ReportageVerkiezingen Oeganda

Bij de verkiezingen in Oeganda is het jong tegen oud – en jong lijkt kansloos tegen Museveni (76)

De verkiezingen in Oeganda donderdag gelden als een generatiestrijd. De artiest Bobi Wine is de kandidaat van de jongeren – en driekwart van de Oegandezen is onder de 30 jaar. Toch zal president Museveni, aan de macht sinds 1986, wel weer tot winnaar worden uitgeroepen.

Museveni-uitdager Robert Kyagulanyi (midden), beter bekend onder zijn artiestennaam Bobi Wine, voert campagne in Kampala.  Beeld EPA
Museveni-uitdager Robert Kyagulanyi (midden), beter bekend onder zijn artiestennaam Bobi Wine, voert campagne in Kampala.Beeld EPA

Bij een verkeersdrempel in de Oegandese hoofdstad Kampala verkoopt Derrick Wasswa wc-rollen en druiven aan afremmende automobilisten. De 25-jarige straatventer kijkt uit op een metershoog verkiezingsaffiche waarop Yoweri Museveni, de ruim drie keer zo oude president, belooft om ‘jouw toekomst veilig te stellen’.

‘Mijn toekomst veiligstellen?’, zegt Wasswa schamperend. ‘Waarom schept Museveni dan geen werk, waarom veronachtzaamt hij de jeugd?’ Hij heeft geen goed woord over voor de 76-jarige president die al aan de macht is sinds 1986, toen de meeste Oegandezen nog niet eens waren geboren. Maar ex-rebellenleider Museveni heeft een ferme greep op het leger, de politie, de kiescommissie en de rechters, dus het moet raar lopen wil hij na de stembusgang op donderdag niet opnieuw tot winnaar worden uitgeroepen.

Roep om verandering

Dat vooruitzicht maakt de roep om verandering van jongeren als Wasswa alleen maar groter. En jongeren, daarvan zijn er veel in Oeganda. Meer dan driekwart van de ongeveer 45 miljoen Oegandezen is jonger dan 30 jaar, voor 2050 groeit de bevolking volgens schattingen van de VN naar 100 miljoen mensen. Meer dan een verdubbeling binnen één generatie: dat is ook vergeleken met andere, snel uitdijende landen in Afrika fors.

De verkiezingen worden in Oeganda dan ook omschreven als een generatiestrijd, zoals te zien valt in een krantenkiosk bij de verkeersdrempel waar Wasswa staat. ‘Oud tegen jong’, kopt The East African. De halsstarrigheid van Museveni is geen exclusief verschijnsel, in meer Afrikaanse landen houden bejaarde leiders verbeten aan de macht vast. Maar in Oeganda is het extra zichtbaar doordat hier de oppositieleider nadrukkelijk de jongeren vertegenwoordigt.

Robert Kyagulanyi, beter bekend onder zijn artiestennaam Bobi Wine, is 38 jaar en komt uit een verarmde buurt in Kampala, waar hij zich bij de jeugd mateloos populair heeft gemaakt met zijn Afrobeat-muziek en songteksten over een rechtvaardiger bestaan. ‘Bobi Wine is een van ons, hij staat voor de toekomst, ooit zal hij verandering brengen in Oeganda’, zegt Wasswa over de ‘gettopresident’ die tot zo’n grote sensatie is uitgegroeid, dat de kiescommissie zich met Kerst genoodzaakt zag verdere campagnebijeenkomsten in en om Kampala te verbieden. Kennelijk waren traangas, kogels, arrestaties en molestaties door agenten en soldaten, die een vast onderdeel zijn van oppositiebijeenkomsten, niet afdoende in de ogen van de machthebbers. Zij zijn duidelijk nerveus over de aantrekkingskracht van Bobi Wine op de gemarginaliseerde stadsjeugd.

President Museveni geniet ook nog wel steun in Oeganda, vooral op het platteland. De oudere generatie herinnert zich hoe de destijds 40-jarige guerrillastrijder met zijn legertje opstandelingen een einde maakte aan jaren van bloedvergieten door opeenvolgende despoten. Museveni bracht relatieve rust, ging voorop in de strijd tegen de aidsepidemie en onder zijn leiding heeft Oeganda mooie economische groeicijfers laten zien.

