Bellen metCorrespondent Joost de Vries

‘Bij de priklocaties liggen de Brazilianen voor de deur, alsof het Koningsdag is’

De coronapandemie in Brazilië loopt volledig uit de hand, met nu 100 duizend nieuwe besmettingen en bijna vierduizend doden per dag. We bellen met correspondent Joost de Vries, zojuist ingevlogen.

Paulista Avenue in Sao Paulo. Alle winkels zijn dicht, op een aantal afhaalluiken na.  Beeld EPA
Paulista Avenue in Sao Paulo. Alle winkels zijn dicht, op een aantal afhaalluiken na.Beeld EPA

Je bent net gearriveerd in Brazilië. Waar ben je nu en hoe is het daar?

‘Ik ben op mijn hotelkamer in Sao Paulo. Ik kwam hier aan op het moment dat de deelstaat Sao Paolo een aantal feestdagen bij elkaar had geveegd tot tien dagen vakantie met het idee dat mensen dan binnen blijven omdat ze niet naar het werk hoeven. Alle winkels zijn gesloten (op een afhaalluikje na), alle restaurants zijn dicht, er is een avondklok vanaf acht uur ‘s avonds. Het is een noodgreep omdat de situatie onhoudbaar werd.’

De Braziliaanse coronacrisis loopt uit de hand, met bijna 100 duizend nieuwe besmettingsgevallen en bijna vierduizend coronadoden per dag, en nu al 12,4 miljoen besmettingen en 307 duizend doden in totaal. Lockdowns zijn niet meer te vermijden, lees ik. Blijkbaar waren die er dus nog niet?

‘Alleen heel gefragmenteerd. Dat is het hele verhaal van de Braziliaanse coronacrisis, een voortdurende strijd tussen de deelstaten en de federale overheid. President Jair Bolsonaro zei tot nu toe: de economie is het belangrijkste, als mensen binnen blijven worden ze depressief, ze moeten naar buiten en gaan werken. Maar nu klinkt steeds luider de roep van de gouverneurs en burgemeesters om harde maatregelen.’

President Bolsonaro doet niks, dus de gouverneurs proberen het zelf?

‘Dat is het idee. Hier in de deelstaat Sao Paulo gaat het om gouverneur Joao Doria, van de Partido da Social Democracia Brasileira, die ook in een politieke strijd met Bolsonaro is verwikkeld, want hij heeft presidentiële ambities. Doria zei al vroeg: we hebben vaccins nodig en gaan dus in onze eigen labs hier in de deelstaat een vaccin maken, het Chinese Coronavac. Bovendien gooi ik mijn deelstaat tien dagen op slot. Nou dat is gelukt. Hoewel: ik reed vandaag met een Ubertaxi door de stad, en er was toch wel veel verkeer op straat.’

De vaccinatie schiet ook in Brazilië niet erg op.

‘Ik heb de afgelopen dagen diverse experts gesproken, en die zeggen allemaal: de vaccinatiecampagne gaat te traag, er zijn te weinig vaccins beschikbaar en het is een wedloop tegen een virus dat voortdurend muteert. Twaalf van de 210 miljoen Brazilianen hebben nu één prik gehad, minder dan 6 procent. De federale overheid heeft in het begin aanbiedingen van fabrikanten zoals Pfizer afgeslagen, en exclusief gekozen voor AstraZeneca. Bolsonaro’s AstraZeneca tegenover Doria’s Coronavac, het is ook hier weer een bizarre politieke strijd.

‘Tegelijk proberen allerlei staatsinstituten en zorginstellingen zoals de Braziliaanse ggd’s los van alle politieke rivaliteiten toch die vaccinatiecampagne op de rails te krijgen. Het leidt tot gedoe. Bij de priklocaties zie je lange rijen met mensen die op hun beurt wachten. Vaak is halverwege de rij het vaccin op, maar de mensen blijven staan. Het toont de chaos. Kennelijk hebben de prikcentra niet genoeg vaccins. Wat doe je dan? Dan ga je met je matje een dag tevoren liggen alsof het Koningsdag is om er zeker van te zijn dat je je vaccin niet misloopt.’

Gaat er ook nog iets goed?

‘Ja, er is gelukkig ook nog wat goed nieuws: het Braziliaanse biomedische instituut Butantan heeft een eigen vaccin ontwikkeld, Butanvac, en dat gaat nu testfase III in. Mogelijk kunnen er vanaf juli vaccins worden geleverd. Dat duurt natuurlijk nog maanden, maar biedt wel de hoop dat straks een betaalbaar Braziliaans vaccin op grote schaal kan worden uitgerold. De experts zijn intussen blij dat er eindelijk lockdowns zijn. Zolang je het virus ruimte geeft om zich te verspreiden, zal het ook muteren, zeggen ze, en loop je achter de feiten aan.’

Hoe staat het met de beruchte Braziliaanse variant?

‘Die P1-covid-variant is nu de variant die het hele land teistert. Een wetenschapper uit Manaus, de stad waar de variant is ontdekt, vertelde me dat ze die in samples uit november nog niet hadden kunnen vinden. In december vormde de variant al 30 procent, in januari 70 procent, en nu vrijwel 100 procent van de gevallen. In Manaus zelf neemt de golf af, maar P1 breidt nu uit naar de rest van Brazilië. Over het hele land wachten al meer dan zesduizend mensen op een bed en de wachtlijsten lopen alleen maar op. En wie op die wachtlijst staat gaat dood.’

Wat kun je zeggen over de stemming op straat?

‘Ik was vandaag op Vila Formosa, de grootste begraafplaats van Latijns Amerika, zegt men hier. De doodgravers lopen er rond met lijsten met namen en tijdstippen, en elk kwartier gaat er iemand de grond in. Ik sprak een man wiens moeder van 70 net was overleden. Zij had aanvankelijk niet naar het ziekenhuis gedurfd, werd uiteindelijk toch opgenomen, moest vervolgens heel lang wachten op een IC-bed, en ging toen ze dat eindelijk kreeg een dag later dood. Die man zei, boos en verdrietig tegelijk: het is nalatigheid van de overheid, een zorgsysteem dat het niet aankan, mijn moeder die aarzelde: een optelsom waartegen je machteloos staat. Het is dus niet zo dat mensen roepen: ‘Bolsonaro moordenaar’, het is meer een enorme verslagenheid.’

Meer over