Bij een vredesakkoord slijpt rechts Israël massaal de messen

Een akkoord in Wye Plantation is één ding. Mocht dat lukken, dan beginnen de problemen voor Netanyahu pas echt. Rechts Israël ruikt bloed....

THEO KOELE

Van onze correspondent

TEL AVIV

Kolonisten blokkeren wegen op de Westelijke Jordaanoever en bidden om de mislukking van de vredesonderhandelingen. Rechtse parlementariërs sleutelen aan een motie om Netanyahu ten val te brengen. De linkse oppositie worstelt met de vraag of en hoe lang de door haar verfoeide premier steun verdient.

Israël bereidt zich voor op de thuiskomst van Netanyahu mét een akkoord. 'Niemand weet hoeveel steun hij en zijn regering nog genieten', zei een vooraanstaand lid van de oppositionele Arbeidspartij deze week. Zelfs een trouwe makker van Netanyahu in de Knesset, Likud-partijgenoot Uzi Landau, dook op in het kamp van de tegenstanders.

Bewoners van joodse nederzettingen en geestverwante politici proberen ministers te bewerken. Het is volgens waarnemers twijfelachtig of de premier een akkoord door het kabinet kan loodsen. En dat is slechts het eerste obstakel.

Officieel beschikt de regeringscoalitie in het parlement over een meerderheid van één zetel, sinds de gematigde Gesher('Brug')-partij onder leiding van David Levy, de ex-minister van Buitenlandse Zaken, de samenwerking met Netanyahu opzegde. De havik Arik Sharon, sinds kort opvolger van Levy, wordt geacht weifelachtige bewindslieden en Knessetleden over de streep te trekken.

Maar zelfs Sharon, de 'kampioen van de kolonisten', wordt door zijn achterban niet meer blindelings vertrouwd. Ouders van Israëli's die bij terreurdaden om het leven kwamen, zijn in Jeruzalem in hongerstaking gegaan, na een teleurstellend gesprek tussen kolonisten en Sharon. Hij wilde de kolonisten, die als 'waakhonden' in de Verenigde Staten aanwezig waren, niet beloven dat Israël tot elke prijs de uitlevering eist van Palestijnen die worden verdacht van moord op Israeli's.

De ultra-rechtse Moledet('vaderland')-partij heeft alvast een motie van wantrouwen aangekondigd als Netanyahu in de Knesset komt vertellen dat hij en Arafat het eens zijn geworden. De motie is een gebaar van machteloosheid. De linkse oppositie zal, unaniem of in overgrote meerderheid, een akkoord steunen. Daarmee heeft de premier een 'vangnet'.

Hij weet zich ook gesteund door de publieke opinie. Een meerderheid van de Israëli's wil het vredesproces zien doorgaan. Bij een akkoord met de Palestijnen zal Netanyahu kunnen pochen dat hij dat voor de poorten van de hel heeft weggesleept.

Netanyahu's voorganger, Shimon Peres, vindt dat de premier het voordeel van de twijfel verdient. Hij moet drie maanden de tijd krijgen om afspraken met de Palestijnen uit te voeren, stelde de man achter de Oslo-akkoorden. De huidige leider van de Arbeidspartij, Ehud Barak, vindt echter dat Netanyahu slechts eenmaal 'beloond' moet worden. Na zijn zegen te geven aan een akkoord, kan Barak elke gelegenheid, zoals het niet-nakomen van beloften aan de Palestijnen, aangrijpen om de premier ten val te brengen. Ook de behandeling van de begroting voor 1999 biedt aanknopingspunten. De werkloosheid stijgt; de economische groei slaat om in krimp; de nationale munt daalde sterk in waarde.

Kortom, aanleiding genoeg om in de aanval te gaan. Maar de Arbeidspartij partij riskeert vervroegde verkiezingen met een ongewisse uitkomst. Dat is de reden waarom Netanyahu volgens mensen in zijn omgeving zélf denkt aan verkiezingen, zo snel mogelijk.

Ook voor de ultra-rechtse regeringspartijen zitten daar risico's aan vast. Ze hebben gedreigd een alternatief te zoeken voor Netanyahu als regeringsleider. Dat lijkt echter evenzeer op bluf als het besluit van Netanyahu deze week in Wye Plantation om z'n koffers te pakken. De nationalistische en religieuze regeringspartijen hebben veel meer macht dan de omvang van hun electoraat rechtvaardigt. Ze verliezen hun bevoorrechte positie, als na vervroegde verkiezingen een 'grote coalitie' van Likud en Arbeidspartij uit de bus komt. Die kans is volgens waarnemers niet gering.

Een akkoord in Wye Plantation is één ding, daarna komen thema's aan de orde als: de status van Jeruzalem, de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen, en de toekomst van joodse nederzettingen. Zó omstreden zijn die onderwerpen, dat wellicht slechts een regering die de overgrote meerderheid van de Israëli's vertegenwoordigt, knopen kan doorhakken.

Theo Koelé

Meer over