Bestuur voor droge voeten en natte palen

Bij de verkiezingen voor de besturen van de water- en hoogheemraadschappen stemmen de kiezers niet op een organisatie, maar op personen, die zich netjes voorstellen in een brochure....

Een farce is te veel gezegd, vindt Slot, maar een loterij zijn de waterschapsverkiezingen in zijn ogen wel. Dat komt vooral doordat er niet op politieke partijen, maar uitsluitend op personen kan worden gestemd. Het zijn kandidaten die zich bekendmaken in een door het waterschap verspreide brochure. Slot staat daarin op de een na laatste pagina en is bang dat de meeste kiezers hun kruisje al hebben gezet voordat ze bij zijn portret zijn beland.

Inwoners van Utrecht, Gelderland en een deel van Noord-Holland mogen dezer dagen (schriftelijk) stemmen voor het bestuur van hun waterschap. Onder de kandidaten bevinden zich de nodige gesjeesde, of juist aankomende politici. Daarnaast zijn veel boeren, ingenieurs, juristen en natuurbeschermers. Plus een enkele wild card, zoals actrice Cox Habbema in Amsterdam. 'Namens mijzelf, namens mijn categorie en namens de ander', belooft zij haar kiezers. Want: 'Water is een serieuze zaak.'

De betekenis van de water- en hoogheemraadschappen (de begrippen zijn inmiddels uitwisselbaar) kan inderdaad niet worden uitgevlakt. Ze werden vanaf de elfde eeuw opgericht en vormden volgens veel historici de basis voor het gematigde, op onderlinge samenwerking gerichte poldermodel dat nadien de overhand zou krijgen in de bestuurscultuur van de Lage Landen.

Eeuwenlang maakten vooral rijke boeren de dienst uit in de waterschappen. In de vele, permanent door overstromingen bedreigde polders, waren zij afhankelijk van goed onderhouden dijken, sluizen en waterlopen. De kosten daarvan werden omgeslagen naar rato van hun bezit en in ruil daarvoor kregen de boeren zeggenschap over de beslissingen van het waterschap.

Alle ingezeten van achttien jaar en ouder die bijdragen aan de kosten van het waterschap hebben een stem. Maar huiseigenaren hebben een tweede stem, omdat ze, net als bedrijven en boeren, vanwege hun (grond)bezit extra worden aangeslagen.

Johan de Bondt, voormalig VVD-gedeputeerde van Gelderland en sinds vier maanden dijkgraaf van het grootste hoogheemraadschap van Nederland (Amstel, Gooi en Vecht), ligt niet wakker van deze complexe constructie die sinds 1996 bestaat, het jaar waarin de Tweede Kamer de huidige waterschapswet aanvaardde. Hij vindt wel dat er aan de verkiezingen zelf nog wat te verbeteren valt. 'De opkomst bij de vorige waterschapsverkiezingen was met 10 à 25 procent nogal laag. Daarom hebben zes grote waterschappen in Utrecht, Gelderland en Noord-Holland de verkiezingen gebundeld. Dan krijg je meer aandacht van de media en dat heeft op de opkomst hopelijk een positief effect.'

Ook De Bondt zou graag zien dat er bij volgende verkiezingen op lijsten kan worden gestemd. Daarbij denkt hij met name aan lijsten van natuurbeschermers, van boeren of van mensen die vinden dat er langs de waterlopen in de polder meer woningen kunnen worden gebouwd.

Liever geen lijsten van politieke partijen. Dan krijg je hetzelfde als bij de gemeenteraden en de provinciale staten, denkt hij. 'Daar word je niet voor gekozen op grond van je eigen kwaliteiten, maar vanwege de populariteit van de lijsttrekkers Zalm, Bos of Balkenende.'

Dat is in zijn ogen niet goed voor het waterschap. In het buitenland, vertelt de kersverse dijkgraaf, is iedereen jaloers op de autonome organisatie van het waterbeheer in Nederland. 'Wij zijn weliswaar voor vele beslissingen afhankelijk van andere overheden, maar onze argumenten wegen altijd zwaar, omdat we weten waarover we het hebben.'

Eens had elke polder een eigen waterschap. Nederland telde daardoor duizenden waterschappen. Nu zijn er nog 48 over en dankzij nieuwe fusies zullen dat er volgend jaar nog 25 zijn.

Ze zijn verantwoordelijk voor de zuivering van het rioolwater en voor de kwaliteit van het oppervlakte- en bodemwater. Maar beveiliging tegen wateroverlast en bestrijding van watergebrek staan vanouds centraal.

De Bondt: 'We zorgen ervoor dat iedereen droge voeten houdt. Dat geldt voor de boeren met hun trekkers en voor stedelingen. Maar als het waterpeil in droge zomers te laag wordt, pompen we juist water naar Amsterdam om er voor te zorgen dat de houten palen waarop de woningen zijn gebouwd niet gaan rotten.'

Meer over