Bij dwang heeft nog nooit een drugsgebruiker baat gehad

Over drugs kan ongestraft de grootste onzin worden gedebiteerd, betoogt Alf Berendse. Zo geldt heroïne als een gif, terwijl het eigenlijk een medicijn is....

GEEN heroïneverstrekking, maar dwangverpleging voor verslaafden. Niet alleen René Paas, CDA-wethouder van Volksgezondheid in Groningen pleit er voor (Forum, 2 oktober). Ook elders, onder andere in Den Haag zien lokale CDA-bestuurders heil in de gedwongen opname van drugsgebruikers. Maar het zal niet helpen. Alleen drugs vrijgeven zal de situatie voor verslaafden verbeteren en de overlast doen afnemen.

Het medisch experiment heroïneverstrekking betekent volgens René Paas dat de overheid mensen het vergif geeft waaraan ze verslaafd zijn, en dat zij feitelijk worden afgeschreven.

Heroïne echter, is géén vergif. Heroïne (diacetylmorfine) is een geneesmiddel, uitgevonden door een arts, en in het verleden geproduceerd door Bayer (bekend van de aspirine). Het is in 1917 van de markt gehaald. Niet vanwege de schadelijke uitwerking, maar als gevolg van een Amerikaanse politieke hetze tegen sociale en culturele minderheidsgroepen die heroïne ook als roesmiddel gebruikten.

Vast staat dat het middel het lichaam niet beschadigt. Het is een zeer effectieve pijnstiller en - door zijn dempende werking - een probaat middel tegen psychiatrische aandoeningen als schizofrenie en psychosen, fobieën, depressie en gedragsstoornissen waarbij agressie een rol speelt.

Het goedje heeft, naast het risico van overdosering, slechts één nadeel: het is verslavend. Maar bij voldoende beschikbaarheid van heroïne, tegen een redelijke prijs, hoeft dat geen problemen op te leveren. Op een legale, vrije markt is dit economisch haalbaar. Ter vergelijking: insuline is ook verslavend voor de patiënt die zonder het middel ziek is. En insuline heeft bij overdosering ook de dood tot gevolg. Desondanks is insuline een medicijn en geen vergif.

Nadelige gevolgen van heroïnegebruik, waaronder zelfverwaarlozing en overlastgevend gedrag, zijn geen direct gevolg van het middel, maar van de omstandigheden waaronder de verslaafde leeft. De heroïneverstrekking in Zwitserland en Engeland toont dit ook aan: de gebruiker gaat er sociaal, lichamelijk en psychisch op vooruit als hem het middel wordt verstrekt. En de door de samenleving ervaren overlast neemt af.

De experimentele medische verstrekking in Nederland is dan ook een kleine stap in de goede richting. En een politicus die echt de verloedering en overlast wil tegengaan, pleit voor verdere legalisering.

Recent onderzoek in Den Haag (december 1996) wees volgens René Paas uit dat de harde kern van verslaafden veel problemen heeft, maar geen hulp wil. Daarom zou dwangverpleging noodzakelijk zijn.

Hij is verkeerd geïnformeerd. Uit het onderzoek - waarbij ook drugsgebruikers waren betrokken die geen contact met de hulpverlening hadden -, blijkt dat deze verslaafden wel degelijk behoefte aan hulp hebben. Uit een ander in 1996 in Den Haag uitgevoerd onderzoek bleek ook dat verslaafden gemiddeld vijf keer serieus hadden geprobeerd af te kicken. Maar ze wijzen de bestaande hulpverlening af.

Niet geheel ten onrechte. De dure, op abstinentie (afkicken en nooit meer gebruiken) gerichte behandelingen hebben een succespercentage van 0 tot 30 procent. Vijfentwintig jaar lang verkondigde de verslavingszorg dat de beroerde resultaten geheel aan de verslaafden te wijten zijn: zij zijn ongemotiveerd. Daarmee maakten de hulpverleners zich al die tijd gemakkelijk van het probleem af.

Pas sinds kort steken zij de hand in eigen boezem. 'We weten te weinig, en we bieden te weinig', constateerde de topambtenaar verslavingszaken van het ministerie van VWS onlangs.

Ik zie de 'harde kern' van Haagse verslaafden dagelijks. De zwaarverslaafde, de chronisch verslaafde, de verslaafde met een psychiatrische aandoening, de agressieve verslaafde.

Ze vragen hulp maar krijgen die niet, omdat de capaciteit ontoereikend is. Er zijn in Den Haag bijvoorbeeld maar acht bedden voor verslaafden die ook aan een ernstige geestelijke ziekte lijden. En maar liefst 25 tot 50 procent van de verslaafden gaat onder deze dubbele problematiek gebukt. Het zou in Den Haag dus om 750 tot 1500 mensen gaan.

En er is in heel Nederland geen adequate behandeling voor verslaafden met een gedragsstoornis die gepaard gaat met agressie. Uiteindelijk worden deze drugsgebruikers van behandeling uitgesloten. Dat is mensen afschrijven. Misschien zijn beide groepen het best en het snelst geholpen met heroïne als medicijn, maar dat staat de wet niet toe.

Dat verslaving chronisch kan zijn, wordt ook pas sinds kort in de discussie over de drugsproblematiek meegenomen. Maar er wordt nauwelijks geld vrijgemaakt voor behandelingen waarin een verslaafde wordt geleerd om te gaan met zijn druggebruik. Niet zolang politici, met name die van het CDA, vinden dat iedere zorg voor verslaafden zich moet richten op afkicken.

En voor wie niet afkicken wil, of niet afkicken kan, moet er dus dwangverpleging komen. Hoe lang moet deze dan gaan duren? Opvallend is Paas' gebruik van het woord dwangverpleging. Dat is schijnbaar iets anders dan dwangbehandeling. Daarover is namelijk iedereen het eens: dwang werkt niet. Geen enkele psychotherapeutische behandeling heeft een 'genezend' effect als de patiënt niet wil meewerken. Dat geldt niet alleen voor drugsgebruikers (voorzover zij behandeling nodig hebben) maar voor alle cliënten in de geestelijke gezondheidszorg. Men moet wel verandering willen.

Dwangverpleging betekent alleen: de verslaafde opbergen. Achter gesloten deuren. In een kliniek. In een rustige omgeving. Ergens aan de rand van de stad. Vooral heel ver uit het zicht. Waar niemand er last van heeft. En als de verslaafde tijdens de gedwongen opname te onrustig, te onwillig is, dan zijn daar medicijnen voor. Dan krijgt hij bijvoorbeeld haldol. Waar hij een zombie van wordt. Zoals hij nu ook methadon, een middel dat tien keer verslavender is dan heroïne, mag gebruiken.

Methadon mag. Haldol mag. De zeer schadelijke benzodiazepinen (tranquillizers) mogen ook, in grote hoeveelheden. Maar het zoveel effectievere en schadelozer heroïne mag niet.

Dwangverpleging zal geen enkele verslaafde langdurig helpen. Op een dag komt hij 'vrij', en wat te doen als hij dan weer gaat gebruiken? Opnieuw oppakken voor dwangverpleging? Begin dan maar meteen met levenslang opsluiten, anders heeft het geen zin.

Dwangverpleging wordt ook wel bemoeizorg genoemd. Maar het is natuurlijk gewoon bemoeizucht, en daardoor is nu juist het hele drugsprobleem ontstaan.

Alf Berendse is coördinator van de Stichting Drugpunt Den Haag, een belangenorganisatie voor harddrugsgebruikers.

Meer over