Nieuws

Big Brother in Albanië: database tjokvol privégegevens ligt bij de regeringspartij

Albanië verkeert in de ban van een Big Brother-achtig privacyschandaal waarbij de privégegevens en politieke voorkeuren van honderdduizenden kiezers zijn verzameld in een database die enkel toegankelijk is voor de regeringspartij.

De Albanese premier Edi Rama, partijleider van de SP, houdt dinsdag in de regen een verkiezingsspeech in Elbasan.  Beeld Florion Goga / Reuters
De Albanese premier Edi Rama, partijleider van de SP, houdt dinsdag in de regen een verkiezingsspeech in Elbasan.Beeld Florion Goga / Reuters

Het gegevensbestand zou vooral gegroeid zijn toen Albanezen tijdens de coronalockdown verplicht waren onlineformulieren in te vullen om bijvoorbeeld naar de supermarkt te gaan.

De zaak heeft een schokgolf veroorzaakt in politiek Albanië, omdat er zondag verkiezingen staan gepland waarbij premier Edi Rama en zijn Socialistische Partij (SP) grote kans maken op herverkiezing. Extra saillant is dat ten minste negenduizend partijleden van de SP als een soort spionnen blijken te zijn aangesteld om de database continu aan te vullen met extra informatie.

Het betreft onder meer informatie over het arbeidsverleden van de kiezers, hun geloofsovertuigingen, belastingaangiften, telefoonnummers, e-mailadressen, burgerservicenummers, seksuele voorkeur en medische gegevens, maar ook opmerkingen als: ‘deze kiezer heeft recentelijk gevraagd of er een baan beschikbaar is voor zijn vrouw’ en: ‘(...) is een familielid van (...) maar ze hebben ruzie met elkaar.’

Negenduizend spionnen

De meest controversiële kolom van de database gaat echter over de vermoedelijke politieke voorkeur van de kiezer. ‘Door zijn Facebookprofiel te onderzoeken, kunnen we concluderen dat hij voor de SP stemt’, staat er bijvoorbeeld bij een van de kiezers. En bij een andere kiezer: ‘Deze heeft ooit op de PDIU gestemd; zou gemonitord moeten worden.’

Alleen al in de regio Tirana zou het gaan om 910 duizend kiezers (Albanië heeft ongeveer 2,8 miljoen inwoners) die tezamen in de gaten worden gehouden door zo’n negenduizend patronazhist, zoals de partijleden worden genoemd die als taak hebben de database aan te vullen. Al die patronazhists – van aan de SP gelieerde politieagenten en leerkrachten tot postbodes en gemeentemedewerkers – hebben een persoonlijke lijst van honderd namen. Daarop staan veelal buurtgenoten die ze in de gaten moeten houden. Die buurtgenoten zelf wisten tot voor kort van niets.

Ook de gegevens van ongeveer zeshonderd medewerkers van buitenlandse ambassades in Tirana, waaronder personeel van de Nederlandse ambassade, staan in de database, zo schrijft nieuwswebsite Lapsi.al. Lapsi was vorige week ook het eerste medium dat screenshots publiceerde van de database.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken erkent dat er persoonlijke informatie van medewerkers van de ambassade op de lijst voorkomt en noemt het bestaan van de database ‘zorgelijk’. ‘Medewerkers van de ambassade hebben aangifte gedaan of gaan dit nog doen’, aldus een woordvoerder. Ook zegt Nederland, net als andere EU-Lidstaten en de EU-delegatie, de zaak nauw te volgen.

Politie onderneemt geen actie

Wat de zaak extra gevoelig maakt is dat de communistische dictatuur, die tot 1992 aan de macht was in Albanië, een soortgelijk patronagesysteem gebruikte waarbij in totaal 14 duizend spionnen de bevolking in de gaten hielden. De verkiezingen van zondag zijn de tiende sinds het afschaffen van die dictatuur en zouden, vanwege dat symbolische getal, juist in het teken van de toekomst moeten staan, in plaats het verleden. Albanië is sinds 2014 kandidaatlid van de Europese Unie en een van de belangrijkste, nog te nemen hobbels voor toetreding is het terugdringen van de vaak verstikkende corruptie in het land.

Wat daarbij niet helpt, is dat sinds het nieuws vorige week naar buiten kwam, wel de hoofdredacteur en de uitgever van nieuwswebsite Lapsi.al zijn aangehouden door agenten van de anticorruptiedienst – hen werd gevraagd hun bronnen te openbaren – maar er vooralsnog niemand is ondervraagd van de Socialistische Partij.

Schuld van de oppositie

Drie jaar geleden lag de SP ook al onder vuur voor het verzamelen van persoonsgegevens. Toen zouden leraren zijn opgeroepen hun leerlingen te vragen de identiteitsbewijzen van papa en mama mee te nemen naar de volgende les. De SP zei toen dat het verzamelen van die data niets te maken met politieke motieven, maar slechts een poging was de communicatie met ouders van schoolgaande kinderen te vergemakkelijken.

Ook ditmaal ontkent de SP vrijwel alles. Premier Rama zei dat er binnen zijn partij weliswaar een ‘patronazhist-systeem’ bestaat waarbij partijleden in contact staan met kiezers, maar de nu uitgelekte database is daar volgens hem geen onderdeel van. Sterker nog: de database is waarschijnlijk opgetuigd door de vorige regering, die nog onder leiding stond van de oppositie.

Dinsdag voegde Rama daar tijdens een verkiezingsbijeenkomst aan toe dat het opkloppen van deze kwestie waarschijnlijk een poging is van de huidige president om samen met de oppositie het land te ontregelen, zodat zij na zondag, wanneer er verkiezingen zijn, de macht over kunnen nemen. President Ilir Meta noemde Rama's regering op zijn beurt ‘een lelijke kopie’ van de communistische dictatuur en beloofde af te treden als Rama herkozen wordt.

Meer over