Bij de gratie van McCains duim blijft Obamacare bestaan

De Republikeinse Partij heeft donderdagnacht in de Senaat een grote nederlaag geleden: ondanks zeven jaar touwtrekken slaagden zij er niet in Obama's zorgstelsel te ontmantelen. De doorslag gaf veteraan McCain, die al vaker botste met Trump.

McCain tijdens een persconferentie waarin hij zijn keuze verantwoordt. Beeld afp
McCain tijdens een persconferentie waarin hij zijn keuze verantwoordt.Beeld afp

Met een duim omlaag heeft de Republikeinse senator John McCain donderdagnacht een voorlopig einde gemaakt aan de pogingen van zijn partij om Obamacare te ontmantelen. Voor een haalbaar alternatief zijn nu waarschijnlijk de Democraten nodig.

Het gebaar van de Vietnamveteraan vormde de ontknoping van een dramatische week, waarin de Republikeinen drie voorstellen deden om de belangrijkste nalatenschap van de vorige president de nek om te draaien. Maar de verdeeldheid in de partij bleek te groot om haar meerderheid te kunnen uitbuiten.

Gezichtsverlies

Daarmee lijden de Republikeinen en president Trump groot gezichtsverlies. Zeven jaar lang heeft de partij zich verzet tegen het zorgstelsel van Obama; de belofte het te schrappen was de golf waarop radicale conservatieven naar verkiezingsoverwinningen surften. Ook voor Trump was de 'verwerping en vervanging' van Obamacare een belangrijke campagnekreet.

In het Huis van Afgevaardigden wist de Republikeinse partijleider Paul Ryan na veel duwen en trekken de verschillen in de partij nog te overbruggen, en een voorstel voor vervanging van Obamacare met een nipte meerderheid over de eindstreep te brengen. Maar toen moest het nog door de Senaat.

Daar bleek de kloof te groot. Conservatieven vreesden te veel overheidsbemoeienis, gematigden vreesden het (zieke, onverzekerde) lot van hun kiezers. Een tweede plan, waarbij Obamacare alleen werd ontmanteld - zonder dat er iets voor in de plaats kwam - stuitte op bezwaren van vooral gematigden. Daarop werd donderdag tijdens de lunch een derde voorstel bedacht, de 'magere verwerping', waarbij slechts een beperkt aantal elementen van Obamacare zou worden geschrapt.

Aanvankelijk waren er nog twee dissidenten over, Susan Collins (senator voor Maine) en Lisa Murkowski (Alaska), die op sociaal vlak vaker een onafhankelijke koers varen. Zij weerstonden grote druk van Trump, die zelfs dreigde hun staten financieel af te knijpen. Maar hun verzet leek niet uit te maken: met 50 Republikeinse voorstanders (de partij heeft in totaal 52 senatoren) zou de 'skinny repeal' het net halen. Vicepresident Mike Pence stond donderdagavond al klaar in de Senaat om de doorslag te geven.

Dat was buiten John McCain gerekend. Die had dinsdag al een gloedvol betoog gehouden, waarin hij opriep tot meer redelijkheid. Dit wetgevingsproces was de Senaat onwaardig, zei hij. Veel geheimzinnigheid, geen overleg, geen debat, geen betrokken experts: zo maak je geen wetten, vond hij. Toch stemde hij nog voor voortzetting van het debat. Donderdag herhaalde hij wel zijn zorgen op een persconferentie.

McCain stemde tegen een afgeslankte vorm van Obamacare. Beeld afp
McCain stemde tegen een afgeslankte vorm van Obamacare.Beeld afp

Implosie

De Republikeinse leider van de Senaat, Mitch McConnell, liet uiteindelijk de stemming beginnen, mogelijk in de veronderstelling dat zijn voorstel het nipt zou halen. Het is ongebruikelijk dat er gestemd wordt zonder dat de meerderheidsleider zich verzekerd weet van een overwinning.

En toen kwam dus de duim van McCain. Hij is altijd een verwoed tegenstander van Obamacare geweest, maar zei de Republikeinse oplossing erger te vinden dan het probleem.

Wat nu? Trump twitterde na het verlies dat hij Obamacare graag ziet 'imploderen', waarbij hij de reëel bestaande problemen (stijgende premies, zich terugtrekkende verzekeringsmaatschappijen) wil verergeren. Trump kan de subsidies aan verzekeringsmaatschappijen beperken of de handhaving van de verzekeringsplicht opschorten. Met zijn verelendungsstrategie wil Trump de Democraten tot een deal dwingen.

51 senatoren stemden uiteindelijk tegen het intrekken van Obamacare: alle 48 Democraten en 3 Republikeinen, onder wie John McCain.

De vraag is of de Republikeinen de Democraten de schuld kunnen blijven geven van de problemen, nu zij zelf aan de macht zijn. Een andere optie is om met een schone lei te beginnen, en in overleg met de Democraten naar een oplossing te zoeken die wel een politieke meerderheid krijgt.

McConnell zette daartoe de deur open donderdagnacht, nadat hij zijn tranen had weggeslikt. 'We zijn nu benieuwd naar jullie ideeën.' Zijn Democratische collega Chuck Schumer deed ook een toenaderingspoging. Hij zei dat Obamacare inderdaad verbeterd moet worden. Zo kan de Nacht van McCain nog ergens toe leiden.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Lees hier alles over de hervorming van het Amerikaanse zorgstelsel

Eén stem kwamen de Republikeinen in de Senaat tekort om Obamacare te schrappen. Een meerderheid van 52 senatoren mocht de Grand Old Party niet baten, want drie senatoren stemden tegen de partijlijn in. Wie zijn zij?

Amerika wordt steeds progressiever. De Republikeinen hebben een vernietigende nederlaag geleden met Obamacare. Maar de Democraten kunnen hiervan alleen profiteren als ze het voorbeeld van Justin Trudeau volgen, analyseert Charles Groenhuijsen.

Meer over