Vijf vragenToename

Besmettingen nemen toe en De Jonge maakt zich zorgen: liggen de ic's straks weer vol?

Het aantal gemelde besmettingen neemt weer snel toe. Volgens demissionair minister De Jonge een zorgelijke ontwikkeling. Het toegangstestsysteem is niet waterdicht, zoveel is wel duidelijk, maar is dat ook de voornaamste factor van de stijging?

Het Sunday Stereo Festival in Venlo, dit weekeinde. Alleen naar binnen met een QR-code. Beeld Arie Kievit
Het Sunday Stereo Festival in Venlo, dit weekeinde. Alleen naar binnen met een QR-code.Beeld Arie Kievit

Na anderhalve maand van daling, nemen de besmettingscijfers in Nederland weer toe. De weekcijfers zijn meer dan verdubbeld. Op maandag meldde het RIVM 1.545 nieuwe besmettingen, bijna duizend gevallen meer dan een week geleden toen er op maandag 569 positieve testen waren. Een woordvoerder van het ministerie van VWS bevestigt dat de ‘epidemie weer groeit’, minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid vindt het ‘wel iets om je zorgen over te maken’.

1. Dreigen er nu weer overvolle ic’s?

Zo’n vaart zal het niet lopen. Het grote verschil met eerdere uitbraakgolven, is dat er nu veel meer mensen zijn gevaccineerd. De besmettingen lopen vooral op bij tieners en twintigers. Bij ouderen, van wie het merendeel al wel is ingeënt, blijft het aantal nieuwe meldingen vrij laag. Hoewel het coronavirus ook jongeren ernstig ziek kan maken, ligt de kans op ziekenhuisopname en sterfte bij ouderen vele malen hoger.

Dat het nu nog relatief rustig is in de ziekenhuizen, zegt op zich niet veel. Het duurt immers altijd even voordat een besmetting tot een opname leidt. Rond half juli zal in de ziekenhuiscijfers te zien zijn of de nieuwe besmettingsgolf tot meer ernstig zieken heeft geleid.

Maar het massaal vaccineren zou taferelen zoals bij eerdere golven moeten voorkomen. Het RIVM heeft berekend dat bij 75-plussers die volledig gevaccineerd zijn, 94 procent minder ziekenhuisopnamen voorkomen. In alle leeftijdsgroepen loopt na een trage start de vaccinatiegraad nu snel op.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

2. Komt de stijging door Testen voor Toegang?

Dankzij Testen voor Toegang ontwaakte vorig weekeinde ook het nachtleven weer uit zijn lange lockdown-winterslaap. In gelegenheden waar geen anderhalve meter afstand gehouden kan worden, is een vaccinatiebewijs of negatieve testuitslag vereist. Donderdag tot en met zondag deden 400 duizend mensen zo’n toegangstest.

Toch is het niet waarschijnlijk dat het snel oplopende aantal positieve testuitslagen komt door de populariteit van Testen voor Toegang. (Immers als er meer wordt getest, is de kans dat er meer wordt gevonden ook groter.) Hoewel het exacte aantal besmettingen dat wordt getraceerd via Testen voor Toegang niet goed wordt geregistreerd, zijn er ook andere cijfers die wijzen op een trendbreuk. Het percentage positieve testen in de GGD-teststraten neemt sinds eind vorige week namelijk snel toe, van 3,1 naar 4,1 procent in een week tijd. En dit komt zeker niet door toegangstesten, die tellen namelijk niet mee in deze statistiek.

De stijging komt waarschijnlijk grotendeels doordat bijna alles weer mag. En de besmettelijkere deltavariant speelt ook een rol, die krijgt ook in Nederland de overhand. ‘Als we vervolgens de maatregel die we nog wel hebben – namelijk de 1,5 meter – enorm laten versloffen, dan zie je dus de stijging’, aldus minister De Jonge.

3. Maar die toegangstesten zijn toch ook niet waterdicht?

Klopt, dat is het systeem inderdaad niet. Vorige week zaterdag in Enschede ging het direct flink mis in discotheek Aspen Valley (‘Het Tirol van het Oosten’). Van zeker 180 van de naar schatting 600 bezoekers is inmiddels bekend dat ze besmet zijn met het coronavirus, meldde de GGD Twente maandag. Het gaat bijna zonder uitzondering om jongeren. Sommigen kregen de volgende dag al klachten. Dat, in combinatie met het hoge aantal besmettingen, wijst erop dat al meerdere bezoekers besmet waren voor ze de discotheek binnengingen.

Hoe het zo uit de hand kon lopen, blijft onduidelijk. Discotheekeigenaar Tommy de Groot zei tegen RTV Oost dat beveiligers strikt toezagen op negatieve testbewijzen. De GGD onderschrijft die lezing. ‘Maar we horen ook verhalen dat er door bezoekers gesjoemeld is met QR-codes.’

4. Dat is één incident, of gaat het vaker verkeerd?

Vorig weekeinde zeker. Vanwege een gebrek aan testcapaciteit, it-storingen en een vermeende hackpoging kregen veel personen die zich hadden laten testen hun uitslag niet of te laat. Om het heropeningsfeest niet te verpesten, knepen diverse horeca-uitbaters een oogje toe.

Dit weekeinde leken de meeste kinderziekten overwonnen. Toch waren er opnieuw incidenten. De 21-jarige Danny kreeg zaterdag een negatieve testuitslag, maar werd zondagochtend door testbedrijf Covidia gebeld dat hij tóch corona had, bericht NH Nieuws. Zaterdagavond had hij, toen nog onwetend, een overvolle shotjesbar in Amsterdam bezocht. ‘Ik heb met iedereen staan knuffelen.’

Als er bijna een half miljoen testen worden uitgevoerd, gaat er af en toe wat mis. Maar ook als juiste testuitslagen wel op tijd komen en het toezicht strikt is, kan een fout-negatieve uitslag of de verraderlijke incubatietijd het begin zijn van een superspread-event. Daar heeft het Outbreak Management Team (OMT) altijd voor gewaarschuwd. Ingecalculeerd risico dus, net als de – kleine – kans dat een ingeënt persoon toch het virus met zich meedraagt en verspreidt.

5. Kleurt Nederland dan straks weer rood?

In EU-verband wordt wekelijks een risicokaart gemaakt, waarop EU-landen deels de inreisbeperkingen voor toeristen baseren, zoals het tonen van een negatieve test of een quarantaineplicht. Nederland is nu een mix van groen én oranje provincies.

De Europese gezondheidsorganisatie ECDC kijkt niet alleen naar gemelde besmettingen, maar ook naar het percentage positieve testen. Dat ziet het ECDC het liefst lager dan 4 procent, anders kleurt een regio sowieso oranje. De 4,1 procent in de GGD-teststraten zit daar dus al boven.

Het RIVM rapporteert weer net een ander percentage aan de EU. Zij tellen alle positieve testen mee, ook die van Testen voor Toegang. Doordat van de toegangstesten alleen de positieve resultaten worden geteld en niet de negatieve, zal door het Testen voor Toegang het percentage in ieder geval administratief nog hoger worden. Het RIVM hoopt alle negatieve testuitslagen op korte termijn mee te kunnen tellen.

Alleen een goede administratie van Toegang voor Testen zal, nu ook in de GGD-teststraten het percentage positieve testen stijgt, niet genoeg zijn om Nederland groen te kleuren op de EU-kaart.

Meer over