Betere wereld

In Nederland zijn het de Rotterdamse Van Nelle-fabriek, sanatorium Zonnestraal en het Rietveld Schröderhuis. In India is het de stad Chandigarh naar ontwerp van Le Corbusier....

Hilde de Haan

In talloze landen, overal ter wereld, staan iconen van de Moderne Beweging (ook wel International Style genoemd) die in de jaren twintig een ongekende vernieuwing in de architectuur bracht. Alle oude stijlmiddelen werden afgezworen en met nieuwe technieken werden nieuwe vormen gebouwd; functioneel,

licht, helder, transparant.

Het idealisme was groot; de architecten wilden een betere wereld maken - wat zo kort na de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog begrijpelijk was.

Laten architecten zich nu, begin 21ste eeuw, nog steeds door de Moderne Beweging inspireren? Die vraag lag ten grondslag aan Back from Utopia. The Challenge of the Modern Movement. Ruim veertig auteurs (architecten, architectuurhistorici, architectuurcritici) werden uitgenodigd vrijelijk over dit onderwerp te filosoferen. Onder hen Oscar Niemeyer, Norman Foster, Herman Hertzberger en Rem Koolhaas.

Het initiatief voor dit boek komt van Docomomo, een stichting die in 1988 aan de TU Eindhoven is opgericht met als doel 'het documenteren en conserveren van de gebouwen die de Moderne Beweging heeft nagelaten'. In 1988 was dat zeer actueel: zelfs de mooiste juweeltjes uit de jaren twintig werden alom met sloop bedreigd, ook in Nederland. In nog geen vijftien jaar tijd groeide Docomomo uit tot een netwerk van 2500 mensen, verspreid over 43 landen. Zij droegen er actief toe bij dat de moderne erfenis op vele plaatsen een beschermde plaats als historisch erfgoed kreeg.

Als inspiratiebron, geven de meeste auteurs onomwonden toe, heeft de Moderne Beweging afgedaan. Het was een product van die tijd, dat gezien door ogen van nu op alle fronten heeft gefaald. 'Deze architectuur bracht geen utopia, was niet echt functioneel, en transformeerde zichzelf van een sociale beweging in een commerciële onderneming, die niet wist te ontkomen aan banaliteit.'

De drijfveer achter het boek laat zich raden: het is een roep om nieuwe idealen. Architect Hubert Jan Henket en architectuurtheoretica Hilde Heynen, samen de redactie, delen een oprechte bezorgdheid over de wereld. Juist nu.Henket: 'Er is een verschrikkelijke realiteit: het paradijs is voor altijd verloren, en tegelijkertijd worden we gedreven door onze dromen over een betere wereld.'

Meer over