Bezet Amsterdam

Goede, maar reeds licht achterhaalde studie over de Bezetting en de Jodenvervolging in Amsterdam.

Barbara Beuys: Leven met de vijand - Amsterdam onder Duitse bezetting 1940-'45

***

Vertaald door O. Brenninkmeijer en Wilfried Simons.

Cossee; 351 pagina's; euro 24,90.

Barbara Beuys (1943) werkte jarenlang als redacteur bij de Duitse weekbladen Stern en Die Zeit. Zij verwierf daarnaast bekendheid als historica en schrijfster van bekroonde geschiedenisboeken. Haar jongste boek, Leben mit dem Feind, eind april verschenen in Nederlandse vertaling, gaat voor een belangrijk deel over de Jodenvervolging in bezet Amsterdam. De auteur schetst ook de maatschappelijke positie van de Joden die vanaf de 16de eeuw hun toevlucht zochten in Amsterdam. Hier bestond geen gedwongen getto en konden de nieuwkomers vrijelijk hun religie beoefenen. Dat was destijds uitzonderlijk in Europa.

Op indringende wijze beschrijft Beuys vervolgens de bezettingsgeschiedenis van Amsterdam en de ondergang van zijn Joodse gemeenschap. De persoonlijke lotgevallen van tijdgenoten als de sociaal-democratische politicus Salomon ('Monne') Rodrigues, Loe de Jong, Walther Süskind en Anne Frank illustreren het grote verhaal: de stapsgewijze uitsluiting van de Joden en hun deportatie.

Tegelijkertijd bloeide het hoofdstedelijke uitgaansleven als nooit tevoren. Amsterdammers genoten van film, cabaret en muziek. Deze twee uitersten worden door Beuys steeds tegenover elkaar geplaatst. Het nadrukkelijke gebruik van de antithese vormt de structuur van haar verhaal. De onderliggende boodschap is dat de Amsterdamse bevolking overwegend vervuld was van medelijden voor de vervolgde stadsgenoten, maar uiteindelijk toch wegkeek.

In een interview met NRC Handelsblad verklaarde Beuys: 'Het grootste raadsel van de Duitse bezetting in Nederland is dat er relatief veel Joden zijn weggevoerd. Historici zijn er nog steeds niet over uit hoe dat komt.'

Hier wreekt zich dat de auteur geen gebruik meer kon maken van de recent verschenen studies over de Jodenvervolging van Griffioen en Zeller (najaar 2011) en Bart van der Boom (voorjaar 2012). Deze standaardwerken bieden nieuwe informatie en wetenschappelijke inzichten. Voor Beuys zouden beide ongetwijfeld een waardevolle aanvulling zijn geweest. Anderzijds wringt de recente correctie van het tendentieuze beeld van de schuldige omstanders te veel met haar invalshoek. De slotsom luidt dat Beuys weliswaar een prachtig boek schreef, maar dat het wetenschappelijk gezien achterhaald is.

undefined

Meer over