ANALYSEReacties op Bidens aanvaardingsspeech

Bidens oproep tot verzoening stuit op fel verzet van Republikeinen

Joe en Jill Biden staan woensdag bij aankomst op het Witte Huis voor een dichte deur. Beeld Evan Vucci / AP
Joe en Jill Biden staan woensdag bij aankomst op het Witte Huis voor een dichte deur.Beeld Evan Vucci / AP

Eenheid is leuk, maar het moet wel van één kant ­komen. Dat is zo’n beetje de reactie van Republikeinse politici en rechtse media op de aanvaardingstoespraak van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden.

Liefst acht keer liet de nieuwe Amerikaanse president Joe ­Biden woensdag het woord ‘eenheid’ vallen. De Republikeinse retoriek was ouderwets, de oude stellingen werden betrokken: vooralsnog wordt de handreiking afgeslagen.

Het feit dat Biden voortvarend van start is gegaan met het schrappen of terugdraaien van allerlei maatregelen die Trump de afgelopen vier jaar heeft genomen, is meteen in de ogen van veel Republikeinse politici en commentatoren het eerste struikelblok.

‘President Biden gebruikt de woorden van het centrum, met zijn praatjes over eenheid. Maar hij regeert uiterst links’, zei de Republikeinse senator Marco Rubio, een man die tot voor Trump als een gematigde conservatief werd gezien. Hij noemde specifiek de door Biden geschrapte Keystone-oliepijpleiding en een afgekondigd moratorium op deportaties van illegalen. ‘Hij gaat gewoon het verlanglijst van uiterst links af. We kunnen hier niet gaan doen alsof dit wittebroodsweken zijn en deze dingen laten gebeuren.’

Uiterst links zijn deze beslissingen zeker niet: volgens een laatste peiling van Pew Research, uit 2017, is een kleine meerderheid van de bevolking tegen de pijpleiding. Een recentere peiling wijst uit dat tweederde van de Amerikanen een pad wil naar het staatsburgerschap voor (sommige) illegale immigranten – de reden waarom Biden een moratorium wil. Beide maatregelen waren beloften uit zijn verkiezingsprogramma.

Vol in de contramine

Ook de Republikeinse fractieleider in de Senaat, Mitch McConnell, die tijdens de inauguratiedag nog vriendelijk grappend de president en vice-president feliciteerde, en hun de vlag overhandigde die op het Capitool had gewapperd, als symbool van vasthoudendheid en eenheid, ging eenmaal terug in de Senaat vol in de contramine.

Hij weigerde zelfs zoiets simpels als de regels voor de komende vier jaar af te spreken – zoals hoe er gestemd wordt in Senaatscommissies, en wie daarvan de voorzitters zullen worden. Normaal gesproken geeft de meerderheid de doorslag, maar doordat de zetels precies 50-50 verdeeld zijn tussen de Republikeinen en de Democraten, moeten ze het echt samen eens worden over de regels. McConnell stelt daar een volkomen ongerelateerde voorwaarde aan: dat de Democraten beloven niet te tornen aan de zogeheten filibuster, die een drievijfde-meerderheid vereist voor wetsvoorstellen (en dus de Republikeinen veel macht geeft).

Maar daarbij legde ook hij de bal bij de Democraten. ‘Als het gepraat over eenheid enige betekenis heeft (…), dan snap ik niet waarom ze die regel niet simpelweg bevestigen’, zei McConnell.

Het gevolg: stilstand. Door de blokkade van McConnell, de zelfbenoemde ‘man met de zeis’ die tijdens het presidentschap van Trump als leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat alle wetsvoorstellen uit het (Democratische) Huis van Afgevaardigden onschadelijk maakte door ze gewoon niet op de agenda te zetten, hielden de Senaatscommissies de afgelopen dagen hun Republikeinse voorzitter. Zonder regels kan er ook niets gebeuren.

