Bij de Etrusken komen beeld en verf samen

En maar ruziën, die Renaissancekunstenaars, over wat de belangrijkste discipline was: de beeldhouwkunst of de schilderkunst. Leonardo da Vinci vond de schilderkunst belangrijker, want daarin worden alle dingen weergegeven, in hun context en met kleur....

Wieteke van Zeil

Want hun voorbeelden, de oude Grieken en Romeinen, deden het gewoon sámen. Ze beschilderden beelden. Al hun beelden, en de lijsten en de gebouwen waarin die beelden stonden. Dat ze dat in de Renaissance nog niet wisten, komt omdat er toen nog niet genoeg beelden waren opgegraven met verfresten. En dat wij het normaal vinden dat beeldhouwkunst kleurloos is, komt weer door de Renaissance-kunstenaars, die de oudheid verkeerd wedergeboren lieten worden.

Het Allard Pierson Museum in Amsterdam laat nu een aantal van die Griekse en Etruskische beelden in kleur zien. Het zijn replica's, met beschilderingen die na intensief onderzoek gereconstrueerd konden worden.

Dus heeft de bekende Augustus van Prima Porta (het origineel uit 14 na Chr. staat in de Vaticaanse Musea) bruine wimpertjes en een gedrapeerde knalrode doek. En draagt de strijdbare Paris uit de Aphaia-tempel in Aegina (het origineel staat nu in de Glyptotheek van München) een ruitjespak, als een hofnar. De beelden zien er vreemd en kitscherig uit, maar de makers vragen de bezoekers om ze onbevooroordeeld te bekijken. Want zoals ze er nu uitzien, zo ongeveer moet heel Athene en Etrurië er vroeger uit hebben gezien: vrolijk en kleurrijk.

Kennis van de meerkleurigheid van de beelden is niet nieuw: al aan het begin van de 19de eeuw werden beelden met verfresten opgegraven. Maar onderzoekers dachten dat het slechts om kleine delen met weinig kleuren ging, of bleven geheel in ontkenning. Sinds 1982 leidde Vinzenz Brinkmann, hoogleraar Archeologie in München, een grootschalig onderzoek waarbij beelden met natuurwetenschappelijke methoden werden onderzocht. Zo maakte gebundeld strijklicht schetslijnen zichtbaar en verweringsreliëf, dat ontstaat doordat de steen om de verf heen verweerd is, en werden verfmonsters met een stereomicroscoop op samenstelling geanalyseerd.

Maar onderzoek met UV-licht bracht de belangrijkste vondsten aan het licht: zogenoemde 'kleurschaduwen'. Door de UV-stralen worden kleurvlakken geïntensiveerd. De intensiteit is per vlak verschillend, waardoor hele schilderingen en patronen, gemaakt op platte steen, zichtbaar werden.

Kleur! is een bewerking van het resultaat van Brinkmanns onderzoek, de tentoonstelling Bonte Götter. In Amsterdam is er een extra draai aan gegeven: professor Herman Brijder, die als directeur van het Allard Pierson Museum met deze tentoonstelling afscheid neemt, vulde de gereconstrueerde beelden aan met originele polychrome werken hoofdzakelijk uit de eigen collectie.

Wieteke van Zeil

Meer over