabeleid

Bij Hugo de Jonge ligt nu een hele stapel adviezen in de la

Het ministerie van Volksgezondheid schakelde op verzoek van de Tweede Kamer ruim honderd externe experts in om het coronabeleid onder de loep te nemen. Een aantal adviezen is overgenomen, veel andere aanbevelingen - van ‘coronaflitspalen’ tot doorzichtige mondmaskers - liggen nog in de la.

Minister-president Mark Rutte op de verpleegafdeling in ziekenhuis Bernhoven. Het bezoek staat in het teken van de zorg voor coronapatienten.Beeld ANP

De persconferentie dinsdag van minister Hugo de Jonge en premier Mark Rutte zal bij een deel van de geraadpleegde experts in elk geval tot genoegdoening hebben geleid. Er komt regionale aanpak waarbij de 25 veiligheidsregio’s voortaan hun eigen coronastatus krijgen: waakzaam, zorgelijk of ernstig. Op zo'n ‘escalatieladder’ is door tal van deskundigen aangedrongen.

Ook de dinsdag aangekondigde verruiming van het testbeleid - bij een besmetting in een verzorgingshuis worden voortaan alle bewoners en personeelsleden getest - sluit aan bij veel aanbevelingen die het ministerie van VWS de afgelopen tijd kreeg tijdens de rondetafelgesprekken of in de honderden pagina’s aan position papersToch zal menig ‘externe deskundige’ zich nog steeds genegeerd voelen, zo blijkt uit een analyse van alle voorstellen.

Strengere quarantaine

Het is de kritiek van onder andere ex-hoofdinspecteur van de Inspectie voor de Gezondheidszorg Wim Schellekens: het quarantainebeleid in Nederland is te vrijblijvend. Zeker mensen die terugkeren uit rode en oranje risicogebieden zouden volgens critici van het kabinetsbeleid verplicht in quarantaine moeten om verdere besmettingen te voorkomen. 

De overheid dient dan wel meer ondersteuning te bieden om die zelfisolatie dragelijk te maken. Dat kan via financiële bijstand, het helpen met boodschappen doen of het stimuleren van burgerinitiatieven. Er moet daarnaast meer onderzoek komen naar de redenen waarom mensen zich niet aan de quarantainevoorschriften houden. Op die manier kunnen gemeenten daar beter op inspringen.

Het eveneens geraadpleegde Rode Kruis voorziet de komende winter ook problemen bij dak- en thuislozen die besmet raken. De capaciteit in de opvang is nu al te klein. Voor de isolatie van geïnfecteerde personen is helemaal geen ruimte, ‘met alle risico’s voor henzelf en de publieke gezondheid’, aldus een medewerker van het Rode Kruis.

Nog meer testen

Zorgen over de testcapaciteit in Nederland blijven ook terugkeren in alle verzamelde adviezen. De GGD’s, waar in het verleden zwaar is op bezuinigd, worden daarbij gezien als een zwakke schakel. De instellingen waar zwaar op bezuinigd is, zijn overvraagd omdat ze nu zowel het testen als het bron- en contactonderzoek moeten doen. Meerdere experts willen een deel van die taken wegnemen bij de GGD’s. Over hoe dat precies moet, lopen de meningen uiteen. De ene geraadpleegde expert wil het testen voortaan onderbrengen bij het RIVM, de andere deskundige hoopt juist het bron- en contactonderzoek deels over te dragen aan Defensie. 

Een ander advies is om structureler samen te werken met Duitsland, dat over meer testcapaciteit beschikt. De Jonge heeft dat onlangs al gedaan door de hulp van Duitse laboratoria in te roepen, maar dat zou volgens sommige deskundigen op een meer structurele basis moeten gebeuren.

