'Bij de varkens moet je twee centjes opzetten'

Café De Tol in Vleuten wordt binnenkort gesloopt. Zo kwam vrijdag na 25 jaar ook een einde aan de wekelijkse Varkensbeurs aldaar....

Het is vrijdagavond kort na half tien als tientallen bezoekers van café-restaurant De Tol in Vleuten hun gekeuvel plotseling onderbreken. Hun aandacht gaat naar een schoolbordje dat aan de bek van een opgezette everzwijnkop komt te hangen. 'Verwachtingsprijzen', staat erop, 'levend: 90-92, geslacht: 110-112, biggen: 24'.

'Er is een krap varkensaanbod', verklaart Piet de Koning, de man die het bordje zojuist aan het zwijn hing. 'Door het warme weer zijn de varkens minder hard gegroeid. Ook de vleesverkopen staan onder druk, maar het krappe aanbod moet de prijs in de benen houden. De biggen zijn moeilijk, zeker voor de export. Daarom stelt de commissie voor alle prijzen onveranderd te houden.'

Zo gaat het elke week in De Tol, al sinds 11 augustus 1978. Een vijfkoppige beurscommissie van de Nederlandse Bond van Handelaren in Vee trekt zich rond negenen terug voor beraad, en meldt na een halfuur 'verwachtingsprijzen' voor de komende week. Levende en geslachte varkens gaan in centen per kilo, biggen in euro's.

Maar deze vrijdag is de Varkensbeurs anders. De Tol, aan de spoorlijn Utrecht - Den Haag, moet wijken voor de aanleg van het Rijnsche Park. Voor 1 juli moeten de exploitanten Ria en Dim Damen het pand hebben ontruimd.

Het is daarom dit keer extra druk. Het gros van de aanwezigen - mannen vanaf een jaar of dertig tot 65-plus, de meesten in spijkerbroek en bollend overhemd met korte mouwen - zijn veehandelaren. Een enkeling is varkenshouder of vertegenwoordigt een slachterij.

'De Varkensbeurs is een jaar of vijftig geleden begonnen, toen op zaterdagochtend nog de veemarkt in Utrecht was', vertelt Meindert van den Hengel, lid van de beurscommissie.

'Aan het eind van de ochtend ging een bekende handelaar, Jos Verdouw, de mensen langs om te informeren naar de handel en de prijzen. Die bedragen schreef hij op een bord.'

In de loop der jaren verdween op de veemarkt de fysieke handel in varkens. Steeds meer verkopen verliepen via termijnhandel en vaste leveringscontracten. Toch bleef er behoefte aan prijsprognoses. 'We komen hier 51 vrijdagavonden van het jaar', zegt Van den Hengel. 'Behalve op Goede Vrijdag. Dan zitten we hier 's middags.'

De verwachtingsprijzen die de commissie om half tien noteert, zijn een voorstel. Iedereen, handelaar, boer of slachter, mag zijn zegje doen. Een draadloze microfoon gaat van hand tot hand. Beurscommissievoorzitter Piet de Koning noemt de sprekers bij hun naam of functie.

Gerrit: 'Voorzitter, ik zou d'r een paar centjes bijdoen.'

Meneer De Wit: 'Biggen, daar kan ik wel mee leven. Bij de varkens moet je twee centjes op zetten.'

Producent: 'Uw prijs is jammer, Duitsland staat knap hoger. Jammer.'

Leo: 'Een euro meer of minder, het blijft een tragedie.'

Meneer Bouw: 'U weet het, voorzitter. Als boeren niet meer klagen en pastoors niet meer vragen, komt het einde der dagen. En ik denk dat we er bijna zijn.'

Meneer Van Os: 'Ik kan d'r mee leven. De biggen hadden voor mij nog een euro omlaag gekund, maar ja, dit is al een slechte prijs. Maar voorzitter, ik had nog een rijmpje.'

De spreker pakt er een spiekbriefje bij: 'Op vrijdagavond bij familie Damen/ kon je nooit een prijs beramen/ Iedereen was wijs/ maar uiteindelijk won de beursprijs.'

Dan trekt de beurscommissie zich terug voor haar finale beraad. 'Ze zullen niks aan de prijs meer doen', voorspelt oud-veehandelaar Jan Grootendorst, die zelf vijftien jaar in de beurscommissie zat. 'Mensen moeten echt met argumenten komen. Natuurlijk wil een varkenshouder meer beuren en is ook een handelaar gebaat bij goede prijzen. En natuurlijk bepleit een slachthuis juist lagere prijzen.'

Is er nog rijk te worden van de varkenshandel? Tegenwoordig zijn de handel en de prijzen redelijk goed te overzien, vertelt Grootendorst. 'Vroeger was het grilliger. Een handelaar verdiende veel in een week, weinig in een jaar.'

Maar werkt de Varkensbeurs niet concurrentieverstorend? Moet de Nederlandse Mededingingsautoriteit, de 'kartelpolitie' NMa, aanstaande vrijdag om negen uur niet een inval doen in De Posthoorn te Montfoort, waar de Varkensbeurs een nieuw onderkomen heeft gevonden?

'Dit zijn geen prijsafspraken, maar verwachtingen', legt beurscommissie-veteraan Grootendorst uit. 'Er worden wekelijks nog zes andere prognoses gemaakt, door bijvoorbeeld de slachterijen Hendrix en Dumeco.'

Na tienen keert de beurscommissie terug van zijn slotberaad. De prijzen zijn niet meer veranderd, en daarmee is het laatste woord gezegd. Het afscheidsfeest van De Tol kan beginnen. Symbolisch schroeft café-eigenaar Dim Damen het everzwijn van de muur. 'Die gaat natuurlijk met jullie mee naar De Posthoorn', zegt hij, het gevecht tegen zijn tranen verliezend.

'Toch emotioneel, zo'n laatste keer', zegt een handelaar aan de toog. 'Mijn vrouw vroeg vanochtend of ik voortaan op vrijdagavond thuis ben. Nee, zei ik, het gaat gewoon door in een ander café.'

Meer over