Amper banen

Maar de jeugd herinnert zich niet de chaos van decennia geleden en economische groeicijfers kunnen ze niet eten. Anders gezegd: de groeicijfers vertalen zich amper in banen. Er ontstaat wel iets van een stedelijke middenklasse, met toegang tot nieuwe winkelcentra en vliegvakanties, maar de meerderheid van de bevolking heeft het nakijken. Bij de verkeersdrempel staan nog zo’n tien andere, jonge straatverkopers, met plastic teilen en andere spullen in de aanbieding, als een peloton soldaten in het immense leger van informele arbeidskrachten in Oeganda.

Zij zien een president wiens bestuur wordt gekenmerkt door ongebreidelde corruptie. Museveni, aldus Wasswa, wil enkel zijn eigen toekomst veiligstellen. Daar heeft Wasswa natuurlijk een punt: de president, bekend om een uitspraak van meer dan 30 jaar geleden, dat ‘het probleem van Afrika in het algemeen en Oeganda in het bijzonder’ bestaat uit ‘leiders die te lang aan de macht blijven’, liet in 2017 de grondwet aanpassen zodat hij zelfs na zijn 75ste verkiesbaar kon blijven. Tijdens het debat over de grondwetswijziging molesteerde een knokploeg tegenstribbelende parlementsleden.

Een van de parlementsleden was Bobi Wine. De zanger was net zijn politieke loopbaan begonnen, als vertegenwoordiger van een kiesdistrict nabij Kampala. Voor zijn nieuwe baan knipte hij zijn dreadlocks af, trok een pak aan en doofde, in elk geval in het openbaar, zijn jointjes. Zijn boodschap bleef dezelfde: opkomen voor een vrij, eerlijk en welvarend Oeganda. ‘We are fighting for freedom’, luidt een strofe uit een lied waarmee de zanger-politicus campagne voert.

Een straatprediker bij een verkiezingsposter van president Museveni in Kampala. Beeld AFP
Een straatprediker bij een verkiezingsposter van president Museveni in Kampala.Beeld AFP

Grof geweld

Die campagne gaat gepaard met grof geweld tegen Wine en zijn jeugdige aanhang. Nadat Wine in november was gearresteerd, op weg naar een bijeenkomst buiten Kampala, sloeg in de hoofdstad de vlam in de pan. Jongeren gingen de straten op, waar ze te zien kregen wat er achter het masker van de regering-Museveni, sinds jaar en dag een donor darling van het Westen, schuilgaat: een zwaar gemilitariseerd veiligheidsapparaat, aangevuld met schimmige schutters in burgerkledij.

Zij schoten twee dagen lang met scherp en doodden daarbij meer dan vijftig Oegandezen, vooral willekeurige voorbijgangers. De slachtoffers zijn vooral jongeren, ze krijgen deze maand een naam en een gezicht in de krant Daily Monitor: de sjouwer Edward, 22 jaar oud, serveerster Kamiyat (28), brommerchauffeur Robert (27). Het trieste overzicht weerspiegelt de leeftijdsopbouw in Oeganda. Of, zoals Wasswa zegt: ‘Wij jongeren doen er in de ogen van de regering totaal niet toe.’

Relschoppers

President Museveni schildert de aanhang van Bobi Wine af als relschoppers waartegen het land beschermd moet worden, zoals Museveni zichzelf altijd presenteert als onmisbaar baken van stabiliteit voor Oeganda. In zijn tv-toespraken spreekt Museveni jongvolwassenen aan als ‘kleinkinderen’, een wellicht guitig bedoelde term die in de praktijk nogal aanmatigend overkomt: jullie kleinkinderen snappen het nog niet zo goed, jullie hebben een ervaren oppas nodig. ‘Maar wie schiet er nou in hemelsnaam zijn eigen kleinkinderen dood?’, zegt Wasswa over het bloedbad van november.

Om te voorkomen dat de jeugd in opstand komt als Museveni tot verkiezingswinnaar wordt uitgeroepen, is Kampala omgetoverd tot een garnizoensstad. Militairen patrouilleren in de straten, slapen doen ze in tentenkampen op goed zichtbare plekken. Ze staan onder bevel van een generaal met ervaring in urban warfare in Somalië.

‘Na de verkiezingsuitslag de straat opgaan om te demonstreren tegen Museveni, is zelfmoord’, zegt Wasswa. Waarom brengt hij eigenlijk zijn stem op Bobi Wine uit, als hij toch al weet dat die niet wint? ‘Wat kan ik anders doen? Ik wil laten zien dat ik Bobi Wine steun, ook met het oog op de toekomst, want er komt een dag dat Museveni vertrekt en iemand anders president moet worden.’ Wasswa draait zich om, richting een auto bij zijn verkeersdrempel, en zwaait nog maar eens met een pak wc-papier.

Meer over