AnalysePresidentschap Biden

Biden moet balanceren tussen verzoenen en vernieuwen

Nog nooit won een president met zo veel stemmen. Op dit moment staat Biden op ruim 75 miljoen, en volgens de schattingen (Californië is altijd laat) zou dat wel eens kunnen oplopen tot 80 miljoen. Beeld AFP
Nog nooit won een president met zo veel stemmen. Op dit moment staat Biden op ruim 75 miljoen, en volgens de schattingen (Californië is altijd laat) zou dat wel eens kunnen oplopen tot 80 miljoen.Beeld AFP

Verzoening met de Republikeinen is een van de eerste dingen die Joe Biden lijkt te willen doen. Maar de vraag is wat er dan overblijft van de linkse Democratische agenda. 

Opnieuw hebben de Verenigde Staten zichzelf historische verkiezingen bezorgd. Met de overwinning van de Democratische kandidaat Joe Biden – die van links tot rechts door Amerikaanse media tot winnaar is uitgeroepen, op basis van de getelde en nog verwachte stemmen – hebben de Amerikanen opnieuw voor de belofte van verandering gekozen, zoals ze dat vier jaar geleden deden met Trump en twaalf jaar geleden met Obama. Actie is reactie: het is een natuurwet geworden in de gepolariseerde Amerikaanse politiek.

Maar niet alleen de koerswijziging is (weer) historisch. Er werden verschillende records gebroken, waarmee de kiezers aan beide kanten van het politieke spectrum hebben laten zien dat het geloof in de Amerikaanse democratie nog springlevend is.

Ten eerste: nog nooit won een president met zo veel stemmen. Op dit moment staat Biden op ruim 75 miljoen, en volgens de schattingen (Californië is altijd laat) zou dat wel eens kunnen oplopen tot 80 miljoen. Daarmee brak hij het record van Obama uit 2008, die toen 69 miljoen stemmen kreeg. Dat is deels natuurlijk te danken aan de groeiende bevolking, maar vooral aan de enorme opkomst, voor Amerikaanse begrippen: waarschijnlijk zo’n 67 procent. Dat is sinds begin twintigste eeuw niet meer voorgekomen.

Ten tweede: ook verliezer Trump brak een record. Hij haalde tot dusver 71 miljoen stemmen, acht miljoen meer dan in 2016, en dus ook meer dan Obama. Het is een aantal dat kwantitatief benadrukt dat het trumpisme ook na Trump een stroming is om rekening mee te houden.

De enorme opkomst aan beide kanten laat zien dat de verdeeldheid in het land er niet kleiner op is geworden. Nu is de vraag: heeft Biden daarvoor de oplossing?

Bruggenbouwer

Biden, die zijn hele politieke leven al een man van bruggen en compromissen is geweest, ziet hierin zijn grootste opdracht. In zijn overwinningstoespraak zaterdag stak hij een overduidelijke hand uit naar de Republikeinen, niet als overwinnaar, maar als iemand die uit ervaring weet wat verliezen is. ‘Voor iedereen die voor president Trump heeft gestemd: ik begrijp dat jullie vanavond teleurgesteld zijn’, zei hij. ‘Ik heb zelf ook een paar verkiezingen verloren. Maar laten we elkaar nu een kans geven. Het is tijd om te stoppen met de harde retoriek. Om de oververhitting tegen te gaan. Om elkaar weer te zien. Om weer naar elkaar te luisteren. Als we vooruit willen komen, moeten we ophouden onze tegenstanders als onze vijanden te behandelen. We zijn elkaars vijanden niet. We zijn Amerikanen.’

Dat is meer dan retoriek, maar een feitelijke constatering: wie als buitenstaander door de Verenigde Staten reist, ziet veel kwesties waarover de aanhangers van beide partijen het eens zijn. Een van de oorzaken van de polarisatie is dat niet deze gezamenlijke problemen, maar de verschillende opvattingen door politici (en de gepolitiseerde media) worden benadrukt en aangewakkerd. Als dat ook nog met leugens gepaard gaat – en dit doen Republikeinen meer dan Democraten, de polarisatie is asymmetrisch – is het lastig nog een gemeenschappelijke basis te vinden.

Vandaar Bidens sleutelpassage, waarin hij de Republikeinen niet alleen uitnodigde samen te werken, maar hen daar ook deels verantwoordelijk voor stelde. ‘De weigering van Democraten en Republikeinen om samen te werken is niet het gevolg van een of andere mysterieuze kracht waarover we niets te zeggen hebben. Het is een besluit. Het is een keuze die we maken. En als we kunnen besluiten om niet samen te werken, kunnen we ook besluiten om dat wel te doen.’

