Analyse

Bestuurschaos in Brabant - hoe nu verder met de veehouderij?

Na een vertrouwensbreuk met de (voormalige) FvD-gedeputeerden is de omstreden coalitie in Noord-Brabant opgeblazen. Terwijl er afspraken moeten worden gemaakt over het intensieve-veehouderijbeleid en de stikstofcrisis, dringt de vraag zich op of de provincie nog wel bestuurbaar is.

De gedeputeerden voor de provincie Noord-Brabant tijdens de presentatie van het bestuursakkoord. Donderdag barstte de coalitie, de tweede Brabantse in twee jaar. Beeld ANP
De gedeputeerden voor de provincie Noord-Brabant tijdens de presentatie van het bestuursakkoord. Donderdag barstte de coalitie, de tweede Brabantse in twee jaar.Beeld ANP

‘Dat het niet gemakkelijk zou worden, wist iedereen op voorhand en dat werd ook bewaarheid’, zei Forum voor Democratie-gedeputeerde Eric de Bie vrijdag in de Provinciale Staten van Noord-Brabant. ‘Den Haag blijft Den Haag, was mede om die reden voor de coalitie het uitgangspunt. Met lede ogen hebben wij moeten aanzien dat op enig moment Den Haag toch binnen is gekomen in Brabant.’

Samen met medebestuurder Peter Smit, die sinds het uiteenvallen van FvD verder ging als onafhankelijk gedeputeerde, diende hij per direct zijn ontslag. De Bie, tot een jaar geleden kandidaat-notaris in Prinsenbeek, kon niet anders: donderdag hadden de coalitiegenoten VVD en CDA hun vertrouwen in FvD opgezegd.

Die vertrouwensbreuk kwam niet als een verrassing. Het is eerder verrassend te noemen dat de omstreden coalitie het een jaar heeft uitgehouden. Kopstukken uit het landelijke CDA hadden de Brabant CDA-afdeling op voorhand gewaarschuwd: niet doen! Ook de eigen CDA-afdeling was verdeeld: slechts 56 procent steunde de samenwerking met FvD.

Na iedere faux pas van landelijk Forum-leider Thierry Baudet werden De Bie en consorten in Brabant door de linkse fracties op het matje geroepen en bestookt met kritische vragen. De coalitiepartijen hielden lang vast aan de mantra: ‘Den Haag is Den Haag, Brabant is Brabant.’ Maar de incidenten stapelden zich op en toen ook nog eens de Forum-fractie door afsplitsingen slonk van negen tot vier leden, was voor VVD en CDA de maat vol.

De liberalen waren alle ‘gekkigheid’ zat, volgens de christendemocraten was ‘het morele kompas zoek’. Reactie van de linkse oppositie: hèhè, hadden jullie dat een jaar geleden niet kunnen voorzien?

Noodverband

De grote vraag is: hoe nu verder? Want de nu opgeblazen centrumrechtse coalitie was al een noodverband, onder het motto: ‘Brabant moet toch bestuurd worden.’ Eind 2019 was de centrumlinkse coalitie (VVD en CDA met D66, GroenLinks en PvdA) na amper een halfjaar al gesneuveld op het veehouderijbeleid en de stikstofcrisis. Daarna werden twee rapporteurs/verkenners aangesteld die na ampel beraad concludeerden dat Brabant schier onbestuurbaar was: elke denkbare coalitievariant stuitte op een berg van weerstand.

Volgens een boze persverklaring van FvD donderdag heeft met name de VVD de Brabantse coalitie met Forum opgeblazen om de weg vrij te maken voor een landelijke coalitie met GroenLinks. Want partijleiders van links hebben zich vaak kritisch uitgelaten over de omstreden coalitie van VVD en CDA met Forum in Brabant.

De VVD ontkent dat er druk vanuit Den Haag op Brabant is uitgeoefend. Maar Rutte en ook CDA-voorman Wopke Hoekstra zullen niet rouwig zijn dat het provinciebestuur is gesneuveld. Want daarmee is wel een mogelijk pijnpunt voor de formatieonderhandelingen in Den Haag uit de weg geruimd. Veelzeggend was de tweet die partijleider Hoekstra donderdag de lucht in stuurde: ‘Begrijpelijk en verstandig besluit van CDA Brabant om de samenwerking met FVD op te zeggen. De emmer was vol na groot aantal incidenten.’

Zo kan het verkeren dat er de komende tijd zowel in Den Haag als Brabant (en natuurlijk ook in Limburg, maar dat is weer een ander verhaal) formatie-onderhandelingen plaatsvinden. De verschillen tussen landelijke en provinciale politiek zijn natuurlijk groot, maar er is minstens één gemene deler: er moeten in beide gevallen lastige afspraken worden gemaakt over het intensieve-veehouderijbeleid en de stikstofcrisis.

In Brabant lonken met name D66 en GroenLinks al nadrukkelijk naar een plek in het provinciebestuur. Zij willen een veel strenger landbouwbeleid in de veerijkste provincie van Nederland, dat twee jaar geleden al enigszins werd ingezet toen zij nog in het college zaten. Maar VVD en CDA gingen een jaar geleden in de nieuwe coalitie met Forum (en onder druk van de boerenprotesten) net zo makkelijk akkoord met een minder streng landbouwbeleid. Hoe geloofwaardig zijn zij nog als ze nu opnieuw overschakelen? En had het CDA de centrumlinkse coalitie niet juist opgeblazen vanwege die strengere, provinciale veeteeltregels?

De vorming van een nieuwe Brabantse meerderheidscoalitie belooft een moeilijke klus te worden, misschien nog lastiger dan ruim een jaar geleden. VVD en CDA hebben al laten weten dat hun gedeputeerden beschikbaar zijn om de provincie voorlopig ‘bestuurbaar te houden’, ook in een eventuele minderheidscoalitie. De politieke zwaargewichten Marja van Bijsterveldt (CDA, burgemeester van Delft, oud-minister van Onderwijs) en Emile Roemer (SP, waarnemend burgemeester van Alkmaar, oud-fractievoorzitter Tweede Kamer) zijn aangesteld als verkenners ‘om kansrijke samenwerkingsvormen in beeld te brengen die leiden tot een stabiel en slagvaardig provinciebestuur’.

Meer over