AnalyseIran

Biden mag komen praten over het nucleair akkoord, maar hoeft van Teheran geen concessies te verwachten

Nadat er op sociale media in Iran hard was gelachen om de zwakke punten van de Amerikaanse democratie, slaakte de Iraanse bevolking een zucht van verlichting toen Joe Biden werd uitgeroepen tot winnaar. Zij hopen dat er een eind komt aan de Amerikaanse sancties die de bevolking de laatste jaren heeft murw geslagen.

Een vrouw wandelt langs graffiti op de muur van de voormalige Amerikaanse ambassade in de Iraanse hoofdstad Teheran.Beeld AFP

Die sancties werden in 2018 ingesteld, nadat Donald Trump het nucleair akkoord eenzijdig doormidden had gescheurd. Het was volgens hem ‘de slechtste deal ooit’, en als hij de duimschroeven bij Teheran zou aandraaien, zo liet hij weten, zou Iran nog veel meer concessies gaan doen.

Die concessies zijn nooit gekomen, en zoals vaker het geval, betaalt de bevolking de prijs: werkelijk alles (wonen, levensmiddelen, benzine) is schreeuwend duur geworden, de munt is bijna niets meer waard, en miljoenen mensen kunnen de eindjes nauwelijks aan elkaar knopen. Zij snakken naar het herstel van normale economische relaties, en hopen dat Biden die kan leveren.

Die hoop is niet geheel ijdel: Biden heeft inderdaad aangegeven dat hij met Teheran aan de onderhandelingstafel wil gaan zitten, en hoopt de nucleaire deal nieuw leven in te blazen. Maar gemakkelijk zal dat niet zijn.

Alternatieven

Allereerst zit het Iraanse leiderschap zelf er niet op te wachten dat de Verenigde Staten hen in de armen sluiten. Sinds de parlementaire verkiezingen begin dit jaar wordt het parlement bevolkt door hardliners die niet van zins zijn om enige concessie te doen. Er gloren voor Iran bovendien alternatieven aan de horizon: minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Sharif verstevigt op dit moment de banden met Rusland en hij is bezig een 25-jarige strategische overeenkomst met China af te ronden. Biden mag eerst zelf laten zien dat hij ons tegemoet komt, stelt Teheran.  

Ondertussen bestaat de kans dat Biden als president te maken heeft met een Republikeinse meerderheid in de Senaat, die niet zomaar zal meewerken aan samenwerking met Teheran en juist grote concessies zal eisen. Hierbij spelen de veiligheidszorgen van Amerikaanse partners als Israël en de soennitische Arabische staten een belangrijke rol.

De inzet van de VS is dus niet om de snippers van het oude akkoord weer uit een lade op te diepen, en aan elkaar te plakken: er moet onderhandeld worden over nieuwe voorwaarden, bijvoorbeeld over ‘de destabiliserende activiteiten van Iran’ in de regio, zoals de steun voor sjiitische milities als Hezbollah in Libanon, zoals Biden zelf dit voorjaar al aangaf in een artikel in het tijdschrift Foreign Affairs.

En opnieuw over die voorwaarden onderhandelen, is voor Teheran onbespreekbaar. ‘Als we dat hadden gewild’, zei de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken vorige week, ‘hadden we dat jaren geleden al onder Trump kunnen doen.’

Lees ook

De puinhopen van vier jaar Trump: zo gaat Biden de relatie met China oplappen
De Amerikaanse president Donald Trump laat na vier jaar aanvallen op China de relatie met Beijing in een puinhoop achter. Een lastige erfenis voor Joe Biden. Hoe schept de nieuwe president orde in de chaos van Trumps Chinabeleid?

De ‘beste vriend van Israël’ is uit het Witte Huis, maar ook van Biden hoeven Palestijnen niet veel te verwachten
De premier van Israël stond niet te juichen bij de verkiezingsuitslag. Pas twaalf uur nadat de grote Amerikaanse netwerken hadden verklaard dat Joe Biden de nieuwe president van de Verenigde Staten zou worden, liet Benjamin Netanyahu via Twitter weten dat hij ‘uitkeek naar de samenwerking’. 

Meer over