Ook op andere terreinen van de zorg wordt naar Duitsland gekeken. Ewout Ginneken, een in Berlijn gevestigde onderzoeker, suggereert bijvoorbeeld dat Nederland kan gaan meebetalen aan de overcapaciteit van IC-bedden in Duitsland. ‘Het zou een win-win kunnen zijn. Nederland krijgt een flexibele en relatief gunstige extra capaciteit, terwijl de Duitse ziekenhuizen geld ontvangen om deze dure faciliteiten in stand te houden.’ 

Scepsis over vaccin

Minister De Jonge denkt dat er begin volgend jaar een vaccin kan zijn. ‘Het komt er aan, houd nog even vol',  zei de CDA’er dinsdag. Hij trekt zich daarmee weinig aan van een advies van de immunoloog en datawetenschapper John Jacobs. ‘Vertrouw niet op vaccins’, schrijft die in zijn twee pagina’s met voorstellen.  Volgens Jacobs is het optimisme nu veel te groot en kan het in werkelijkheid nog jaren duren voordat er een goed werkend vaccin is. Hij wijst erop dat het bij SARS-1 (2003) en MERS (2012) helemaal niet is gelukt.

Als er wel een goed werkend vaccin komt, voorziet Andries Kevenaar van het bedrijf Medstone ook nog eens een enorme vechtmarkt, net als eerder bij mondkapjes en andere beschermingsmiddelen. De ondernemer raadt het ministerie aan om nu al een soort speciale eenheid op te richten die, als de nood hoog is, ‘via onconventionele paden’ vaccins gaat bemachtigen.  ‘Denk hierbij aan inkopen vanuit voorraden van andere landen, grondstof inkopen om zelf te gaan bereiden of een overschot aan voorraden bij internationale groothandelaren opkopen.’

Betere communicatie

Het ministerie van VWS heeft in totaal tien rondetafelgesprekken georganiseerd en bijna altijd klonk er wel het verwijt dat de communicatie tekort schiet. De adviezen om het voortaan beter te doen lopen ver uiteen: de ene deskundige wil weer een televisietoespraak van de premier, terwijl de ander juist meent dat Mark Rutte niet meer moet aanschuiven bij de reguliere persconferenties. Alleen bij ernstige aangelegenheden dient de premier nog op de voorgrond treden.

De communicatie moet daarnaast meer gericht worden op specifieke doelgroepen.  Mensen voor wie Nederlands niet de moedertaal is, snakken volgens een onderzoeker naar meer informatie in hun eigen taal. Voor jongeren zou het kunnen helpen om een game te ontwikkelen. Daarmee kunnen ze volgens een communicatie-expert ervaren ‘welke handeling welke besmettingskans oproept’. Organisatorwetenschapper Marino van Zeist stelt een Volkskrant-quiz over de lockdownmaatregelen als voorbeeld. ‘Wellicht kun je dat soort gamification-achtige elementen inbouwen. Zodat mensen zich afvragen: begrijp ik het wel?’

Hoogleraar Ontwikkelingen in de Publieke Opinie Henri Beunders pleit voor ‘coronaflitspalen’ bij drukke winkelstraten, stranden en markten die ‘druppels en aerosolen meten’. Op die manier moeten mensen gewaarschuwd worden dat ze in een ‘no-go-area’ komen.

Transparante mondmaskers

De discussie over de mondkapjes woedt ook onder de externe deskundigen die door VWS zijn benaderd. Volgens Marian Stet van de Hartekamp Groep, een organisatie voor mensen met verstandelijke of meervoudige beperkingen, moet het kabinet eindelijk duidelijkheid verschaffen. ‘Hak een knoop door. Ook al helpen ze misschien niet echt, mensen zijn bang en hebben behoefte aan de kapjes ter geruststelling.’ 

Erik Dannenberg van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving wijst er juist weer op dat het gebruik van maskers tot nieuwe problemen leidt.  Dementerenden en mensen met een verstandelijke beperking ondervinden er veel stress van. ‘Er is behoefte aan transparante beschermingsmiddelen waarbij de gezichten van behandelaren/verplegend en begeleidend personeel en van familieleden goed zichtbaar blijven.’

Meer over