Hakken in het zand

De hakken-in-het-zandreflex was ook terug te zien op Fox News, een belangrijke steunpilaar van Trumps regime, met name door de goed bekeken praatprogramma’s in de ochtend en avond (de zender ontsloeg deze week twee medewerkers die in de verkiezingsnacht al vroeg Bidens overwinning in Arizona hadden uitgeroepen). Daar wijdde Sean Hannity zijn show woensdag en donderdag aan de laptop van Hunter Biden, en was Tucker Carlson verontwaardigd over het feit dat Biden in zijn toespraak woensdag uithaalde naar racisten en rechts-extremisten. ‘We brengen Amerika bij elkaar, zei Joe Biden vandaag – maar niet iedereen is inbegrepen’, zei Carlson.

Dat klopt: Biden had racisten en witte extremisten in zijn toespraak expliciet uitgesloten. ‘De opkomst van politiek extremisme, witte suprematie en binnenlands terrorisme is iets dat we moeten bestrijden en zullen verslaan. Dat vereist het meest vluchtige van alle dingen in een democratie: eenheid.’

Maar dat greep Carlson, met sommige Republikeinen, juist aan om verdeeldheid aan te wakkeren. ‘Nu voeren ze oorlog tegen witte extremisten. Kan iemand me vertellen wie dat zijn? Onschuldige mensen kunnen in deze oorlog worden geraakt. Dat gebeurt meestal.’

Een dag later werd duidelijk wie hij bedoelde, toen hij de Republikeinse senator Rand Paul uitnodigde in zijn show. ‘Als je goed naar zijn toespraak luistert, dan hoor je dat die heel suggestief was’, zei Paul. ‘Hij noemde ons witte suprematiedenkers, hij noemde ons racisten, hij schold ons voor van alles en nog wat uit.’

Vermoorde onschuld

Dat had Biden dus juist niet gedaan: zonder namen of affiliaties te noemen had hij slechts de dreiging van racisten en extremisten benoemd, twee weken nadat sommigen van hen, met Confederatie-vlaggen en Auschwitz-truien, de voorhoede hadden gevormd van de kolkende massa die het Capitool had overweldigd. Dat Paul (die een anti-lynchwet tegenhield en een enkeltje Somalië wilde kopen voor de afgevaardigde Ilhan Omar) de schoen aantrok die hem kennelijk paste is één ding, maar dat hij de beschuldiging uitbreidde tot ‘ons’ geeft aan wat de tactiek is: ik maak ons allemáál tot boeman, en kunnen dan de vermoorde onschuld spelen.

Dat deed hij zelf dus, met Carlson – niet Biden.

Eerstvolgende test: het impeachmentproces tegen ex-president Trump. Maandag stuurt Nancy Pelosi, de leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, de aanklacht naar de Senaat, ook al had McConnell meer uitstel gevraagd.

Biden hoopt dat uiteindelijk zijn daden (financiële steun voor alle Amerikanen die het moeilijk hebben, betere zorgverzekering, kinderbijslag, voedselbonnen, groene werkgelegenheid) voor genoeg Amerikanen positief uitpakt zodat ze zelf ondervinden dat hij het goed met hen voor heeft. ‘Luister naar me’, zei hij woensdag tegen hen. ‘Ik beloof dat ik net zo hard zal vechten voor degenen die niet op me hebben gestemd als degenen die wel op me hebben gestemd.’ De vraag is of die daden, als ze komen, de verdelende woorden zullen overstemmen.

Lees ook:

Joe Biden en Kamala Harris werden beëdigd. Lees hier terug hoe de dag van de inauguratie verliep in ons liveblog.

Meer vrouwen, meer migranten en meer mensen van kleur. Dit is het team van Biden, dat de rust in de VS moet terugbrengen.

Biden heeft geen vrijbrief voor progressief beleid, maar kan toch veel waarmaken – als hij slim opereert.

Nog niet iedereen in Washington is klaar voor het nieuwe geluid, ziet correspondent Michael Persson als hij pizzeria Comet Ping Pong in Washington bezoekt.

Joe Biden (78) wordt de oudste president van de VS ooit, hoe kan hij nog zo’n zware baan aan?

Meer over