Obstructie

Nu is de vraag of de Republikeinen die handschoen gaan opnemen. Het verleden belooft niet veel goeds. Obstructie, een expliciet doel van de Republikeinen na de overwinning van Obama - ‘Laten we Obama een president voor één termijn maken’, zei de leider van de Republikeinen in de Senaat Mitch McConnell in 2010 - is zo’n onderdeel van de conservatieve raison d’être geworden dat de Republikeinen de afgelopen vier jaar zelfs onder een Republikeinse president nauwelijks tot wetgeving in staat bleken. En de politieke calculatie uit de Obama-jaren zal niet zijn veranderd: hoe minder Biden presteert, hoe harder de Republikeinen over twee jaar en over vier jaar kunnen roepen dat er wat moet veranderen in Washington.

Vicepresident Kamala Harris, de toekomstige president Joe Biden en zijn vrouw Jill Biden nadat hij tot winnaar van de verkiezing is uitgeroepen. Beeld EPA
Vicepresident Kamala Harris, de toekomstige president Joe Biden en zijn vrouw Jill Biden nadat hij tot winnaar van de verkiezing is uitgeroepen.Beeld EPA

Een en ander hangt daarbij sterk af van de Senaat: in januari worden in Georgia de laatste twee zetels toegewezen, waarmee de Democraten (inclusief de onafhankelijke senatoren) precies op vijftig zouden kunnen uitkomen. Dankzij de doorslaggevende stem van vicepresident Kamala Harris zou Biden daarmee in theorie veel wetgeving door het Congres kunnen loodsen. De kans dat dat lukt is niet zo heel groot, omdat de gematigde kiezers in Georgia hun stem waarschijnlijk over de twee kandidaten zullen verdelen. Daarmee zouden de Republikeinen de meerderheid in de Senaat behouden, en dus ouderwets kunnen doen wat ze al jaren doen: tegenhouden.

Op de vuilnishoop

Mocht Biden de Republikeinen kunnen overhalen tot samenwerking, dan zal dat met een zeer gematigde agenda zijn. Dat betekent dat de vrij progressieve agenda waarmee Biden de verkiezingsrace inging op de vuilnishoop kan. Geen klimaatbeleid, geen nieuw ziekenfonds, geen grote belastingherziening. Voor Biden, altijd al een man van het politieke midden, is dat misschien wel een opluchting: hij houdt niet van grote stappen. Dat betekent echter dat de interne kloof bij de Democraten zal groeien, omdat de linkervleugel, de Bernie Sanders-stemmers, zich gebruikt zullen voelen. Alexandria Ocasio-Cortez, de New Yorkse volksvertegenwoordiger die die vleugel een stem geeft, zei zaterdag in een interview met The New York Times dat al veel zal afhangen van de mensen die Biden in zijn kabinet benoemt, en of de progressieven bij de aanstaande transitieperiode worden betrokken.

Zelfs als Biden slaagt in zijn verzoeningspogingen is de vraag wat Amerika daarvoor terugkrijgt. De problemen in het land (dure gezondheidzorg, slecht betaalde banen, slecht onderwijs, veel verslaving, de rol van geld in de politiek, groeiende ongelijkheid, en zelfs een dalende levensverwachting), zijn de afgelopen decennia zowel onder Republikeinse als Democratische presidenten gegroeid. Als samenwerking betekent dat die status quo wordt behouden, levert die miljoenen kiezers aan beide kanten van het politieke spectrum niet genoeg op. Dan is er weer behoefte aan historische verandering, over vier jaar. 

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel werd ten onrechte de indruk gewekt dat de Republikeinen obstructie probeerden te plegen na de presidentsverkiezing van Obama in 2008. De betreffende alinea is herschreven.

Lees ook:

Trump weigerde Amerika bij elkaar te houden. Daarvoor is hij nu gestraft
Het is maar de vraag of de VS verdeelder zijn dan ooit, meent Arnon Grunberg. Verdeeldheid was er altijd al. Een president is een soort herder die zijn schaapjes bij elkaar moet houden, maar Trump weigerde die rol. Daarvoor is hij nu gestraft. 

Weg met de Muur, terug naar het Klimaatakkoord: dit is Biden van plan
Zodra Joe Biden in januari zijn intrek heeft genomen in het Witte Huis, gaat het roer om. Biden heeft laten weten dat hij allerlei presidentiële decreten van Trump zal terugdraaien met zijn eigen decreten. Voor andere wijzigingen is hij afhankelijk van de Senaat, die mogelijk in handen blijft van de Republikeinen. Welke veranderingen zijn op til?

Trump geeft zich nog niet gewonnen (maar zijn juridische plan van aanpak lijkt zinloos)
Joe Biden mag voor het oog van de wereld de overwinning in de Amerikaanse verkiezingen hebben opgeëist, president Trump geeft de strijd allerminst op. Hij houdt vol dat niet Biden maar hij heeft gewonnen, en spant rechtszaken aan die dat zullen bewijzen.

Meer over