Reportage

Bewoners rondom Eemshaven: ‘Wat is leefbaarheid met een fabriek op 20 meter afstand?’

Boeren zijn bezig met het bedekken van aardappelafval in Oudeschip. Beeld Harry Cock/de Volkskrant
Boeren zijn bezig met het bedekken van aardappelafval in Oudeschip.Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Als het aan de provincie Groningen ligt, lonkt voor de ooit afgeschreven Eemshaven een spectaculaire uitbreiding. Maar het aangrenzende dorp Oudeschip vreest de rekening te betalen. ‘Iets te zeggen hadden we niet.’

Hoe lang zal Lita Siepel nog met haar rottweiler een ochtendwandeling kunnen maken door de weidsheid van de Oostpolder? De uien en pootaardappels zitten net weer in de grond, het ritme van de akkerbouw is hier haast even strak als de lijnen in het landschap.

Ze kwam 22 jaar geleden met haar gezin vanuit de Wieringermeer naar Oudeschip (120 inwoners), het noordelijkste dorp van het Nederlandse vasteland. ‘Vanwege de rust en de ruimte’, zegt ze aan de voet van de oude slaperdijk. ‘Met de windmolens verdwijnt eerst de rust. En met de nieuwe plannen daarna ook de ruimte.’

Amper bekomen is ze van de ‘overval’, een dag eerder. ‘Om half drie viel er een brief in de bus, om half acht mochten we achter de computer luisteren naar bestuurders. Luisteren, want iets te zeggen hadden we niet.’

Postzegeltje hier en daar

‘Dit is een historisch moment’, jubelde gedeputeerde Mirjam Wulfse (VVD, Economische Zaken) van de provincie Groningen tijdens de digitale perspresentatie van ‘het masterplan’. ‘De Eemshaven wordt anderhalf keer zo groot.’ Het industriegebied is de fase van ‘een postzegeltje hier en daar erbij’ ontgroeid, zei wethouder Eltjo Dijkhuis van gemeente Het Hogeland.

Bedrijven staan volgens de bestuurders in de rij voor een kavel in de haven die ooit gedoemd leek te mislukken. Inmiddels moet havenbedrijf Groningen Seaports te vaak ‘nee’ verkopen vanwege gebrek aan ruimte. Uitbreiding zou een grote impuls betekenen voor de werkgelegenheid in de regio.

Er zijn weinig plekken waar de oude en de nieuwe wereld zo langs elkaar schuren als hier op de dijk aan de rand van Nederland met een kudde schapen als laatste grenswachters. Het contrast kan haast niet groter tussen de dijkhuisjes en het silhouet van pompeuze energiecentrales.

De Oostpolder is nu nog de laatste bufferzone tussen de Eemshaven en Oudeschip. Daar zal dit jaar sowieso al verandering in komen, met de aanplant van 21 megawindturbines. Nu krijgt ook de industrie van waterstof tot automotive een warm welkom.

Desillusies

Bijna nergens zal men meer getergd zijn af te rekenen met het verleden dan hier, in de haven die sinds de opening in 1973 vooral een verzamelplaats was van desillusies. De oudste in het dorp geboren en getogen boer, Kees Sikkema (75), maakte die tijd mee. ‘Eén keer per jaar kon de havendirecteur zeggen: nee hoor, weer niks gebeurd dit jaar.’

Inmiddels is de Eemshaven een a-locatie voor alles wat te maken heeft met (groene) stroom en data. Een uitvalsbasis voor de bouw van windmolenparken op zee en een belangrijk knooppunt van internationale kabels. Google bouwde er een fors datacenter. Welke bedrijven nu staan te trappelen, willen de overheden en havenbedrijf Groningen Seaports nog niet bekend maken. Maar zware chemische industrie is niet welkom.

Sikkema haalt er zijn schouders over op. ‘Dit konden we verwachten en dit houden we niet tegen.’ Bovendien: de Eemshaven heeft het Hogeland ook reuring gebracht. ‘Anders waren het hier Franse toestanden geworden’, zegt hij, doelend op een verlaten platteland.

De oude boer vindt de opoffering van de polder vooral een aderlating voor akkerbouwers zoals zijn zoon, die de 30 hectare in de Oostpolder van hem overnam. ‘Waar vind je weer zo’n stuk zulke goede landbouwgrond?’

Opmerkelijk is dat ook de grondeigenaren tot dinsdag formeel nog van niks wisten. Volgens gedeputeerde Wulfse heeft de provincie juridisch het eerste recht van koop afgedwongen, om speculanten de pas af te snijden. Ze heeft vertrouwen in vruchtbare onderhandelingen: de boeren mogen zich vanwege de plannen verheugen met het bezit van ‘warme grond’ – met bijpassende compensatie.

Petities

Die troost heeft niet iedereen. Waar de Eemshaven ooit aan de tekentafel ontsproot om de welvaart naar het uiterste noorden te brengen, vrezen ze daar nu juist de prijs te betalen. ‘Ik zei tegen mijn man: ik ken wel jank’n’, zegt Etty Meijer van Dorpsbelangen Oudeschip. Ze is strijdbaar: op de tuintafel ligt een stapeltje petities. ‘De gedeputeerde zei: ‘Ik heb er een supergevoel over. De Eemshaven wordt op de kaart gezet.’ Maar internationaal belang gaat boven de leefbaarheid van het dorp. Ik zag gisteravond nog drie reeën over de dijk schieten. Straks moeten ook die plaatsmaken.’

Voorwaarde voor de uitbreiding is dat dorpen als Oudeschip hun woonfunctie behouden, benadrukken de wethouder en de gedeputeerde. En er komen ‘gesprekstafels’, digitale dan, voor een ‘open planproces’. Meijer gelooft het wel. ‘De bestuurders zeggen: we willen het wel leefbaar houden. Maar wat is leefbaarheid als je een fabriek aan de andere kant van de dijk hebt, op twintig meter afstand?’

De overheden willen omwonenden tegemoet komt met een garantieregeling. ‘Wie weg wil, moet weg kunnen’, zegt wethouder Dijkhuis, zonder in detail te treden. Het zou na oliedorp Moerdijk een unicum zijn dat een ander Nederlands dorp aanspraak kan maken op een uitkoopregeling. Maar, zegt Oudeschipster Lita Siepel: ‘Misschien kom je dan weg, maar waar moet je heen? Voor het geld dat je krijgt voor een klein dijkhuisje kun je nergens anders in Nederland iets kopen.’

Meer over