Nieuws

Bezoek aan China door VN-chef Mensenrechten oogst scepsis: ‘Gelegenheid om repressie Oeigoeren wit te wassen’

VN-chef Michelle Bachelet is maandag begonnen aan een zesdaagse reis in China. Het is het eerste bezoek van een Hoge Commissaris voor de Mensenrechten aan het Aziatische land sinds 2005. Mensenrechtenorganisaties uiten echter kritiek op de missie.

Leen Vervaeke
Michelle Bachelet tijdens een persconferentie over een onderzoek naar de schending van mensenrechten in de Ethiopische regio Tigray. Beeld AP
Michelle Bachelet tijdens een persconferentie over een onderzoek naar de schending van mensenrechten in de Ethiopische regio Tigray.Beeld AP

Bachelets reis begint en eindigt in Guangzhou, in het zuiden van China. Dinsdag en woensdag bezoekt zij Urumqi en Kashgar, de twee grootste steden van Xinjiang. Volgens een persbericht zal zij hooggeplaatste politici ontmoeten, maatschappelijke organisaties, vertegenwoordigers van het zakenleven en academici. Ook houdt ze een toespraak voor studenten van de Universiteit van Guangzhou.

Bachelet gaat naar Xinjiang om onderzoek te doen naar beschuldigingen aan het adres van de Chinese autoriteiten dat zij de islamitische Oeigoerse minderheid zouden onderdrukken. Volgens experts zijn ruim een miljoen mensen in Xinjiang de afgelopen jaren in heropvoedingskampen opgesloten. Ook zijn er aanwijzingen van structurele dwangarbeid, gedwongen sterilisaties, en kinderen die van hun ouders worden gescheiden. Religieuze bijeenkomsten zijn ingeperkt en moskeeën worden op grote schaal vernietigd.

Volgens Beijing zijn al deze beschuldigingen overdreven en zijn de maatregelen bedoeld om extremisme onder de moslimbevolking te bestrijden.

‘Vriendschappelijk’ bezoek

Mensenrechtenorganisaties zijn sceptisch over het bezoek van de VN-commissaris, dat plaatsvindt onder strikte controle van de Chinese overheid en weinig kansen biedt voor onafhankelijk onderzoek. Een coalitie van 220 ngo’s riep Bachelet op haar China-reis uit te stellen. ‘Ze riskeert een zeldzame kans voor onafhankelijke mensenrechtenobservatie te verspelen en Beijing nog maar eens de gelegenheid te geven om zijn repressie wit te wassen’, aldus de coalitie.

Bachelet onderhandelt al sinds 2018 met de Chinese overheid over ‘ongehinderde en betekenisvolle toegang’ tot Xinjiang, waarbij ‘interviews zonder toezicht’ kunnen plaatsvinden. Beijing houdt vast aan het standpunt dat Bachelet welkom is voor een ‘vriendschappelijk’ bezoek, maar niet voor een onderzoek. Over de voorwaarden waaronder het bezoek uiteindelijk plaatsvindt, is niets bekendgemaakt.

‘Het is weinig aannemelijk dat de Chinese overheid de hoge commissaris zal toelaten om iets te zien wat zij niet willen dat ze ziet, of dat ze mensenrechtenverdedigers, slachtoffers en hun families zonder toezicht of zonder angst voor repercussies met haar zullen laten praten’, aldus Human Rights Watch. ‘We vrezen dat het bezoek gemanipuleerd zal worden door de Chinese overheid om de ernstige misbruiken in Xinjiang wit te wassen.’

In scène zetten

Amnesty International wijst erop dat de Chinese overheid regelmatig zaken in scène zet tijdens een bezoek van buitenlandse diplomaten. Zo moeten gedetineerden ‘correcte’ antwoorden op vragen uit hun hoofd leren, en kunnen zij door de alomtegenwoordige camera’s niet ongestraft van dat script afwijken. ‘Bachelet moet zich bewust zijn van de herhaaldelijke stappen van de Chinese autoriteiten om strikt toezicht uit te oefenen en de toegang te beperken’, aldus Amnesty.

De organisaties vrezen een herhaling van het bezoek van de Wereldgezondheidsorganisatie aan Wuhan in 2020. Het bezoek was bedoeld als onderzoek naar de oorsprong van het coronavirus, maar werd door Beijing aangegrepen voor een propagandashow die China’s onschuld moest aantonen. ‘De Hoge Commissaris moet voorkomen medeplichtig te worden aan de pogingen van de Chinese overheid om mensenrechtenschendingen toe te dekken’, aldus Amnesty.

Bachelet lag al eerder onder vuur van Xinjiang-activisten omwille van het uitblijven van de publicatie van een belangrijk VN-rapport over de mensenrechtensituatie in Xinjiang. Aan het rapport is drie jaar gewerkt en bevat volgens medewerkers sterke bewijzen van gruweldaden. Het ligt al klaar sinds eind vorig jaar, maar om onduidelijke redenen is het nog steeds niet gepubliceerd. Volgens critici lijkt het erop dat de VN-commissaris toegang tot de Chinese overheid boven transparantie stelt.

Meer over