Betere zorg als verspilling verdwijnt

Een Japans managementinstrument helpt Nederlandse ziekenhuizen efficiënter te werken. Resultaat: betere zorg.

Van onze verslaggeefster Carlijne Vos

Patiënten met een liesbreuk worden voortaan binnen een dag geholpen in het Kennemer Gasthuis in Haarlem. Tot voor kort duurde dit proces vanaf de diagnose tot aan de behandeling vijf tot zes weken. Het is een van de vele winsten die de operatie ‘Lean’ het Haarlemse ziekenhuis heeft opgeleverd.

Het doel van Lean, een uit de Japanse auto-industrie overgewaaid managementinstrument uit de jaren negentig om productieprocessen blijvend te verbeteren, is ‘de verspilling uit je proces te halen’, legt bestuursvoorzitter Harry Luik van het Kennemer Gasthuis uit. ‘Je wordt uitgedaagd je af te vragen waarom een proces zo is georganiseerd en hoe je dit kunt veranderen. Dan blijkt er veel onzin, onlogica en nodeloze wachttijd te zijn.’

De pilot heeft geleid tot verbetering van acht behandelingen, waaronder die voor spataderen en acute maagbloeding. ‘Maar we gaan het hele ziekenhuis door’, vertelt Luik enthousiast. Hij denkt dat 60 procent van de zogenoemde zorgpaden zich leent voor een procesverbetering à la Lean.

Uiteindelijk moet de hele operatie leiden tot kwalitatief betere zorg, meer efficiëntie en dus lagere kosten. En dat is precies de reden waarom zorgverzekeraar Achmea het Kennemer Gasthuis evenals de Isala Klinieken in Zwolle gevraagd heeft deel te nemen aan het Lean-experiment. ‘Kwaliteit levert immers geld op’, luidt de overtuiging van de zorgverzekeraar – met de aangekondigde kabinetsbezuiniging van 20 procent (13 miljard euro) en de gevreesde kaasschaafmethode in het achterhoofd.

Achmea loopt voorop in zorgbemiddeling, bleek vorige week uit onderzoek van de Volkskrant. De verzekeraar wil haar cliënten in de toekomst gerichter kunnen sturen naar zorgaanbieders die zijn geselecteerd op kwaliteit en prijs. Nu al krijgen verzekerden bij negen aandoeningen het eigen risico kwijtgescholden als ze gebruik maken van ziekenhuizen die door Achmea zijn geselecteerd.

De zorgverzekeraar legt de ziekenhuizen geen rendementsdoelstellingen op. ‘Dat is ook niet nodig’, vindt Roelof Konterman, directievoorzitter van de divisie Zorg van Achmea. ‘Investeren in kwaliteit leidt vanzelf tot lagere kosten.’ Volgens Marjanne Sint, bestuursvoorzitter van de Isala Klinieken, is dat het mooie van Lean. ‘Het begint bij het zorgproces zelf. Artsen zijn zich samen met verpleegkundigen gaan afvragen wat er beter kan en hoe. Dat werkt. Als je doelen oplegt, lopen de mensen op de werkvloer er niet warm voor.’

Patiënten op de ‘Lean-gemaakte’ afdelingen krijgen bij binnenkomst een zorgkaart waarop hen stapsgewijs wordt verteld wat ze per dag kunnen verwachten. Ook de verwachte ontslagdatum staat op de kaart. ‘Dat dwingt ook tot efficiëntie en vooruitdenken. Bijvoorbeeld over thuiszorg na ontslag uit het ziekenhuis’, vertelt chirurg Erik Vermeulen van het Kennemer Gasthuis. ‘Wat impliciet is, wordt expliciet gemaakt.’

Het Kennemer Gasthuis en de Isala Klinieken hadden elk hun eigen reden mee te werken aan de pilot van Achmea. ‘De Isala heeft net nieuwbouw gepleegd die ze moet terugverdienen. Wij zitten in een zeer concurrerende omgeving waarin we ons moeten onderscheiden’, legt Luik uit. Als de ziekenhuizen erin slagen de kosten te verlagen, zal Achmea er meer zorg inkopen, is de gedachte. Bovendien worden er meerjarenafspraken gemaakt die de ziekenhuizen meer zekerheid bieden om te kunnen investeren.

De ziekenhuizen schatten dat de kosten met circa 5 procent omlaag kunnen wanneer ze de procesverbetering over de hele organisatie ‘uitrollen’. De ervaringen in de Isala Klinieken wijzen uit dat ziekenhuisopnames gemiddeld met een halve ligdag (nu circa zes dagen) kunnen worden bekort. De grootste winnaar is de patiënt, vindt Sint. ‘We laten patiënten nu uren wachten in wachtkamers en ze wel drie keer terugkomen. Dat is niet alleen inefficiënt maar ook klantonvriendelijk.’

Meer over