Bezoek aan Poetin moet Japan vredesverdrag opleveren

Er heerst al zeventig jaar vrede tussen Rusland en Japan, maar officieel hebben de twee landen na de Tweede Wereldoorlog nooit een vredesverdrag gesloten. Japan hoopt dat aan die situatie een einde komt als de Russische president Poetin donderdag het land aandoet.

Bert Lanting
Tijdens het Japanse staatsbezoek speelt Vladimir Poetin met een hond. Beeld afp
Tijdens het Japanse staatsbezoek speelt Vladimir Poetin met een hond.Beeld afp

Ook Rusland wil de betrekkingen volledig normaliseren, maar het grote struikelblok blijven de Koerillen-eilanden die het Rode Leger aan het eind van de oorlog innam.

Premier Shinzo Abe doet al geruime tijd pogingen de banden met Rusland aan te halen als tegenwicht tegen de almaar groeiende macht van China in de regio. De afgelopen jaren heeft de Japanse premier Poetin al vijftien keer ontmoet, maar het staatsbezoek van Poetin moet een keerpunt worden in de relatie tussen de twee landen.

Investeringen

Rusland hoopt dat een vredesverdrag de deur zal openen voor Japanse investeringen in het achtergebleven oostelijke deel van het land. De Japanse regering hoopt dat de Russische honger naar investeringen Moskou toeschietelijker zal maken als het gaat om de kwestie van wat in Japan de 'Noordelijke Gebieden' worden genoemd. Daarmee doelen de Japanners op de Koerilleneilanden Kunashiri, Etoforu, Shikotan en Habomai waarover Japan de soevereiniteit opeist.

In de 19de eeuw erkende Rusland het gezag van Japan over de Koerillen in ruil voor het opgeven van het eiland Sachalin, maar in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog bezette het Rode Leger de eilandengroep op de grens tussen de Zee van Ochotsk en de Stille Oceaan. Japan eist sindsdien de vier meest zuidelijke eilanden terug. In 1956 bood Moskou aan de twee kleinste eilanden terug te geven, maar Japan wees het aanbod af. Wel herstelden de twee landen de diplomatieke betrekkingen en kwam er een einde aan de staat van oorlog.

Nog in 2006 liet Poetin doorschemeren bereid te zijn de twee kleine eilanden op te geven in ruil voor een vredesverdrag en Japanse investeringen, maar de kans dat hij nu territoriale concessies zal doen lijkt heel klein gezien het politieke klimaat in Rusland. Met de annexatie van de Krim heeft Poetin de patriottische sfeer in zijn land flink aangewakkerd. 'Premier Abe en ik genieten allebei in eigen land veel vertrouwen bij de burgers, maar dat betekent in mijn ogen dat ik niet het recht heb dit vertrouwen te beschamen', zei Poetin deze week in een vraaggesprek met de Japanse televisie.

Om zijn rechten op de eilanden te onderstrepen, plaatste Moskou onlangs nog raketten op Kunashiri en Etorofu. Valentina Matvijenko, de nationalistische voorzitster van het Russische hogerhuis, zei dat er niet over de Russische soevereiniteit over de eilanden valt te onderhandelen.

De Japanse president Abe en de Russische president Poetin op een roltrap te Vladivostok Beeld epa
De Japanse president Abe en de Russische president Poetin op een roltrap te VladivostokBeeld epa

Ook Abe heeft weinig bewegingsruimte. Het opgeven van de claim op de twee grote eilanden, Kunashiri en Etorofu, zou een diepe belediging inhouden voor de Japanse trots.

Daarom wil Poetin het dispuut over de Koerillen zo veel mogelijk omzeilen en vooral praten over gezamenlijke projecten op de eilandengroep, die 7.000 kilometer van Moskou verwijderd is. Voorwaarde is wel dat die projecten volledig onder Russische rechtsmacht vallen. De Japanse regering staat er juist op dat economische samenwerking geen inbreuk mag doen aan de Japanse aanspraken op de eilanden.

Rusland wil de gemeenschappelijke projecten ook gebruiken als een koevoet om de eenheid in het westerse kamp te breken bij de sancties die de G7-landen tegen Rusland instelden wegens de annexatie van de Krim. Maar de Japanse minister van Handel Hiroshige Seko liet deze week weten dat Japan 'nooit de solidariteit in de G7 over de kwestie Oekraïne zal ondermijnen'. 'We zullen ervoor zorgen dat geen enkel onderdeel van de samenwerkingsplannen indruist tegen de sancties.' Japanse bedrijven zijn huiverig dat zij problemen zullen krijgen met de VS, als ze zich niet houden aan het sanctieregime.

Of zijn bezoek aan Japan inderdaad een doorbraak oplevert, hangt volgens Poetin voor een groot deel af van de 'flexibiliteit' van de Japanse regering. In een vraaggesprek met Japanse journalisten gaf hij alvast een schot voor de boeg. 'In onze ogen is er geen territoriaal probleem. Het is Japan dat het gevoel heeft dat het een territoriaal dispuut met Rusland heeft.'

Een delegatie van de Japanse regering op staatsbezoek bij de Russische president Poetin. Beeld epa
Een delegatie van de Japanse regering op staatsbezoek bij de Russische president Poetin.Beeld epa
Meer over